Matsnefnd eignarnįmsbóta - śrskuršir
Matsnefnd eignarnįmsbóta, śrskuršur 6. mars 1995
Mįnudaginn 6. mars 1995 var ķ Matsnefnd eignarnįmsbóta skv. lögum nr. 11/1973 tekiš fyrir matsmįliš nr. 9/1994
Vegagerš rķkisins
gegn
Jóni Loftssyni hf.
og kvešinn upp svohljóšandi
ś r s k u r š u r :
1. Skipan Matsnefndar eignarnįmsbóta:
Matsnefnd eignarnįmsbóta ķ mįli žessu skipa žeir Helgi Jóhannesson hdl., formašur, Ragnar Ingimarsson, verkfręšingur og Kristinn Gylfi Jónsson, višskiptafręšingur og bóndi, en formašur kvaddi žį tvo sķšastnefndu til starfans meš vķsan til 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms.
II. Matsbeišni, ašilar og andlag eignarnįms:
Meš matsbeišni dags. 5. október 1994, sem lögš var fram ķ Matsnefnd eignarnįmsbóta 24. október 1994, óskaši Vegagerš rķkisins (eignarnemi) eftir žvķ viš matsnefndina, aš hśn įkvaršaši hęfilegar bętur til Jóns Loftssonar hf. (eignarnįmsžola) vegna lagningar Śtnesvegar ķ landi Fells viš Arnarstapa, Nesbyggš, en eignarnįmsžoli er rétthafi hins eignarnumda lands skv. byggingabréfi śtgefnu af Sżslumanninum ķ Snęfells- og Hnappadalssżslu žann 28. mars 1940 til Magnśsar Žóršarsonar. Magnśs seldi Vikurfélaginu hf. landiš meš afsali dags. 22. janśar 1941. Ķ desember 1979 var Vikurfélagiš hf. sameinaš Jóni Loftssyni hf. meš žvķ aš Jón Loftsson hf. yfirtók allar eignir og skuldir Vikurfélagsins hf., ž.m.t. réttindi til lands žess sem hér er til umfjöllunar.
Andlag eignarnįmsins er nįnar tiltekiš 0,65m² af ręktušu landi Fells. Auk žess tekur matiš til gamalla śtihśsa sem fjarlęgja žarf vegna veglagningarinnar.
Tilefni eignarnįmsins er tilfęrsla eignarnema į vegstęši Śtnesvegar viš Stapafell. Śtnesvegur liggur nś sunnan viš Stapafell, en žar er snjóžungt og žvķ algent aš vegurinn lokist sökum ófęršar. Eignarnemi hyggst af žessu tilefni fęra veginn sunnar, fjęr Stapafellinu, žar sem snjóléttara er. Viš tilfęrslu vegnarins reynist naušsynlegt aš fara yfir tśn ķ landi Fells, auk žess sem śtihśs sem žar standa žarf aš fjarlęgja, svo sem aš framan er getiš.
Eignarnemi byggir eignarnįmsheimild sķna į 45. gr. vegalaga nr. 45/1994 og er heimildin ekki véfengd af hįlfu eignarnįmsžola.
Af hįlfu eignarnįmsžola er žess krafist aš andlag eignarnįmsins nįi til allrar fasteignarinnar Fells įsamt innbśi ķ sumarhśsi og aš eignarnema verši gert skylt aš bęta alla eignina meš vķsan til 12. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms og 2. og 3. mgr. 29. gr. skipulagslaga nr. 19/1964 meš lögjöfnun.
III. Mįlsmešferš:
Mįl žetta var fyrst tekiš fyrir ķ Matnsefnd eignarnįmsbóta žann 24. október 1994 og lagši eignarnemi žį fram matsbeišni įsamt fleiri gögnum. Aš žvķ bśnu var samžykkt aš fresta mįlinu til 2. nóvember 1994, en žį skyldi fariš į vettvang.
Mišvikudaginn 2. nóvember 1994 var mįliš tekiš fyrir. Ekiš var į vettvang og ašstęšur skošašar. Af hįlfu matsnefndarinnar voru sęttir reyndar įn įrangurs. Mįlinu var aš žvķ bśnu frestaš til framlagningar greinargerša af hįlfu ašila til 6. desember 1994.
Aš beišni ašila var mįliš tekiš fyrir žann 1. desember 1994 žar sem žvķ var lżst yfir aš eignarnįmsžoli féllist į aš eignarnemi fengi umrįš hins eignarnumda žrįtt fyrir aš mati vęri ekki lokiš. Mįlinu var aš žvķ bśnu frestaš aš nżju til framlagningar greinargerša af hįlfu ašila til 6. desember 1994.
Žrišjudaginn 6. desember 1994 var mįliš tekiš fyrir. Af hįlfu ašila voru lagšar fram greinargeršir įsamt fylgiskjölum og var mįlinu aš žvķ bśnu frestaš til framlagningar frekari gagna til 6. janśar 1995.
Föstudaginn 6. janśar 1995 var mįliš tekiš fyrir. Ašilar lögšu fram višbótargreinargeršir og voru sęttir reyndar, įn įrangurs. Mįlinu var žvķ frestaš til munnlegs mįlflutnings til 31. janśar 1995.
Mišvikudaginn 1. febrśar 1995 var mįliš tekiš fyrir, en af óvišrįšanlegum orsökum gat ekki oršiš af mįlflutningi žann 31. janśar eins og rįš hafši veriš fyrir gert. Af hįlfu eignarnįmsžola var lagt fram bréf vegna mįlskostnašar. Žį var bókaš aš ašilar vęru sammįla um aš eignarnįmsžoli byggši rétt sinn til hins eignarnumda lands į ótķmabundnum leigusamningi dags. 28. mars 1940, en samningur žessi var lagšur fram ķ mįlinu sem matsskjal nr. 27. Žvķ nęst fór fram munnlegur flutningur mįlsins žar sem ašilar reifušu kröfur sķnar og sjónarmiš. Aš žvķ loknu var mįliš tekiš til śrskuršar.
IV. Sjónarmiš eignarnema:
Af hįlfu eignarnema er į žvķ byggt aš eignarnįmiš nįi til 0,65 ha. af rękušu landi auk śtihśsa žeirra sem naušsynlegt er aš fjarlęgja vegna veglagningarinnar. Eignarnemi bendir į aš réttur eignarnįmsžola til landsins sé byggšur į leigusamningi, en ekki afsali, og žvķ sé ķ raun veriš aš taka eignarnįmi leiguréttinn hvaš landiš varšar.
Eignarnemi mótmęlir alfariš žeirri kröfu eignarnįmsžola aš öll jöršin Fell verši tekin eignarnįmi. Telur eignarnemi skilyršum 12. gr. laga nr. 11/1973 um eignarnįm ekki fullnęgt til aš hęgt sé aš gera žį kröfu af hįlfu eignarnema, žar sem eignarnįmiš nįi eingöngu til u.ž.b. 6,5% af flatarmįli Fells. Eignarnemi bendir į aš žótt nįlęgš žjóšvegarins viš ķbśšarhśsiš aš Felli verši meiri eftir aš vegurinn verši fluttur, sé į žaš aš lķta aš bundiš slitlag verši lagt į hinn nżja veg, sem sé ekki į hinum eldri, og hįvaši af umferš um veg meš bundnu slitlagi sé minni en hįvaši af umferš um malarveg. Eignarnįmsžoli telur žvķ aš ónęši af hinum nżja vegi verši minna en af eldra vegi m.t.t. hįvaša og ryks. Žį bendir eignarnemi į aš umferš um Śtnesveg sé lķtil mišaš viš žjóšvegi almennt og aš vegurinn verši, jafnvel eftir breytingu, ķ meiri fjarlęgš frį ķbśšarhśsinu aš Felli heldur en afleggjarinn aš Arnarstapa sem sé sżsluvegur, en meš verulega umferš, og megi žvķ vęnta meira ónęšis af žeim vegi en Śtnesvegi, žó svo Śtnesvegur verši fęršur nęr ķbśšarhśsinu. Žį bendir eignarnemi į aš žrįtt fyrir tilfęrsluna į veginum verši hann ķ u.ž.b. 50 metra fjarlęgš frį ķbśšarhśsinu aš Felli og fjarlęgšin žvķ meiri en svo aš nokkurt ónęši geti hlotist af fęrslu vegarins. Af hįlfu eignarnema er žvķ sérstaklega mótmęlt aš eignarnįmiš nįi til innbśs ķ ķbśšarhśsinu aš Felli. Eignarnemi mótmęlir aš lögjöfnun frį 29. gr. skipulagslaga nr. 19/1964 sé tęk ķ mįli žessu varšandi eignarnįms allrar jaršarinnar.
Varšandi mat į hinu eignarnumda tśni telur eignarnemi aš leggja skuli til grundvallar oršsendingu eignarnema nr. 13/1993 um landbętur o.fl. Eignarnemi kvešur žar vera aš finna višmišunarverš fyrir landbśnašarland, ręktun og afuršartap, sem samžykkt sé af eignarnema og Bśnašarsambandi Ķslands. Samkęmt oršsendingunni er tališ aš veršmęti ręktašs lands sé 148.000 pr. ha. Eignarnemi telur žó aš bętur fyrir hiš eignarnumda land ķ žessu mįli skuli vera lęgri žar sem hér sé ekki um eignarland aš ręša, heldur einungis réttindi byggš į leigusamningi. Žį bendir eignarnemi į aš hin eignarnumda spilda sé ķ śtjašri lands Fells og žvķ hafi eignarnįmiš og veglagningin minni įhrif į nżtingu jaršarinnar en ella.
Viš mat į śtihśsum žeim sem tekin hafa veriš eignarnįmi telur eignarnemi aš hafa beri ķ huga aš Fell sé eyšijörš. Žar hafi enginn bśskapur veriš stundašur ķ įratugi og enginn framleišsluréttur til stašar. Meš tilliti til įstands hśsanna, og žess aš žeim hefur ekki veriš haldiš viš svo įrum skiptir, telur eignarnemi aš žau hefšu veriš aš vera rifin innan skamms hvort sem komiš hefši til žessa eignarnįms eša ekki. Af žessum sökum hljóti veršmęti hśsanna aš vera mjög lķtiš.
V. Sjónarmiš eignarnįmsžola:
Eignarnįmsžoli krefst žess ašallega aš matsnefndin śrskurši aš eignarnįmiš skuli nį til allrar fasteignarinnar Fells įsamt innbśi ķ sumarhśsi og aš eignarnema verši gert skylt aš bęta alla eignina. Eignarnemi krefst žess aš heildarbętur fyrir hiš eignarnumda skuli vera kr. 24.909.000-
Til vara krefst eignarnįmsžoli žess aš matsnefndin śrskurši aš eignarnįmiš skuli nį til lands žess og śtihśsa sem matsbeišni tekur til, en nįi einnig til sumarhśss eignarnįmsžola aš Felli įsamt innbśi ķ žvķ auk ca. 13.000 ferm. landspildu. Eignarnįmsžoli krefst žess aš bętur samkvęmt varakröfunni verši metnar kr. 17.509.000-.
Eignarnįmsžoli krefst žess til žrautavara aš eignarnemi greiši kr. 7.300.000- ķ bętur fyrir śtihśsin og land žaš sem eignarnemi hefur tekiš eignarnįmi og kr. 11.804.000- ķ bętur fyrir žį veršrżrnun sem eignarnįmsžoli telur verša į eigninni vegna veglagningarinnar.
Eignarnemi gerir auk žess žį kröfu aš eignarnįmsžola verši gert aš greiša allan kostnaš viš matiš ž.m.t. mįlskostnaš eignarnįmsžola.
Af hįlfu eignarnįmsžola er bent į aš jöršin Fell sé glęsilegur sumardvalarstašur ķ einu fegursta héraši landsins. Į jöršinni sé glęsilegt ķbśšarhśs įsamt śtihśsum og allri žeirri ašstöšu sem slķku fylgir. Eignarnemi bendir į aš ķbśšarhśsiš hafi veriš nżtt til śtleigu ķ žįgu feršamannažjónustu sem fari mjög vaxandi į žessum slóšum, enda hśsiš ķ nįvist Snęfellsjökuls og žvķ ašdrįttarafli sem hann hefur fyrir feršamenn. Žį bendir eignarnįmsžoli į aš stutt sé ķ bestu laxveišiįr landsins, litlum vandkvęšum sé bundiš aš komast į sjó og söguslóšir séu hvarvetna į svęšinu. Žį sé einnig góš ašstaša til aš stunda hestamennsku į jöršinni, stutt ķ skķšalönd allt įriš um kring, sundlaug į nęsta leyti og mįtulega langt ķ nęsta žéttbżliskjarna. Eignarnįmsžoli fullyršir aš ekki verši į betra kosiš ķ žessu tilliti. Žį bendir eignarnįmsžoli į aš góšur kostur sé aš byggja u.ž.b. 20 sumarbśstaši į jöršinni nś, en žeir möguleikar lokist algerlega viš tilfęrslu vegarins.
Af hįlfu eignarnįmsžola er į žvķ byggt aš viš fęrslu Śtnesvegar nęr ķbśšarhśsinu aš Felli, rżrni svo veršmęti eignarinnar aš bęta žurfi eignarnįmsžola hana alla. Eignarnemi bendir į aš žaš sé ekki flatarmįlsskeršingin sem slķk sem orsaki žetta, heldur nįlęgšin sem verši af veginum eftir tilfęrslu hans. Eignarnemi heldur žvķ fram aš hugsanlegir kaupendur aš eigninni myndu, eftir tilfęrslu vegarins, ekki lįta hvarla aš sér aš fjįrfesta ķ eigninni žar sem eignin verši ekki seljanleg nema meš verulegum veršlękkun, vegna umferšar, hįvaša, ónęšis og stórfelldrar śtlitsbreytingar sem tilfęrslan į veginum hefur ķ för meš sér. Eignarnįmsžoli hefur ķ žessu sambandi lagt fram bréf Gķsla Kjartanssonar hdl. sem um įrabil hefur fengist viš fasteignasölu į Vesturlandi, en samkvęmt įliti hans mun ķbśšarhśsiš og žaš sem eftir veršur af landinu eftir eignarnįmiš illseljanlegt nema meš mjög veruleum afslętti frį ešlilegu markašsverši.
Eignarnemi telur aš möguleikar į nżtingu hśssins til śtleigu verši śr sögunni eftir aš vegurinn hefur veriš fęršur, enda muni innlendir og erlendir feršamenn ekki hafa įhuga į aš gista ķ hśsinu žannig stašsettu.
Eignarnemi telur aš umferš um hinn nżja veg verši mun hrašari en um gamla malarveginn og žetta valdi mikilli hęttu, sérstaklega fyrir börn. Eignarnįmsžoli bendir į aš fjarlęgš hśssins frį žjóšveginum sé verulega skemmri en gert sé rįš fyrir ķ erlendum stöšlum um žessi efni. Eignarnįmsžoli telur ljóst aš žessir stašlar hafi verulega efnislega žżšingu ķ bótaréttarlegu tilliti, enda žótt ķslenskir stašlar geri minni kröfur.
Eignarnįmsžoli vķsar til 2. og 3. mgr. 29. gr. skipulagslaga nr. 19/1964 meš lögjöfnun og 12. gr. laga 11/1973 um framkvęmd eignarnįms varšandi kröfu sķna um aš öll jöršin įsamt ķbśšarhśsi veriš tekin eignarnįmi. Žį vķsar eignarnįmsžoli til 67. gr. stjórnarskrįrinnar.
Hvaš varšar rökstušning fyrir bótakröfum sķnum mišar eignarnįmsžoli viš aš tępar kr. 100- fįist fyrir fermeter af landi ķ Grķmsnesinu og aš réttu verši aš ętla aš stašurinn undir jökli sé aš żmsu leyti veršmętari en ķ Grķmsnesi, žar sem byggš sé oršin allt of žétt. Gerir eignarnįmsžoli rįš fyrir žvķ aš unnt hefši veriš aš byggja 20 sumarbśstaši į landinu.
Viš mat į hśsakosti į jöršinni vill eignarnįmsžoli aš mišaš sé viš brunabótamat, en žaš er kr. 8.134.000- į ķbśšarhśsinu og kr. 2.275.000- fyrir śtihśsin. Eignarnįmsžoli telur veršmęti innbśs vera kr. 4.500.000-.
Hvaš varakröfu varšar mišar eignarnįmsžoli viš sömu verš hvaš hśsakost varšar en mišar viš aš 13.000 ferm. lands verši žį bęttir sem lóšir undir hśsunum į kr. 200- pr. fermeter. Žį er gerš sérstök krafa vegna veršrżrnunar į žvķ sem eftir veršur af landi ķ eigu eignarnįmsžola.
Komist matsnefndin aš žeirri nišurstöšu aš eignin skuli ekki öll bętt gerir eignarnįmsžoli žį kröfu aš honum verši bętt śtihśsin mišaš viš endurbyggingakostnaš žeirra, žar sem ljóst sé aš eignarnįmsžoli eigi ekki annarra kosta völ, ef hann į aš nį įmóta nżtingu śt śr fasteigninni og veriš hefur, en aš endurbyggja śtihśsin. Mišaš viš žessa nišurstöšu gerir eignarnįmsžoli žį kröfu aš śtihśsin verši bętt meš kr. 6.000.000-.
Viš munnlegan flutning mįlsins afhenti lögmašur eignarnįmsžola matsnefndinni ljósrit śr fręširitum, dómum og śrskuršum, mįli sķnu til stušnings.
VI. Įlit matsnefndar:
Af hįlfu Matsnefndar eignarnįmsbóta er fallist į aš lagaheimild sé fyrir eignarnįminu meš vķsan til 45. gr. vegalaga nr. 45/1994.
Eins og fram kemur ķ kafla III. hér aš framan hefur Matsnefnd eignarnįmsbóta fariš į vettvang og kynnt sér ašstęšur.
Fallast ber į žaš meš eignarnema m.t.t. ašstęšna į vettvangi, aš tilfęrsla sś į Śtnesvegi sem fyrirhuguš er, komi ekki til meš aš rżra veršmęti jaršarinnar Fells svo aš eignarnema verši gert aš taka alla jöršina eignarnįmi ķ mįli žessu, enda mun hinn nżji vegur verša ķ lišlega 50 metra fjarlęgš frį ķbśšarhśsinu. Žį er žaš įlit nefndarinnar aš flatarmįlsskeršing į jöršinni vegna eignarnįmsins valdi žvķ ekki heldur aš sį hluti jaršarinnar sem eftir veršur verši ekki nżttur į ešlilegan hįtt sem sjįlfstęš eign. Kröfu eignarnįmsžola um aš öll jöršin Fell įsamt hśsakosti verši tekin eignarnįmi er žvķ hafnaš. Matsnefndinni žykir engu aš sķšur ekki loku fyrir žaš skotiš aš eignarnįmsžoli geti oršiš fyrir einhverju ónęši vegna hins nżja vegar, žó telja megi sennilegt aš žaš verši óverulegt, og einkum bundiš viš žann tķma sem veriš er vinna viš lagningu vegarins. Er tekiš tillit til žessa viš įkvöršun bóta ķ mįli žessu.
Viš mat į hinni eignarnumdu landspildu ber aš taka tillit til žess aš um er aš ręša ręktaš land. Žį ber og aš hafa ķ huga aš réttindi eignarnįmsžola yfir landinu eru byggš į ótķmabundnum leigusamningi (byggingabréfi) um landiš, en samkvęmt žeim samningi, sem lagšur hefur veriš fram ķ mįlinu, eru samningshafa settar żmsar skoršur varšandi nżtingu og rįšstöfun jaršarinnar. Af hįlfu eignarnįmsžola hefur ekki veriš sżnt fram į aš honum hafi veriš heimilt aš rįšstafa jöršinni til sölu sumarhśsalóša. Žį hefur eignarnįmsžoli heldur ekki sżnt fram į aš markašur sé fyrir sumarhśsalóšir į žessu svęši. Af žessum sökum er ekki fallist į žaš meš eignarnįmsžola aš viš mat į hinu eignarnumda landsvęši skuli höfš hlišsjón af verši sumarbśstašalóša ķ Grķmsnesi.
Fyrir liggur ķ mįli žessu aš jöršin Fell er ķ eyši og enginn framleišsluréttur tilheyrir jöršinni. Śtihśs žau sem tekin hafa veriš eignarnįmi eru ekki nżtt til skepnuhalds og žykir nefndinni ljóst, eftir aš hafa skošaš hśsin, aš višhaldi į žeim er verulega įfįtt. Ekki hefur veriš sżnt fram į žaš af hįlfu eignarnįmsžola aš śtihśsin hafi markašsvirši og er žvķ ekki fallst į žaš meš eignarnįmsžola aš meta beri śtihśsin til brunabótamatsveršs. Engu aš sķšur veršur aš taka tillit til žess aš möguleiki er į nżtingu hśsanna sem geymsluhśsnęšis auk žess sem möguleiki er į endurbyggingu žeirra.
Meš vķsan til alls ofanritašs žykja hęfilegar bętur fyrir hiš eignarnumda vera eftirfarandi:
Bętur fyrir hiš eignarnumda landsvęši kr. 70.000-
Bętur fyrir śtihśs og hugsanlegt ónęši vegna
veglagningarinnar kr. 780.000-
Samtals kr. 850.000-
Žį skal eignarnemi greiša eignarnįmsžola kr. 175.000- auk viršisaukaskatts ķ mįlskostnaš og kr. 360.000- til rķkissjóšs ķ kostnaš vegna starfa Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
Ś R S K U R Š A R O R Š :
Eignarnemi, Vegagerš rķkisins, greiši eignarnįmsžola, Jóni Loftssyni hf., kr. 850.000- ķ eignarnįmsbętur og kr. 175.000- auk viršisaukaskatts ķ mįlskostnaš. Žį greiši eignarnemi kr. 360.000- til rķkissjóšs ķ kostnaš vegna starfa Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
___________________________________
Helgi Jóhannesson hdl, formašur
____________________________ _______________________________
Ragnar Ingimarsson, verkfr. Kristinn Gylfi Jónsson vskfr. og bóndi.
