Matsnefnd eignarnįmsbóta - śrskuršir
Matsnefnd eignarnįmsbóta, śrskuršur 1. jśnķ 2005
Įr 2005, mišvikudaginn 1. jśnķ, er ķ matsnefnd eignarnįmsbóta samkvęmt lögum nr. 11/1973 tekiš fyrir matmįliš nr. 2/2005.
Vegageršin
gegn
Ragnari Siguršssyni
og ķ žvķ kvešinn upp svohljóšandi
ŚRSKURŠUR
Śrskurš žennan kveša upp Allan Vagn Magnśsson, hérašsdómari og varaformašur matsnefndar eignarnįmsbóta, įsamt mešnefndarmönnunum, Benedikt Bogasyni, hérašsdómara og Sverri Kristinssyni, löggiltum fasteignasala, en formašur hefur kvatt žį til starfa ķ mįlinu skv. heimild ķ 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973.
Meš bréfi dagsettu 16. febrśar 2005 beiddist eignarnemi sem er Vegageršin Borgartśni 5 og 7, Reykjavķk žess meš vķsan til 46. gr. vegalaga nr. 45/1994 og laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms aš matsnefnd eignarnįmsbóta męti bętur vegna framkvęmda viš vega- og jaršgangagerš ķ landi Syšri-Fjaršar, Sveitarfélaginu Hornafirši.
Eignarnįmsžoli er Ragnar Siguršsson, Syšra-Firši, sveitarfélaginu Hornafirši.
Ķ september 2003 var framkvęmdin kynnt almenningi og opinberum ašilum, og jafnframt leitaš eftir afstöšu Skipulagsstofnunar til matsskyldu, sbr. 6. gr. laga nr. 106/2000 um mat į umhverfisįhrifum framkvęmda. Meš bréfi dags. 12. nóvember 2003 tilkynnti Skipulagsstofnun eignarnema aš framkvęmdin vęri ekki hįš mati į umhverfisįhrifum.
Višręšur ašila um bętur leiddu ekki til samkomulags.
Framkvęmdir eignarnema felast ķ lagningu Hringvegar ķ 1146 m tvķbreišum jaršgöngum undir Almannaskarš į milli Skaršsdals og Skaršsfjaršar ķ sveitarfélaginu Hornafirši. Gangamunni noršan skaršsins veršur ķ um 82 m hęš yfir sjįvarmįli, en sunnan skaršsins ķ landi Horns ķ um 43 m hęš ķ klettabelti nešan viš Almannaskarš. Viš gangamunna beggja vegna verša byggšir vegskįlar, 90 m langur noršan megin en 72 m langur sunnan megin. Heildarlengd framkvęmdakaflans er 5,4 km, žar af eru jaršgöng um 1,3 km, nżr vegur um 1,4 km og endurbętur į nśverandi vegi į um 2,7 km kafla.
Eignarnįmiš nęr til landspildu undir vegsvęši vegna breikkunar nśverandi vegar auk nżs vegarkafla aš gangamunna. Viš gangamunna er byggšur vegskįli og nęr eignarnįmiš til lands undir žaš mannvirki. Loks kvešur eignarnemi eignarnįmiš nį til lands yfir jaršgöngum allt žar til mišlķna žeirra er į 30 m dżpi undir yfirborši Syšra-Fjaršar. Flatarmįl hinnar eignarnumdu spildu sé 5,61 ha., og hafi žį veriš tekiš tillit til žess aš mišaš er viš aš nśverandi vegi hafi tilheyrt 1,46 ha.
Samkvęmt framansögšu sundurlišast flatarmįl hins eignarnumda lands sem hér segir:
Vegsvęši Hringvegar: 7,07 ha.
Til frįdrįttar nśv. vegsvęši -1,46 ha.
Samtals skeršing lands: 5,61 ha.
Auk framangreinds er andlag eignarnįmsins malarefni śr Fjaršarį ķ landi Syšri-Fjaršar. Um er aš ręša nįmu 1, sem er ķ um 2 km fjarlęgš frį sjįlfu framkvęmdasvęšinu.
Framkvęmdatķmi samkvęmt śtbošslżsingu hófst ķ mars 2004 og verklok ķ sķšasta lagi 15. jśnķ 2005.
KRÖFUGERŠ
Ašalkrafa eignarnema er aš bętur fyrir andvirši hins eignarnumda lands og jaršefnis til vegageršar taki miš af Oršsendingu eignarnema um landbętur o.fl. nr. 15/2004. Mišaš verši viš aš um sé aš ręša land hęft til beitar. Bętur fyrir jaršefni mišist viš aš um sé aš ręša buršarlagsefni og aš nįman sé stašsett utan markašssvęša.
Žį er gerš sś krafa aš kröfu eignarnįmsžola um bętur fyrir jaršefni śr jaršgöngum verši vķsaš frį nefndinni.
Til vara er žess krafist, aš bętur vegna hins eignarnumda lands taki hins vegar miš af śrskurši ķ matsmįli nr. 3/2004 vegna Horns. Bętur vegna efnistöku śr Fjaršarį taki miš af Oršsendingu nr. 15/2004.
Enn fremur er žess krafist til vara aš kröfu eignarnįmsžola um bętur vegna jaršefnis śr göngum verši hafnaš eša aš öšrum kosti verši bętur fyrir jaršefni śr göngum mun lęgri en krafist er af hįlfu eignarnįmsžola og aš hįmarki 7 kr./m3 sbr. Oršsending um landbętur o.fl. nr. 14/2005.
Af hįlfu eignarnįmsžola, er žess krafist aš bętur til handa eignarnįmsžola vegna žeirrar eignaskeršingar og veršmętarżrnunar sem hljótast muni af framkvęmdum Vegageršarinnar verši metnar aš minnsta kosti aš fjįrhęš 5.921.000 krónur. Jafnframt er krafist mįlskostnašar śr hendi matsbeišanda.
SJÓNARMIŠ EIGNARNEMA.
Eignarnemi bendir į aš hiš eignarnumda land sé aš stęrstum hluta mešfram nśverandi Hringvegi ķ landi Syšri-Fjaršar. Sįralitla breytingu verši aš gera į legu Hringvegar ķ landi Syšri-Fjaršar frį žvķ sem nś er aš frįtöldu žvķ landi sem leggja verši undir gangamunnann, vegskįla og tengingu viš Hringveg. Žar sem um sé aš ręša land mešfram nśverandi vegi sem nś žegar hafi veriš raskaš vegna vegarins sé raunveruleg skeršing nytjalands mun minni en ef um vęri aš ręša nżtt vegsvęši sem skeri land į nżjum staš en įšur var. Öll ašstaša til bśskapar og annarra nytja jaršarinnar sé óröskuš žrįtt fyrir eignarnįmiš. Slęm vešur geti oršiš ķ nęsta nįgrenni hinnar eignarnumdu spildu žar sem mjög hvasst geti oršiš ķ Almannaskarši, einkum ķ noršaustanįtt. Hin eignarnumda spilda sé ķ hlķšinni noršan megin viš Almannaskarš. Ķ fljótu bragši verši aš telja aš žaš land, sem hin eignarnumda spilda liggi um, geti vegna ašstęšna, legu og landkosta fyrst og fremst nżst sem śthagi fyrir saušfé. Verši ekki séš aš eignarnįmiš geti haft ķ för meš sér neikvęš įhrif į nżtingu landsins til beitar eša annars sem ašstęšur leyfi. Samkvęmt gildandi ašalskipulagi sé nżting landsins fyrst og fremst hefšbundin landbśnašarnot. Auk žess sé heimilt aš nżta hluta landsins undir uršun sorps og hafi jöršin veriš leigš Papafirši ehf. sem samkvęmt fyrirtękjaskrį reki skólpveitur, sorphreinsun og skylda starfsemi. Ešlilegt sé aš viš mat į veršmęti hins eignarnumda verši tekiš miš af žeirri nżtingu sem sé ķ samręmi viš įform skv. ašalskipulagi. Eignarnįmiš hafi engin įhrif į žessi not jaršarinnar, nema ef vęri jįkvęš įhrif vegna bęttra samgangna sem fylgi göngum undir Almannaskarš. Aušveldara verši meš alla flutninga sorps og śrgangs til og frį Syšra-Firši og betri tengsl viš ašra hluta sveitarfélagsins.
Af hįlfu eignarnema er į žvķ byggt aš engar bętur eigi aš koma fyrir land sem tilheyri nś žegar vegsvęši Hringvegar enda hafi žaš land veriš hluti vegar og žvķ eign og ķ umrįšum eignarnema. Skeršing lands vegna fyrirhugašra framkvęmda taki einungis til žess lands, sem tekiš sé til višbótar sem aš mestu sé vegna breikkunar en einnig fęrslu vegarins frį nśverandi legu hans.
Af hįlfu eignarnema er į žvķ byggt, aš bętur til eignarnįmsžola eigi aš mišast viš sannaš fjįrhagslegt tjón hans af eignarnįminu. Til frįdrįttar bótum eigi aš koma hagsbętur žęr, sem ętla megi aš hljótist af framkvęmdum. Vegageršin gefi śt veršgrundvöll sem mišaš sé viš žegar bętur séu greiddar fyrir landbśnašarland og malarefni til vegageršar aš höfšu samrįši viš Bęndasamtök Ķslands. Almennt sé mišaš viš veršgrundvöll žennan žegar bošnar séu bętur fyrir landbśnašarland, žegar žaš sé ķ mešallagi veršmętt, og skeršing į ręktunarlandi hafi ekki tilfinnanleg įhrif į heildarstęrš ręktanlegs lands viškomandi jaršar. Nśgildandi oršsending um landbętur sé nr. 15/2004, en verši vęntanlega endurskošuš sķšar į žessu įri meš hlišsjón af veršlagsžróun. Samkvęmt oršsendingunni séu lįgmarksbętur fyrir ręktunarhęft land undir veg 28.000 kr./ha. en óręktunarhęft gróiš land meš 10.500 kr./ha. Eignarnemi telur ekki ķ ljós leitt aš veršmęti žess lands sem hér um ręši sé meira en sem žessu nemi. Eignarnįmiš beinist fyrst og fremst aš landi mešfram vegi og sé flatarmįl hinnar eignarnumdu spildu lķtiš ķ hlutfalli viš heildarstęrš jaršarinnar og muni žvķ lķtiš um žį spildu sem tekin sé eignarnįmi. Eignarnemi hafi almennt stušst viš žį višmišun sem fram komi ķ oršsendingu um landbętur ķ samningum viš landeigendur į žessu svęši og ķ nįgrannahérušum. Oršsending eignarnema sé višurkennd višmišun viš mat į veršmęti landbśnašarlands enda gerš ķ samrįši viš Bęndasamtök Ķslands. Žegar svo hįttar til sem hér og ekki liggi fyrir gögn um hęrra landverš sé ešlilegt aš taka miš af oršsendingunni. Veršvišmišun ķ oršsendingu eignarnema hafi veriš endurskošuš ķ samręmi viš veršlagžróun undanfarin įr og hafi hękkanir veriš langt umfram almennar vķsitöluhękkanir og žannig hlutfallslega haldiš ķ viš hękkanir į fasteignaverši. Fram komi ķ gögnum aš fasteignamat jaršarinnar Syšri-Fjaršar fyrir utan ręktaš land sé 321 žśsund krónur. Meš hlišsjón af stęrš jaršarinnar sé mešalverš į ha. lęgra en mišaš sé viš ķ bótatilboši eignarnema. Fram komi aš 18,2 ha. ręktašs lands séu metnir į tępar 963 žśsund krónur eša tępar 53.000 kr./ha. sem sé mun lęgra en gert sé rįš fyrir aš greitt sé fyrir ręktaš lands skv. oršsendingu eignarnema. Til hlišsjónar megi hafa samninga um kaup į jöršum ķ nęsta nįgrenni Syšri-Fjaršar en hafa verši žó allan fyrirvara į žvķ žar sem um misjafna landkosti, legu og mögulegar nytjar sé aš ręša.
Varšandi mat į bótum almennt er einnig vķsaš til fyrri śrskurša matsnefndar eignarnįmsbóta eftir žvķ sem viš geti įtt. T. d. megi lķta į śrskurš ķ mįli nr. 4/1998, sem aš einhverju leyti geti talist sambęrilegt mįl sem hęgt sé aš hafa til hlišsjónar en žar hafi bętur fyrir 11,13 ha. verši metnar aš fjįrhęš 90.000 kr., eša um 8.000 kr./ha., en litiš hafi veriš sérstaklega til žess aš undirlendi jaršarinnar vęri afar lķtiš og žvķ öll skeršing bagaleg og bętur žar meš įkvaršašar hęrri en ella.
Eignarnemi telur aš miša eigi viš Oršsendingu eignarnema nr. 15/2004 viš mat į bótum fyrir jaršefni til vegageršar śr landi Syšri-Fjaršar. Efniš henti vel ķ buršarlag vegar og sé žvķ mišaš viš žann veršflokk ķ oršsendingu. Ennfremur sé mišaš viš aš um sé aš ręša nįmu utan markašssvęša og veršiš žvķ 14 kr./m3. Oršsending eignarnema hafi veriš sś višmišun sem horft hafi veriš til viš mat į bótum fyrir jaršefni til vegageršar. Ķ mįli žessu liggi fyrir aš nįman ķ Syšra-Firši sé fjęr Höfn ķ Hornafirši en svo aš žaš geti borgaš sig aš flytja žašan efni til mannvirkjageršar. Hornfiršingar sęki efni annaš, s.s. ķ nįmur ķ landi Horns. Engu breyti ķ žvķ samhengi žó aš göngin stytti flutningsleišina eitthvaš og aušveldi flutninga žar sem žrįtt fyrir allt verši įfram styttra aš sękja efni ķ nįmur nęr Höfn. Efniš sé tekiš śr Fjaršarį žar sem nęgt efni sé til stašar fyrir hugsanlega framtķšarnotkun landeiganda eša annarra, s.s. eignarnema. Endurnżjun eigi sér staš žar sem įin beri fram stöšugt meiri möl ķ staš žeirrar sem tekin sé. Efnistakan muni žvķ ekki hafa ķ för meš sér varanlega skeršingu og tjóniš af žeim sökum minna en ella. Žar sem ekki sé um ašra kaupendur aš efninu aš ręša en eignarnema sé ekki fyrir hendi markašur fyrir jaršefni śr nįmunni. Af žeim sökum liggi fyrir aš eignarnįmsžoli hefši ekki getaš selt efniš til annarra en eignarnema og žaš žvķ vart hafi fjįrhagslegt gildi nema fyrir eignarnema. Enn fremur liggi fyrir aš nęgt efni sé til stašar sżni ašrir įhuga į aš kaupa efni og veršur eignarnįmsžoli žvķ ekki af tekjum af sölu efnis viš eignarnįmiš. Bętur aš fjįrhęš 14 kr./m3 muni žvķ bęta aš fullu tjón eignarnįmsžola af efnistökunni og vel žaš.
Eignarnemi mótmęlir žvķ aš eignarnįmsžola beri bętur fyrir jaršefni śr jaršgöngum. Krefst eignarnemi žess ašallega aš kröfum eignarnįmsžola žar aš lśtandi verši vķsaš frį nefndinni en til vara er žess krafist aš kröfum žessum verši alfariš hafnaš.
Krafa um frįvķsun sé į žvķ byggš aš eignarnemi hafi ekki tekiš umrętt efni eignarnįmi. Eignarnemi višurkenni ekki eignarrétt eignarnįmsžola aš umręddu jaršefni. Af hįlfu eignarnema sé į žvķ byggt, aš samkvęmt almennum meginreglum eignaréttarins um inntak eignarréttar yfir fasteign nįi réttur landeiganda til nżtingar aušlinda ķ jöršu ašeins til venjulegrar nżtingar į eign sem ešlilegt og skynsamlegt sé aš gera rįš fyrir į hverjum tķma. Viš losun og uppgröft bergs af miklu dżpi viš jaršgangagerš verši berg sem įšur hafi veriš ónżtanlegt meš öllu ašgengilegt og nżtanlegt fyrir tilverknaš eignarnema og meš ęrnum tilkostnaši. Ekki sé ešlilegt meš tilliti til hagsmuna eignarnįmsžola eša eignarnema aš višurkenna aš viš žessar ašstęšur verši eignamyndun hjį eignarnįmsžola į kostnaš almennings. Verši slķk nišurstaša ekki leidd af skżringu į įkvęšum laga nr. 57/1998 um rannsóknir og nżtingu aušlinda ķ jöršu žar sem žau vķsi alfariš til almennra meginreglna eignaréttarins um inntak og umfang eignarréttinda yfir aušlindum undir yfirborši fasteignar. Komi žaš fram ķ greinargerš meš frumvarpi til laganna. Matsnefnd eignarnįmsbóta hafi ekki žaš hlutverk aš fjalla um og śrskurša um įgreining sem snśi aš eignarrétti yfir veršmętum. Af žeim sökum sé žaš krafa eignarnema, aš nefndin vķsi frį kröfu um bętur fyrir umrętt jaršefni žar sem žaš sé ekki višurkennt sem andlag eignarnįms ķ mįlinu og įgreiningur er um eignarrétt aš žvķ. Jaršefni śr göngum hafi ekki veriš vinnanleg aušlind undir yfirborši Syšri-Fjaršar fyrr en eignarnemi hóf framkvęmdir. Eignarréttur landeiganda til efnisins hafi žvķ ekki veriš fyrir hendi samkvęmt lögum um rannsóknir og nżtingu aušlinda ķ jöršu nr. 57/1998 og almennum meginreglum eignaréttarins. Viš uppgröft efnisins hafi eignarnemi eignast efniš og veriš frjįlst aš rįšstafa žvķ aš vild įn bótagreišslna til eignarnįmsžola. Meš hlišsjón af framangreindu sé eignarnemi žeirrar skošunar aš śrskuršur ķ mįli nr. 3/2004, žar sem matsnefnd eignanįmsbóta įkvaršaši bętur fyrir efni śr göngunum til eigenda jaršarinnar Horns, sé įn fordęma og ķ andstöšu viš meginreglur eignaréttarins. Fordęmisgildi śrskuršarins sé takmarkaš žar sem nišurstašan sé mjög umdeilanleg, įn fordęma og feli ķ sér ótvķręša stefnubreytingu.
Verši ekki fallist į aš vķsa beri kröfu um bętur fyrir jaršefni śr göngum frį nefndinni sé žess krafist til vara, aš engar bętur verši metnar vegna jaršefnis śr göngum, eša a.m.k. mun lęgri en krafist sé af eignarnįmsžola. Eignarnįmsbótum sé ętlaš aš bęta skeršingu į fjįrhagslegum veršmętum sem eignarnįmsžoli verši fyrir viš eignarnįmiš. Ekki sé meš nokkru móti hęgt aš sjį aš hann verši fyrir fjįrhagslegu tjóni viš žaš eitt aš eignarnemi noti umrętt jaršefni. Žaš almenna skilyrši bótaréttar, aš fjįrhagslegt tjón hafi oršiš, sé žvķ ekki fyrir hendi. Um sé aš ręša jaršefni sem grafiš sé śr jöršu af miklu dżpi undir landi Syšri-Fjaršar. Dżrar rįšstafanir og tęknibśnaš ķ gangagerš žurfi til žess aš losa efniš og koma žvķ upp į yfirborš jaršar. Til aš žessi vinnsla gęti borgaš sig žyrfti efni aš vera mjög veršmętt. Augljóst sé aš ekki sé mögulegt meš skynsamlegum hętti aš vinna efni meš svo miklum kostnaši žegar nęgt grjót sé og muni verša til stašar til vinnslu af yfirborši jaršar. Mikiš magn jaršefnis falli til viš gangageršina og sé žaš misjafnt aš gęšum. Efniš sé lagskipt žar sem skiptist į efni sem nothęft sé ķ fyllingar og ónothęft efni. Flokka žurfi frį ónothęft efni og koma fyrir utan vegfyllingar eša į frįlagsstaši. Eignarnemi įbyrgist rįšstöfun umrędds efnis, kosti frįgang žess og sjįi um aš aka žvķ ķ frįlagshaug ef naušsynlegt sé. Žar sem eignarnemi beri allan kostnaš af frįgangi og mešhöndlun efnisins sé ešlilegt aš hann geti jafnframt nżtt efniš ef žess sé kostur įn bótagreišslna til eignarnįmsžola, honum aš skašlausu. Žar sem allur kostnašur af vinnslu og mešhöndlun efnisins sé į heršum eignarnema og almennings sé ešlilegt aš efniš sé nżtt ķ almannažįgu įn bótagreišslna til eignarnįmsžola. Sś stašreynd aš eignarnemi getur nżtt efniš til vegageršar geri ekki aš verkum aš efniš verši sjįlfkrafa skilgreint sem nżtanleg aušlind undir yfirborši Syšri-Fjaršar. Efni sem grafiš sé af meira en 30 metra dżpi sé utan žeirra marka sem raunhęft sé og skynsamlegt aš gera rįš fyrir viš vinnslu į venjulegu jaršefni til mannvirkjageršar. Algerlega óraunhęft hefši veriš aš nżta efniš ef ekki hefši komiš til geršar ganganna og hefši aldrei komiš til žess aš öšrum kosti. Óhemju kostnašur sé af žvķ aš sprengja og fjarlęgja grjót śr jöršu af žvķ dżpi sem hér um ręši. Eignarnemi kosti alfariš žęr rįšstafanir sem naušsynlegar séu til aš unnt sé aš nżta efniš og sé žvķ eigandi žess. Eignarnįmsžoli geti ekki kallaš til eignar- og bótaréttar fyrir efni sem gert sé nżtanlegt į kostnaš almennings. Hvaš sem lķši fręšilegum vangaveltum um eignarrétt aš bergi djśpt undir yfirborši jaršar sé ljóst aš eignarnįmsžoli verši ekki fyrir fjįrhagslegu tjóni viš žaš aš bergiš sé fjarlęgt enda sé žaš honum meš öllu ónżtanlegt og įn fjįrhagslegs gildis. Aš eignarnemi nżti berg ķ žįgu mannvirkjageršar ķ almannažįgu og į kostnaš almennings sé ešlilegt enda hafi hann sjįlfur gert žaš nżtanlegt meš jaršgangageršinni. Sś stašreynd aš eignarnemi geti nżtt bergiš til vegageršar hafi ekki sjįlfkrafa ķ för meš sér aš meta eigi eignarnįmsžola bętur fyrir bergiš. Žar sem bergiš sé ónżtanlegt vegna legu žess djśpt ķ jöršu hafi žaš ekki fjįrhagslegt gildi fyrir eignarnįmsžola. Meš žvķ aš gera honum bętur fyrir notkun eignarnema į sprengdu berginu hlytist af óešlileg aušgun eignarnįmsžola į kostnaš eignarnema žar sem hann fengi bętur fyrir hagsmuni sem honum séu einskis virši en eignarnemi geri nżtanlega į sinn kostnaš meš framkvęmdum žeim sem séu tilefni eignarnįmsins. Sį kostur sé žvķ nęrtękastur aš įkvarša engar bętur fyrir efniš žar sem žaš hafši ekki fjįrhagslegt gildi fyrir eignarnįmsžola, ef į annaš borš er fallist į aš eignarréttur fasteignareiganda nįi til efnisins. Žeirri röksemd hafi veriš hreyft ķ žessu samhengi aš žar sem eignarnemi greiši bętur fyrir jaršefni śr nįmum utan alfaraleišar, žar sem enginn annar kaupandi sé aš žvķ og ašrir nżtingarmöguleikar ekki fyrir hendi, beri į sama hįtt aš greiša bętur fyrir jaršefni śr jaršgöngum. Višurkennt sé ķ ķslenskum rétti aš ekki gilda sömu reglur um eignarrétt fasteignareiganda į yfirborši og nešanjaršar. Eignarréttur ofanjaršar er talinn heimila landeiganda öll almenn not og veitir honum full umrįš og rįšstöfunarrétt yfir eign meš žeim takmörkunum sem leiša mį af lögum og réttindum annarra. Öšru mįli gegni um eignarrétt nešanjaršar sem sé takmarkašur viš įkvešnar nżtingarheimildir. Vinnsla umrędds efnis sem slķk feli ekki ķ sér kvašir į eigninni.
Af framangreindu leiši aš meš öllu vęri óešlilegt aš višurkenna bótakröfu landeiganda vegna jaršefnis śr göngum. Verši žaš gert hagnist landeigandi óešlilega į framkvęmdinni į kostnaš almennings įn žess aš eign hans hafi veriš skert meš sama hętti. Frįleitt er aš fallast į svo hįa kröfu sem lögmašur eignarnįmsžola hefur sett fram. Ef fallast ętti į bótarétt yrši aš horfa til žess fjįrhagslega tjóns sem ętla mį aš eignarnįmsžoli verši fyrir viš aš efniš er numiš śr jöršu. Ķ fljótu bragši veršur ekki komiš auga į aš slķkt tjón verši yfirhöfuš. Verši fallist į aš allt aš einu beri aš meta bętur ber ķ hęsta lagi aš miša viš lęgsta gjaldi skv. Oršsendingu um landbętur nr. 15/2004, eša 7 kr./m3.
Til stušnings ofangreindum kröfum og sjónarmišum vķsar eignarnemi til vegalaga nr. 45/1994, einkum įkvęša IX. kafla laganna. Vķsaš er til laga um framkvęmd eignarnįms nr. 11/1973. Ennfremur er vķsaš til 72. gr. stjórnarskrįr lżšveldisins Ķslands nr. 33/1944 meš sķšari breytingum. Vķsaš er til hefšbundinna skżringa į žessum lagaįkvęšum og til almennra ólögfestra reglna og višurkenndra sjónarmiša um įkvöršun eignarnįmsbóta.
SJÓNARMIŠ EIGNARNĮMSŽOLA.
Eignarnįmsžoli bendir į aš ķ matsbeišni og greinargerš sé śt frį žvķ gengiš aš hiš eignarnumda nemi samtals 5,61 ha. Viš žetta er af hįlfu eignarnįmsžola gerš sś grundvallarathugasemd aš af mįlatilbśnaši eignarnema megi rįša aš į svęšinu milli vegastöšva 400 og 1500 sé einungis gert rįš fyrir 40 metra helgunarsvęši, žrįtt fyrir skżr fyrirmęli ķ 33. gr. vegalaga um 60 metra helgunarsvęši ķ tilviki sem žessu.
Ķ 1. mgr. i.f. 72. gr. stjórnarskrįrinnar segi aš fullt verš skuli koma fyrir hlut sem eignarnįm er gert ķ. Samkvęmt hefšbundnum sjónarmišum viš veršlagningu eigna sé rétt, viš mat į žvķ hvaš teljist fullt verš ķ skilningi stjórnarskrįrįkvęšisins, aš lķta til žess hvert sé lķklegt söluveršmęti eignarinnar, notagildi eignarinnar eša hver kostnašur sé fyrir eignarnįmsžola aš śtvega sér sambęrilega eign. Žvķ sjónarmiši sem teljist hagstęšast fyrir eignarnįmsžola ber aš beita.
Lķta verši til stašsetningar landsins ķ nįmunda viš helsta žéttbżliskjarna landsfjóršungsins, žį möguleika sem ķ žvķ felast og žau įhrif sem sś stašsetning hefur į markašsverš jaršarinnar. Žį gęti žess grundvallar misskilnings ķ mįlatilbśnaši eignarnema aš unnt sé, til framtķšar litiš, aš miša fyrst og fremst viš žaš aš stundašur verši bśskapur į jöršinni. Engar lķkur séu į žvķ viš nśverandi skilyrši aš bśskapur verši til framtķšar stundašur ķ landi Syšri Fjaršar. Land jaršarinnar sé miklu heppilegra til aš reisa į žvķ sumarbśstaši eša eftir atvikum ašra byggš į heilsįrsgrundvelli og/eša reka žar ašra starfsemi tengda feršamennsku. Auki tilvist Almannaskaršsganga slķka möguleika almennt séš ķ Lóni og nęrsveitum. Žį er bent į žį stašreynd aš framan aš jöršin sé fjalllend og nżtanlegt undirlendi minna, sem žvķ nemi. Žį sé naušsynlegt aš vekja į žvķ sérstaka athygli aš um aukiš land undir vegastęši sé aš ręša mišaš viš nśverandi stöšu og žrįtt fyrir žaš ónęši sem stafi af nśverandi žjóšvegi yfir Almannaskarš feli fyrirhuguš vegalagning ķ sér žį breytingu aš tvöfalt vegakerfi verši į jašri jaršarinnar žar sem skilur į milli vegar aš jaršgöngum annarsvegar og vegar yfir Almannaskarš hinsvegar. Liggi fyrir stefnumarkandi og skżrar nišurstöšur matsnefndar eignarnįmsbóta ķ žį veru aš viš vegalagningu sem žessa sé óhjįkvęmilegt annaš en aš reikna meš žvķ aš įhrifa vegalagningar gęti langt śt fyrir hefšbundiš helgunarsvęši vegar.
Af framangreindu verši ķ fyrsta lagi rįšiš aš eignarnemi miši viš of lķtiš land žegar gengiš sé śt frį 5,61 ha. Sé žį jafnframt įréttaš aš į svęšinu milli vegastöšva 400 og 1500 sé einungis gert rįš fyrir 40 metra helgunarsvęši ķ staš 60 metra. Ķ annan staš telur eignarnįmsžoli aš višmišunin 100.000 krónur pr. ha. sé umtalsvert of lįg. Ljóst sé aš žar taki eignarnemi miš af veršįkvöršun ķ tilvitnušum śrskurši ķ mįli nr. 3/2004, žar sem kr. 100.000.- eru lagšar til grundvallar pr. ha. Žį nišurstöšu telur eignarnįmsžoli vera umtalsvert of lįga.
Til hlišsjónar um ešlilegt višmišunarverš vķsast til kaupsamninga um jaršir į svęšinu.
Eignarnįmsžoli telur ešlilegt aš miša viš 250.000 krónur pr. ha. og aš teknu tilliti til raunverulegrar ónżtingar lands af völdum vegalagningarinnar verši mišaš viš aš heildarbętur fyrir žaš land sem beinlķnis er eignarnumiš og žaš land sem ónżtist aš hluta eša öllu nemi 2.500.000 krónur.
Upphaflega hafi eignarnemi rįšgert aš nżta 19.000 śr efnisnįmu ķ Fjaršarį. Endanlegt efnismagn liggi hins vegar ekki fyrir en aš svo stöddu verši mišaš viš umrędda 19.000 m3. Eignarnemi hafi bošiš 14 krónur pr. m3 žrįtt fyrir žį stašreynd aš fyrir įri sķšan hafi hann samiš viš eiganda Horns um 50 kr pr. m3 fyrir efni śr nįmu handan Hornfjalls. Augljóslega sé nįmuvinnsla ķ landi Syšri Fjaršar fyllilega samkeppnishęf viš nįmuvinnslu Hornafjaršarmegin. Žess utan muni jaršgöng um Almannaskarš leiša til almennrar veršhękkunar fasteigna og fasteignaréttinda ķ Lóni öllu og nęrsveitum. Nišurstaša žessa žįttar getur ekki rįšist af neinu öšru en žvķ verši sem eignarnemi samdi um viš nįkvęmlega sambęrilegar ašstęšur vegna lagningar vegarins aš Almannaskarši, Hornafjaršarmegin fyrir įri sķšan. Ķ žvķ tilviki var svo sem fyrr segir mišaš viš kr. 50 pr m3, en ešlilegt er aš sś fjįrhęš taki breytingum ķ samręmi viš byggingavķsitölu. 50 kr. : 289,5 (mars 2004) x 312,8 (maķ 2005) gerir kr. 54.-
Ķ greinargerš eignarnema sżnist mišaš viš žaš aš eingöngu komi bętur fyrir land undir jaršgöng žar til komiš sé į 30 metra dżpi en eftir žaš komi ekki sérstakar bętur til. Žessari ašferšafręši sem telja verši įn nokkurrar lagaheimildar er mótmęlt. Žvert į móti beri aš bęta eignarnįmsžola aš fullu fyrir žann hluta jaršganganna sem sannarlega liggur undir landi fasteignar hans. Viš mat į bótum beri aš hafa žį meginreglu ķslensk réttar ķ huga aš eignarrįš fasteignareiganda nį jafnt til umrįša og nota undir yfirborši jaršar sem yfir žvķ. Hafi ķ eignarrétti veriš višurkennt aš miša verši viš žęr kröfur sem ešlilegt sé aš višurkenna af tilliti til hagsmuna landeiganda, sbr. t.d. 2. og 3. gr. aušlindalaga nr. 57/1998. Viš mat į bótum til eignarnįmsžola vegna žess hluta framkvęmdarinnar sem felist ķ jaršgöngum undir landi hans sé ešlilegt aš lķta til žess efnis sem tekiš verši vegna gangageršarinnar, sem samtals nemur 85.000 m3., sbr. upplżsingar sem fram koma ķ nišurstöšum Skipulagsstofnunar į skjali nr. 10. Žar komi jafnframt fram aš allt verši žaš efni nżtt af eignarnema til vegageršar ķ nżjan veg af flokki C1. Lagt er til grundvallar aš helmingur žess efnis sem śr göngunum kemur tilheyri Syšra Firši og žaš veršlagt meš sama hętti og skv. samkomulagi eignarnema og eiganda Horns ķ tilvitnušu mįli. Leggur eignarnįmsžoli įherslu į aš hér sé um lįgmarksbótavišmiš aš ręša. Landbętur vegna ganganna geti aldrei numiš lęgri fjįrhęš, enda verši jafnframt aš hafa ķ huga žęr framtķšar skoršur sem tilvist ganganna setur nżtingu eignarnįmsžola į žessum hluta jaršarinnar.
Ķ śrskurši Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ matsmįlinu nr. 3/2004 sé ešlilega fallist į žaš aš eignarnema beri undir kringumstęšum sem žessum aš bęta eignarnįmsžola žaš efni sem fjarlęgt er śr jöršu fasteignar hans.
Mįlatilbśnašur eignarnema um žennan žįtt mįlsins, ž.e. göngin, sé allur mjög sérkennilegur aš mati eignarnįmsžola. Fyrst sé til žess aš taka aš eignarnemi krefst “frįvķsunar” į óframkomnum kröfum eignarnįmsžola į efnisbótum vegna jaršefnavinnslu śr göngunum. Hér sé um stjórnsżslunefnd aš ręša en ekki dómstól og allt svigrśm hennar hvaš formhliš mįls varši žvķ meš öšrum hętti. Aš öšru leyti sżnist mįlatilbśnašur eignarnema byggjast į žeim dęmalausa skilningi aš hann fari meš įkvöršunarvald žess hvaša žętti nefndin leggi til grundvallar, viš mat į eignarröskunum vegna lagningar vegar og jaršganga um land jaršarinnar. Ešli mįlsins samkvęmt hljóti eignarnįmiš aš taka til žess, sbr. 45. gr. vegalaga nr. 45/1994 og įratugalanga framkvęmd į grundvelli laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms. Vęri sś nišurstaša frįleit ef eignarnemi, sem ķ tilviki vegalaga fari bęši meš žį hagsmuni sem um sé aš ręša og heimildina til aš įkveša eignarnįm žeirra vegna, gęti ķ matsbeišni takmarkaš žį žętti sem matsnefnd bęri aš lķta til viš mat į eignarnįmsbótum, sem ešli mįlsins samkvęmt eigi aš vera heildarmat į allri žeirri eignarżrnun sem eignarnįmsžoli verši fyrir.
Kenningum um takmarkanir eignarréttarins af žeim toga sem eignarnemi vill halda fram hér hafi sķšast veriš hreyft af alvöru į sjötta įratug sķšustu aldar en löngu sé višurkennt aš eignarrįšum nišur į viš verši ekki sett slķk śtmęld takmörk. Kröfugerš eignarnįmsžola ķ žessa veru taki heldur ekki miš af sérstökum bótum fyrir žaš land jaršarinnar sem liggi ofan ganganna, enda liggi ekki fyrir aš mešferš žess sęti aš lögum sérstökum takmörkunum. Sé raunar allur réttur įskilinn af žvķ tilefni. Kröfugerš taki žvert į móti miš af įętlušu veršmęti žeirra jaršefna sem unnin verši śr gangastęšinu og nżtt. Verši engin frekari sönnunarbyrši lögš į eignarnįmsžola žar um og žį ekki heldur um meint fjįrhagslegt tjón vegna efnistökunnar.
Jaršrask, įtrošningur og tķmabundin óžęgindi.
Ljóst sé aš eignarnįmsžoli og žeir ašilar sem frį honum leiša rétt į jöršinni hafi į framkvęmdatķmanum oršiš fyrir óžęgindum og ónęši vegna vegalagningarinnar. Auk įtrošnings og jaršrasks utan vegstęša sé ljóst aš saušfjįrbśskapur og beit hafi oršiš fyrir nokkurri truflun į framkvęmdatķmanum. Ķ tilvitnušu mįli vegna sömu framkvęmdar, nr. 3/2004, hafi umsamdar og įkvaršašar bętur vegna žessa žįttar, sem og tķmabundinna afnota lands numiš samtals 500.000 krónum. Eignarnįmsžoli višurkenni hins vegar aš sį įtrošningar og röskun sem hann hafi oršiš fyrir sé ekki sambęrilegur žeirri röskun sem oršiš hafi ķ landi Horns. Til žess aš gęta żtrustu sanngirni fallist eignarnįmsžoli į aš įętla bętur vegna žessa mjög varlega eša sem 1/5 žeirra bóta sem greiddar voru eiganda Horns vegna sama, og geri žvķ kröfu um greišslu vegna žessa aš fjįrhęš 100.000 krónur.
Samandregiš telur eignarnįmsžoli aš viš įkvöršun bóta beri Matsnefnd eignarnįmsbóta aš lķta til framkominna sjónarmiša um landbętur aš fjįrhęš kr. 2.500.000.-, framsettra bótasjónarmiša vegna jaršganga aš lįgmarksfjįrhęš kr. 2.295.000.-, bóta vegna efnistöku śr nįmu aš fjįrhęš kr. 1.026.000.- og jaršrasks, įtrošnings og tķmabundinna óžęginda og óhagręšis aš fjįrhęš kr. 100.000.- Nemi žetta samtals framsettum kröfum eignarnįmsžola um lįgmarksbętur aš fjįrhęš kr. 5.921.000.-
Vķsaš er til 65. og 72. gr. stjórnarskrįrinnar og hefšbundinna sjónarmiša viš veršmat eigna viš eignarnįm og innlausn.
Ķtrekuš er tilvķsun til aušlindalaga nr. 57/1998 og vegalaga nr. 45/1994.
Žį vķsast, eftir žvķ sem viš į, til įkvęša Vegalaga nr. 45/1994, einkum 9. kafla laganna.
Mįlskostnašarkrafan er reist į 11. gr. laga nr. 11/1973.
Eignarnemi hefur veitt andsvör viš žvķ sem fram kemur ķ greinargerš eignarnįmsžola og eignanįmsžoli gert athugasemdir viš žaš. Er žar fyrst og fremst um aš ręša endurtekningu į sjónarmišum sem hér eru rakin aš framan og nįnari śtlistun og reifun į žeim.
NIŠURSTAŠA
Eignarnįmiš nęr ķ fyrsta lagi til spildu sem vegarstęšiš er į. Samkvęmt gögnum mįlsins er heildarlengd vegarkafla žess sem gera į 5,4 km, žar af eru jaršgögn 1,3 km, nżr vegu um 1,4 km og endurbętur į nśverandi vegi į um 2,7 km kafla. Land žaš sem eignarnemi telur eignarnįmiš taka til er samtals 7,07 ha. Samkvęmt 33. gr. vegalaga nr. 45/1994 žarf leyfi Vegageršarinnar til mannvirkjageršar į 30 metra kafla frį mišlķnu stofnvega. Ķ žvķ tilviki sem hér er leyst śr krefur eignarnemi um svęši sem nęr 20 metra frį mišlķnu vegar. Meš hlišsjón af tilvitnušu lagaįkvęši telur nefndin aš eignarnįminu verši ekki settar žrengri skoršur en af žvķ leišir. Verša bętur til eignanįmsžola viš žetta mišašar og er spildan vegna žessa 2,2 ha stęrri en eignarnemi vill miša viš. Žį veršur litiš til žess aš geil myndast milli gangnamunna og gamla žjóšvegarins sem veršur illnżtanleg.
Viš įkvöršun bóta vegna lands žess sem tekiš er eignarnįmi veršur litiš til žess aš landiš er fjarri mestu žéttbżlisvęšum landsins en žó ķ nįmunda viš Höfn ķ Hornafirši. Žį er höfš hlišsjón af verši eigna į sama svęši og žróun veršlags į fasteignamarkaši aš undanförnu sem hefur fariš stighękkandi. Žį koma nżtingarmöguleikar til athugunar en žeir eru takmarkašir.
Aš žessu öllu athugušu er žaš nišurstaša nefndarinnar aš veršmęti žeirrar spildu sem hér er fjallaš um sé 1.000.000 krónur.
Ljóst er aš eignarnemi žarf aš sprengja og flytja grjót śr göngunum og enda žótt fallast megi į žaš aš hér sé ekki um aršvęnlegt grjótnįm ķ sjįlfu sér aš ręša nżtist žaš eignarnema viš vegagerš hans. Telur matsnefndin aš efni žetta allt sé hįš eignarrétti landeiganda. Ekki veršur fallist į žaš meš eignarnema aš eignarrįš landeiganda séu takmörkuš mišaš viš 30 metra eins og hann heldur fram. Fyrir žeirri mįlsįstęšu skortir lagarök og getur hśn ekki takmarkaš śrlausnarvald nefndarinnar viš įkvöršun bóta vegna skeršingar eignarréttinda. Kemur og hér til aš samkvęmt 3. gr. laga nr. 57/1998 fylgir eignarréttur aš aušlindum ķ jöršu eignarlandi. Veršur žį einnig aš hafna kröfu eignarnema um frįvķsun žessa žįttar matsins.
Viš mat į bótum vegna efnis śr göngunum veršur hins vegar aš lķta til žess aš mjög takmörkuš not hefši veriš unnt aš hafa af efni žessu nema vegna framkvęmda eignarnema. Öflun og nżting efnisins veršur žvķ vegna framkvęmda hans og veršur aš taka miš af žvķ viš įkvöršun bóta. Samkvęmt upplżsingum eignarnema nemur magn efnis sem kom śr göngunum 58.970 m3. Meš tilliti til žess sem segir um hlut eignarnema ķ öflun efnisins žykja bętur til eignarnįmsžola vegna žessa hęfilega įkvešnar 1.061.460 krónur (58.970 * 18 krónur).
Samkvęmt upplżsingum eignarnema sem fengnar voru aš tilhlutan nefndarinnar og eru óumdeildar er magn jaršefna sem hann fęr śr nįmu ķ Fjaršarį 15.600 m3 og eru bętur vegna žessarar efnistöku hęfilega įkvešnar 780.000 (15.600 *50 krónur).
Loks veršur fallist į kröfu eignarnįmsžola um bętur fyrir jaršrask og óžęgindi aš fjįrhęš 100.000 krónur.
Samkvęmt framansögšu įkvaršast bętur til eignanįmsžola 2.941.460 krónur og 534.012 krónur ķ mįlskostnaš.
Eignarnemi greiši 650.000 krónur til rķkisjóšs vegna kostnašar viš starf matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
ŚRSKURŠARORŠ
Eignarnemi Vegageršin greiši eignarnįmsžola Ragnari Siguršssyni 2.941.460 krónur og 534.012 krónur ķ mįlskostnaš.
Eignarnemi greiši 650.000 krónur til rķkissjóšs vegna starfa matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
Allan V. Magnśsson
Benedikt Bogason
Sverrir Kristinsson
