Mannanafnanefnd - śrskuršir
Mannanafnanefnd, śrskuršir 24. jśnķ 2010
Mįl nr. 44/2010 Eiginnafn / millinafn: Fenris
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 44/2010:
Öll skilyrši 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn žurfa aš vera uppfyllt svo aš mögulegt sé aš samžykkja nżtt eiginnafn og fęra žaš į mannanafnaskrį. Skilyršin eru žessi: (1) Eiginnafn skal geta tekiš ķslenska eignarfallsendingu eša hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli. (2) Nafniš mį ekki brjóta ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi. (3) Žaš skal ritaš ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls nema hefš sé fyrir öšrum rithętti žess. Meš almennum ritreglum ķslensks mįls er vķsaš til auglżsinga nr. 132/1974 og 261/1977 um ķslenska stafsetningu.
Ķ mįli žessu reynir į skilyrši nr. tvö hér aš ofan. Ķ athugasemdum um frumvarp til laga um mannanöfn frį 1995 segir aš ķslenskt mįlkerfi sé samsafn žeirra reglna sem unniš hafa sér hefš ķ ķslensku mįli. Žarna segir aš skilyršinu sé einkum ętlaš aš koma ķ veg fyrir aš rótgrónum nöfnum sé breytt til horfs sem strķšir gegn hefš žeirra. Nöfn eins og Gušmund og Žorstein (ķ nefnifalli) eru žvķ óheimil. Oršmyndin Fenris er eignarfallsmynd nafnsins Fenrir sem žekkt er śr norręnni gošafręši og er į mannanafnaskrį. Aš nota Fenris ķ nefnifalli strķšir gegn hefš nafnsins Fenrir og er žvķ ekki mögulegt aš fallast į žaš sem eiginnafn.
Til žess aš hęgt sé aš samžykkja aš taka nżtt millinafn į mannanafnaskrį žurfa öll skilyrši 6. gr. laga nr. 45/1996 aš vera uppfyllt. Žar segir m.a. aš millinafn skuli dregiš af ķslenskum oršstofnum eša hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli, en mį žó ekki hafa nefnifallsendingu. Ķ 2. mgr. 6. gr. segir berum oršum aš eignarfallsmyndir eiginnafna séu ekki heimilar sem millinöfn. Žvķ er ekki mögulegt aš fallast į Fenris sem millinafn.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Fenris (kk.) er hafnaš.
Beišni um millinafniš Fenris er hafnaš.
Mįl nr. 46/2010 Eiginnafn: Freya
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 46/2010:
Öll skilyrši 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn žurfa aš vera uppfyllt svo aš mögulegt sé aš samžykkja nżtt eiginnafn og fęra žaš į mannanafnaskrį. Skilyršin eru žessi: (1) Eiginnafn skal geta tekiš ķslenska eignarfallsendingu eša hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli. (2) Nafniš mį ekki brjóta ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi. (3) Žaš skal ritaš ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls nema hefš sé fyrir öšrum rithętti žess. Meš almennum ritreglum ķslensks mįls er vķsaš til auglżsinga nr. 132/1974 og 261/1977 um ķslenska stafsetningu.
Ķ mįli žessu reynir į skilyrši nr. žrjś hér aš ofan. Rithįttur nafnsins Freya (kvk.) getur ekki talist ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls žar sem įvallt er ritaš j į milli ey og a, sbr. eyja, meyja, heyja og treyja. Į nafniš er žvķ ašeins heimilt aš fallast ef umbešinn rithįttur žess telst hefšašur samkvęmt lögum um mannanöfn.
Hugtakiš hefš ķ mannanafnalögum varšar einkum erlend nöfn frį sķšari öldum sem ekki hafa ašlagast ritreglum ķslensks mįls. Žau eru stundum nefnd ung tökunöfn og koma fyrst fram ķ ķslensku mįli įriš 1703 žegar manntal į Ķslandi var tekiš fyrsta sinni. Tślkun mannanafnanefndar į hugtakinu hefš ķ 5. og 6. gr. laga nr. 45/1996 styšst viš eftirfarandi vinnulagsreglur sem nefndin setti sér į fundi 14. nóvember 2006 og sem eru byggšar į greinargerš meš frumvarpi aš mannanafnalögum og eldri vinnulagsreglum:
1. Ungt tökunafn telst hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli ef žaš fullnęgir einhverju eftirfarandi skilyrša:
a. Žaš er nś boriš af a.m.k. 15 Ķslendingum;
b. Žaš er nś boriš af 10–14 Ķslendingum og hinn elsti žeirra hefur nįš a.m.k. 30 įra aldri;
c. Žaš er nś boriš af 5–9 Ķslendingum og hinn elsti žeirra hefur nįš a.m.k. 60 įra aldri;
d. Žaš er nś boriš af 1–4 Ķslendingum og kemur žegar fyrir ķ manntalinu 1910;
e. Žaš er ekki boriš af neinum Ķslendingi nś en kemur a.m.k. fyrir ķ tveimur manntölum frį 1703–1910.
2. Meš Ķslendingum er įtt viš žį sem öšlast hafa ķslenskan rķkisborgararétt įn umsóknar og eiga eša hafa įtt lögheimili į Ķslandi.
3. Tökunafn getur veriš hefšaš žó aš žaš komi ekki fyrir ķ manntölum ef žaš hefur unniš sér menningarhelgi. Nafn telst hafa unniš sér menningarhelgi komi žaš fyrir ķ alkunnum ritum, frumsömdum eša žżddum, ķ nafnmynd sem ekki brżtur ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi.
Samkvęmt gögnum Žjóšskrįr er bera žrjįr konur eiginnafniš Freya sem uppfylla skilyrši ofangreindra vinnulagsreglna og er sś elsta žeirra fędd įriš 1997. Žaš telst žvķ ekki vera hefš fyrir žessum rithętti.
Eiginnafniš Freya uppfyllir žar af leišandi ekki öll įkvęši 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn og žvķ er ekki mögulegt aš fallast į žaš.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Freya (kvk.) er hafnaš.
Mįl nr. 51/2010 Eiginnafn: Mjöllnir
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 51/2010:
Eiginnafniš Mjöllnir (kk.) tekur ķslenskri beygingu ķ eignarfalli, Mjöllnis, og telst aš öšru leyti uppfylla įkvęši 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Mjöllnir (kk.) er samžykkt og skal nafniš fęrt į mannanafnaskrį.
Mįl nr. 49/2010 Eiginnafn: Gói
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 49/2010:
Eiginnafniš Gói (kk.) tekur ķslenskri beygingu ķ eignarfalli, Góa, og telst aš öšru leyti uppfylla įkvęši 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Gói (kk.) er samžykkt og skal nafniš fęrt į mannanafnaskrį.
Mįl nr. 48/2010 Eiginnafn: Glóa
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 48/2010:
Eiginnafniš Glóa (kvk.) tekur ķslenskri beygingu ķ eignarfalli, Glóu, og telst aš öšru leyti uppfylla įkvęši 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Glóa (kvk.) er samžykkt og skal nafniš fęrt į mannanafnaskrį.
Mįl nr. 47/2010 Eiginnafn: Refur
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 47/2010:
Eiginnafniš Refur (kk.) tekur ķslenskri beygingu ķ eignarfalli, Refs, og telst aš öšru leyti uppfylla įkvęši 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Refur (kk.) er samžykkt og skal nafniš fęrt į mannanafnaskrį.
Mįl nr. 52/2010 Eiginnafn: Duncan
Eiginnafn: Harriet
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 52/2010:
Ķ mįli žessu reynir į hvort tvö systkin megi aš ķslenskum lögum bera eiginnafniš Duncan (kk.) annars vegar og Harriet (kvk.) hins vegar. Annaš foreldriš er ekki af ķslenskum uppruna. Hér į žvķ viš įkvęši 2. mgr. 10. gr. laga um mannanöfn, en žar segir svo:
Af umsókn mįlsins er hins vegar ljóst aš fariš er fram į aš viškomandi beri einungis žau nöfn sem sótt er um, en ekki samhliša öšru eiginnafni. Žar sem hvorki Duncan né Harriet er į mannanafnaskrį veršur hér tekin til žess afstaša hvort žessi nöfn fullnęgi skilyršum til aš į žau verši fallist sem nż eiginnöfn samkvęmt gildandi lögum.
Öll skilyrši 1. mgr. 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn žurfa aš vera uppfyllt svo aš mögulegt sé aš samžykkja nżtt eiginnafn og fęra žaš į mannanafnaskrį. Skilyršin eru žessi: (1) Eiginnafn skal geta tekiš ķslenska eignarfallsendingu eša hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli. (2) Nafniš mį ekki brjóta ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi. (3) Žaš skal ritaš ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls nema hefš sé fyrir öšrum rithętti žess. Meš almennum ritreglum ķslensks mįls er vķsaš til auglżsinga nr. 132/1974 og 261/1977 um ķslenska stafsetningu.
Ķ mįli žessu reynir į skilyrši nr. žrjś hér aš ofan. Rithįttur nafnanna Duncan (kk.) og Harriet (kvk.) getur ekki talist ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls. Bókstafurinn c er ekki ķ ķslensku stafrófi og rithįtturinn Harriet getur ekki talist ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls mišaš viš aš nafniš sé boriš fram Harrķet . Į nöfn er žvķ ašeins heimilt aš fallast ef umbešinn rithįttur žeirra telst hefšašur samkvęmt lögum um mannanöfn.
Hugtakiš hefš ķ mannanafnalögum varšar einkum erlend nöfn frį sķšari öldum sem ekki hafa ašlagast ritreglum ķslensks mįls. Žau eru stundum nefnd ung tökunöfn og koma fyrst fram ķ ķslensku mįli įriš 1703 žegar manntal į Ķslandi var tekiš fyrsta sinni. Tślkun mannanafnanefndar į hugtakinu hefš ķ 5. og 6. gr. laga nr. 45/1996 styšst viš eftirfarandi vinnulagsreglur sem nefndin setti sér į fundi 14. nóvember 2006 og sem eru byggšar į greinargerš meš frumvarpi aš mannanafnalögum og eldri vinnulagsreglum:
1. Ungt tökunafn telst hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli ef žaš fullnęgir einhverju eftirfarandi skilyrša:
a. Žaš er nś boriš af a.m.k. 15 Ķslendingum;
b. Žaš er nś boriš af 10–14 Ķslendingum og hinn elsti žeirra hefur nįš a.m.k. 30 įra aldri;
c. Žaš er nś boriš af 5–9 Ķslendingum og hinn elsti žeirra hefur nįš a.m.k. 60 įra aldri;
d. Žaš er nś boriš af 1–4 Ķslendingum og kemur žegar fyrir ķ manntalinu 1910;
e. Žaš er ekki boriš af neinum Ķslendingi nś en kemur a.m.k. fyrir ķ tveimur manntölum frį 1703–1910.
2. Meš Ķslendingum er įtt viš žį sem öšlast hafa ķslenskan rķkisborgararétt įn umsóknar og eiga eša hafa įtt lögheimili į Ķslandi.
3. Tökunafn getur veriš hefšaš žó aš žaš komi ekki fyrir ķ manntölum ef žaš hefur unniš sér menningarhelgi. Nafn telst hafa unniš sér menningarhelgi komi žaš fyrir ķ alkunnum ritum, frumsömdum eša žżddum, ķ nafnmynd sem ekki brżtur ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi.
Samkvęmt gögnum Žjóšskrįr er ber einn karl eiginnafniš Duncan sem uppfyllir skilyrši ofangreindra vinnulagsreglna og er hann fęddur įriš 2007. Ein kona er skrįš meš eiginnafniš Harriet sem uppfyllir skilyrši vinnulagsreglnanna og er hśn fędd įriš 1928. Žaš telst žvķ ekki vera hefš fyrir rithętti umręddra nafna.
Eiginnöfnin Duncan og Harriet uppfylla žar af leišandi ekki öll įkvęši 5. gr. laga nr. 45/1996 um mannanöfn og žvķ er ekki mögulegt aš fallast į žau.
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš Duncan (kk.) og eiginnafniš Harriet (kvk.) er hafnaš.
Mįl nr. 43/2010 Eiginnafn: Gunnarr
Hinn 24. jśnķ kvešur mannanafnanefnd upp svohljóšandi śrskurš ķ mįli 43/2010:
Eiginnafniš Gunnar (kk.) er į mannanafnaskrį. Žaš nafn, meš rithęttinum Gunnarr, hefur hins vegar ekki veriš fęrt į skrįna. Hér žarf žvķ aš taka til žess afstöšu hvort umręddur rithįttur fullnęgi skilyršum laga nr. 45/1996, um mannanöfn. Žegar um almennt eiginnafn er aš ręša, og ekki reynir į nafnrétt manna af erlendum uppruna, eins og hér er, veršur nafn aš fullnęgja skilyršum 5. gr. laga um mannanöfn. Ķ žvķ įkvęši segir svo:
„Eiginnafn skal geta tekiš ķslenska eignarfallsendingu eša hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli. Nafniš mį ekki brjóta ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi. Žaš skal ritaš ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls nema hefš sé fyrir öšrum rithętti žess.
Stślku skal gefa kvenmannsnafn og dreng skal gefa karlmannsnafn.
Eiginnafn mį ekki vera žannig aš žaš geti oršiš nafnbera til ama.“
Ķ 1. mgr. įkvęšisins koma fram žrjś skilyrši sem nafn skal fullnęgja. (1) Nafn mį ekki brjóta ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi. Žessi regla er įn undantekninga. (2) Nafn skal geta tekiš ķslenska eignarfallsendingu. Undantekningu frį žessu skilyrši mį gera ef nafn hefur unniš sér hefš ķ ķslensku mįli. (3) Nafn skal ritaš ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls. Undantekningu frį žessu skilyrši mį gera ef hefš er fyrir öšrum rithętti žess.
Rithįtturinn Gunnarr (kk.) fullnęgir öllum ofangreindum skilyršum nema žvķ sķšastgreinda. Litiš hefur veriš svo į aš sį rithįttur, sem sótt er um ķ mįli žessu, aš nafniš endi į –arr, sé ekki ķ samręmi viš almennar ritreglur ķslensks mįls. Į 14. öld viršist „langt r“ ķ bakstöšu (ž.e. aftast ķ orši) ķ įherslulitlum endingum hafa styst. Dęmi: Ragnarr > Ragnar, hamarr > hamar, jöfurr > jöfur. Slķk orš eru ęvinlega rituš meš einu r-i skv. stafsetningu nśtķmamįls. „Langt r“ kemur hins vegar fyrir ķ bakstöšu ķ įhersluatkvęšum ķ żmsum oršum, sbr. kjarr og kurr. Dęmi um rithįtt sem fallist hefur veriš į af hįlfu mannanafnanefndar ķ samręmi viš framangreint er millinafniš Gnarr.
Af žessu leišir aš nišurstaša um žaš hvort rétt sé aš fallast į rithįttinn Gunnarr veltur į žvķ hvort hann teljist hefšašur, ķ skilningi 5. gr. laga um mannanöfn.
Tślkun mannanafnefndar į hugtakinu hefš, bęši ķ 5. og 6. gr. mannanafnalaga, styšst viš eftirfarandi vinnureglur sem nefndin setti sér į fundi 1. jślķ 2004 og byggšar eru į greinargerš meš frumvarpi aš mannanafnalögum:
1. Ungt tökunafn telst hafa unniš sér hefš ķ ķslensku mįli ef žaš fullnęgir einhverju eftirfarandi skilyrša:
a. Žaš er nś boriš af a.m.k. 15 Ķslendingum;
b. Žaš er nś boriš af 10‑14 Ķslendingum og hinn elsti žeirra hefur nįš a.m.k. 30 įra aldri;
c. Žaš er nś boriš af 5‑9 Ķslendingum og hinn elsti žeirra hefur nįš a.m.k. 60 įra aldri;
d. Žaš er nś boriš af 1‑4 Ķslendingum og kemur žegar fyrir ķ manntalinu 1910;
e. Žaš er ekki boriš af neinum Ķslendingi nś en kemur a.m.k. fyrir ķ tveimur manntölum frį 1703‑1910.
2. Meš Ķslendingum er įtt viš žį sem öšlast hafa ķslenskan rķkisborgararétt įn umsóknar og eiga eša hafa įtt lögheimili į Ķslandi.
3. Tökunafn getur veriš hefšaš, žó aš žaš komi ekki fyrir ķ manntölum, ef žaš hefur unniš sér menningarhelgi. Nafn telst hafa unniš sér menningarhelgi komi žaš fyrir ķ alkunnum ritum, frumsömdum og žżddum, ķ nafnmynd sem ekki brżtur ķ bįg viš ķslenskt mįlkerfi.
Samkvęmt 3. liš tilvitnašra reglna getur nafn m.a. talist hefšaš ef žaš kemur fyrir ķ alkunnum ritum. Mannanafnanefnd hefur aš vķsu litiš svo į aš rithįttur teljist vart hefšašur ķ žessum skilningi séu eingöngu til um hann dęmi ķ fornķslensku. Įstęša žess er fyrst og fremst sś aš ķ fornum ritum er stafsetning meš żmsu móti og hśn er ekki samręmd eins og nś er. Hins vegar žarf einnig ķ žessu sambandi aš hafa ķ huga hvort rithįtturinn Gunnarr (kk.) teljist hefšašur į grundvelli žess aš hann komi fram ķ öšrum alkunnum ritum en hinum fornu ritum sjįlfum, ž.e. sķšari tķma śtgįfum žeirra sem telja mį alkunnar hér į landi.
Eiginnafniš Gunnarr (kk.) kemur fyrir, meš žeim rithętti, ķ żmsum alžekktum śtgįfum, s.s. śtgįfu Hins ķslenzka fornritafélags aš Brennu-Njįls sögu (Ķslenzk fornrit XII). Meš hlišsjón af žvķ er hęgt aš lķta svo į aš rithįtturinn sé hefšašur ķ skilningi 3. liš vinnulagsreglna mannanafnanefndar, sbr. 5. gr. laga nr. 45/1996, um mannanöfn.
Fallist er į beišni um eiginnafniš og rithįttinn Gunnarr (kk.). Nafniš beygist svo: Gunnarr - Gunnar - Gunnari - Gunnars. Til leišbeiningar skal tekiš fram aš framburšur nafnsins er sį sami ķ nefnifalli og žolfalli, rétt eins og Héšinn (nefnifall) er boriš fram eins og Héšin (žolfall).
Śrskuršarorš:
Beišni um eiginnafniš og rithįttinn Gunnarr (kk.) er samžykkt og skal nafniš fęrt į mannanafnaskrį.
