Matsnefnd eignarnįmsbóta - śrskuršir
Matsnefnd eignarnįmsbóta, śrskuršur 28. mars 2007
Įr 2007, mišvikudaginn 28. mars, er ķ matsnefnd eignarnįmsbóta samkvęmt lögum nr. 11/1973 tekiš fyrir matsmįliš nr. 11/2006:
Jóhanna Jónsdóttir,
Jón Erlendsson,
Björn Erlendsson,
Halldóra Erlendsdóttir
og Hįkon Erlendsson
gegn
Vegageršinni
og ķ žvķ kvešinn upp svohljóšandi
ŚRSKURŠUR
Śrskurš žennan kveša upp Jóhannes Bjarni Björnsson, hęstaréttarlögmašur, formašur matsnefndar eignarnįmsbóta, ad hoc, skv. skipunarbréfi dags. 18. maķ 2006, įsamt mešnefndarmönnunum, Jóhannesi Karli Sveinssyni, hęstaréttarlögmanni og Óskari Siguršssyni, hęstaréttarlögmanni, en formašur hefur kvatt žį til starfa ķ mįlinu, skv. heimild ķ 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973.
I. Ašild:
Eignarnįmsžolar ķ mįli žessu eru taldir:
Jóhanna Jónsdóttir kt. 020422-5649, Furugerši 1, Reykjavķk, sem situr ķ óskiptu bśi eftir eiginmann sinn Lįrus Óskarsson, og fer meš 23,33% eignarhluta ķ jöršinni Selskarš
og
Jón Erlendsson, kt. 290440-4329, Haukanesi 9, Garšabę,
Björn Erlendsson kt. 210545-3529, Ašallandi 15, Reykjavķk,
Halldóra Erlendsdóttir, kt. 220447-2789, Blįsölum 24, Kópavogi og
Hįkon Erlendsson, kt. 210550-4719, Kambaseli 28, Reykjavķk,
sem skv. framlagšri erfšafjįrskżrslur įritašri af sżslumanninum į Seyšisfirši žann 10. 3. 1997, fengu frį móšur sinni Katrķnu Jónsdóttur, sem sat ķ óskiptu dįnarbśi eftir mann sinn Björn Erlendsson, 1/3 eignarhluta dįnarbśsins ķ jöršinni Selskarš aš jöfnu. Samkvęmt žvķ er eignarhluti hvers žeirra 1/12 hluta jaršarinnar Selskaršs.
Eignarnemi er talin vera:
Vegageršin, kt. 680269-2899, Borgartśni 5 og 7, Reykjavķk.
II. Matbeišni og kröfugerš:
Meš matsbeišni dags. 22. mars 2006 fór Pįll Arnór Pįlsson, hrl., fram į žaš aš Matsnefnd eignarnįmsbóta tęki fyrir kröfur umbj. hans, eigenda jaršarinnar Selskaršs, žess efnis aš stöšvašar yršu framkvęmdir viš tvöföldun Reykjanesbrautar ķ Garšabę, žar sem žęr brytu gegn „beitarréttareign” jaršarinnar Selskaršs auk žess sem Vegageršinni vęri gert aš greiša fullt gjald fyrir brot gegn sömu eign. Matsbeišendur byggšu heimild sķna til žess aš óska eftir fyrirtöku mįlsins hjį Matsnefnd eignarnįmsbóta į 6. gr. laga nr. 11/1973.
Viš fyrstu fyrirtöku į mįlinu žann 14. jśnķ 2006 féllu matsbeišendur frį kröfu um aš framkvęmdir yršu stöšvašar.
Endanlegar kröfur eignanįmsžola, eins og žęr voru skżršar viš fyrirtöku mįlsins žann 27. febrśar 2007 eru aš eignarnema verši gert aš greiša fullt verš til eignarnįmsžola, hlutfallslega ķ samręmi viš eignarhlutdeild žeirra ķ landinu Selskarši, fyrir missir beitarréttar į landspildu žeirri sem mįliš varšar auk bóta fyrir missir leigutekna frį jślķ 2005 til śrskuršardags. Žį krefjast eignarnįmsžolar drįttarvaxta frį śrskuršardegi til greišsludags auk alls mįlskostnašar, ž.m.t. allan kostnaš Jóns Lįrussonar og Björns Erlendssonar viš gagnaöflun og mešferš mįls į frumstigi og jafnframt allan lögmannskostnaš samkvęmt reikningi.
Eignarnemi gerir eftirfarandi kröfur:
Ašalkrafa eignarnema er aš mįlinu verši vķsaš frį matsnefnd eignarnįmsbóta.
Til vara krefst eignarnemi žess aš öllum kröfum eignarnįmsžola verši hafnaš.
Til žrautavara krefst eignarnemi žess aš honum verši gert aš greiša mun lęgri bętur en krafist er, aš įlitum, sem taki miš af žeim kostnaši sem eignarnįmžolar yršu fyrir, ef žeir yršu aš greiša fyrir samsvarandi beitarrétt annars stašar, aš frįtöldum giršingarkostnaši og öšrum kostnaši viš višhald į viškomandi landi.
Žį gerir eignarnemi kröfu til žess aš honum verši śrskuršašur mįlskostnašur samkv. reikningi vegna alls kostnašar af mešferš mįlsins fyrir matsnefndinni hvort sem nišurstašan veršur sś aš ašal- eša varakrafa hans verši tekin til greina.
III. Andlag eignarnįmsins:
Eignarnįmsžolar krefjast eignarnįmsbóta vegna missis beitarréttar viš tvöföldun į Reykjanesbraut frį Fķfuhvammsvegi ķ Kópavogi aš Kaplakrika ķ Hafnarfirši, į žeim kafla žar sem eignanįmsžolar telja sig eiga beitarrétt. Samkvęmt skżringum eignarnįmsžola markast žessi kafli ķ vestri af svęši nįlęgt gatnamótum Reykjanesbrautar og Hamrabergs, en ķ austri af lķnu sem dregin er milli Stóra Króks og Mišaftanshóls, en hśn liggur nįlęgt mörkum nżs verslunarsvęšis ķ landi Urrišavatns. Stęrš žess lands sem eignarnemar telja sig eiga beitarrétt į og fer undir breikkun Reykjanesbrautar į žessum kafla, įsamt helgunarsvęši, er samtals 11.034 m2 skv. framlögšu korti eignarnema žann 9. mars 2007. Aš auki telja eignarnįmsžolar aš viš mat į bótum eigi aš taka tillit til lands sem er utan veghelgunarsvęšis vegarins sunnanmegin, sem ónżtist aš mati eignarnįmsžola til beitar vegna žess aš vegurinn lokar mögulegri aškomu aš žvķ. Telja eignarnįmsžolar žaš landssvęši sem ónżtist til beitar sé samtals um 5.5 hektarar.
IV. Mįlsmešferš:
Mįl žetta hófst meš matsbeišni dags. 22. mars 2006 žar sem Pįll Arnór Pįlsson, hrl., fór fram į žaš aš matsnefnd eignarnįmsbóta tęki fyrir kröfur umbj. hans, eigenda jaršarinnar Selskaršs. Ķ umręddu bréfi taldi lögmašur matsbeišenda aš formašur og varaformašur nefndarinnar vęru vanhęfir til aš fara meš beišni hans vegna aškomu žeirra aš matsmįli nr. 7/2004 sem varšaši kröfu um bętur fyrir missi į beitarétti vegna tvöföldunar į Reykjanesbraut ķ Hafnarfirši.
Meš bréfi dómsmįlarįšherra dags. 18. maķ 2006 var Jóhannes Bjarni Björnsson, hrl., skipašur formašur matsnefndar eignarnįmsbóta ad hoc til žess aš fara meš mįl žetta. Meš vķsan til įkv. 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms kvaš formašur til setu ķ nefndinni viš mešferš mįlsins žį Jóhannes Karl Sveinsson, hrl. og Óskar Siguršsson, hrl.
Mįliš var tekiš fyrir žann 14. jśnķ 2006 og voru sęttir meš ašilum reyndar įn įrangurs. Var eignarnįmsžolum veittur frestur til 3. jślķ 2006 til aš skila greinargerš. Frestur eignarnįmsžola var sķšan framlengdur ķ tvķgang aš beišni lögmanns žeirra og meš samžykki lögmanns eignarnema. Skilušu eignarnįmsžolar sameiginlegri greinargerš įsamt gögnum žann 12. september 2006. Meš bréfi dags. 21. september var lögmanni eignarnema veittur frestur til aš skila greinargerš til 31. október 2006, en sį frestur var sķšan framlengdur til 30. nóvember 2006, meš samžykki lögmanns eignarnįmsžola. Lögmašur eignarnema skilaši greinargerš įsamt gögnum žann 30. nóvember 2006. Ašilar skilušu frekari gögnum ķ janśar 2007 til nefndarinnar aš beišni formanns hennar. Bošaš fyrirtaka ķ mįlinu žann 1. febrśar 2007 féll nišur vegna forfalla.
Mįliš var tekiš fyrir aš nżju žann 27. febrśar 2007. Var žar įkvešiš af hįlfu nefndarinnar aš ekki vęri žörf į sérstakri vettvangsskošun žar sem nefndarmenn žekktu vel til vettvangs. Einnig aš žaš vęri mat nefndarinnar aš ekki vęri žörf į munnlegum mįlflutningi, enda hefšu ašilar gert ķtarlega grein fyrir sjónarmišum sķnum meš skriflegum hętti. Var mįliš tekiš til śrskuršar meš fyrirvara um framlagningu į gögnum frį ašilum sem nefndin fór fram į.
Meš bréfi lögmanns eignarnįmsžola dags. 9. mars 2007 voru lögš fram umbešin gögn er skżra eignarheimildir Erlendsbarna. Meš bréfi dagsettu sama dag sendi lögmašur eignarnema umbešinn uppdrįtt af žvķ svęši sem deilt er um ķ mįlinu. Meš bréfi dags. 16. mars 2007 geršu eignarnįmsžola athugasemdir viš bréf lögmanns eignarnema dags. 9. mars 2007.
V. Mįlsatvik:
Įgreiningur ķ mįli žessu snżst um meinta skeršingu į óbeinum eignarréttindum eignarnįmsžola, beitarrétti, sem žeir telja aš tilheyri jöršinni Selskarš. Telja eignarnįmsžolar aš viš tvöföldun į Reykjanesbrautinni į vegarkafla frį Fķfuhvammsvegi ķ Kópavogi til Kaplakrika ķ Hafnarfirši hafi vegurinn aš hluta fariš yfir landsvęši žar sem jöršin Selskarš į beitarrétt. Telja eignarnįmsžolar žvķ aš meš veglagningunni hafi žeir oršiš fyrir tjóni vegna missis beitarréttar. Eignarnįmsžolar fara saman meš eignarrįš yfir 56,66% af jöršinni Selskarš, sem er innan bęjarmarka Garšabęjar og liggur aš bęjarmörkum Įlftaneskaupstašar.
Beitarréttur jaršarinnar Selskaršs į umręddu landsvęši byggist į afsali, dags. 29. maķ 1912, sem žinglżst var 7. jśnķ 1912. Samkvęmt umręddu afsali seldi rįšherra Ķslands, skv. heimild ķ lögum nr. 50/1907 um sölu kirkjujarša, įbśanda jaršarinnar, Jóni Felixsyni, jöršina Selskarš. Ķ afsalinu segir svo um beitarrétt jaršarinnar:
„Jöršin selst meš öllum gögnum og gęšum, og réttindum, til lands og sjįvar sem hśn undanfarandi tķš hefur įtt og notaš. Henni fylgir ekkert land afskipt, annaš en tśn hennar innan ummerkja, en henni fylgir réttur til mótaks ķ mómżri vestan Hraunsholtslękjar til afnota į jöršinni sjįlfri og hagbeit fyrir jaršarfénašinn ķ hinu óskipta beitilandi Garšahverfisbśa, og er jaršeiganda skylt aš sętta sig viš hver žau skipti hins óskipta lands sem gerš kunna aš verša af réttum hlutašeigendum milli nśverandi Garšakirkjujarša aš Selskarši meštöldu“.
Ķ mįlinu hefur veriš lögš fram matsgjörš Pįls Stefįnssonar og Gušna Jónssonar į jöršinni Selskarši dags. 14. maķ 1911, vegna umsóknar įbśanda um kaup į jöršinni. Ķ matinu segir svo um beitarrétt jaršarinnar:
„Žess skal getiš aš jöršinni fylgja engar engjar, eša afskift beitiland annaš en tśniš, en beitiland er sameiginl. viš ašrar jaršir ķ Garšahverfi.”
Einnig hefur veriš lögš fram umsögn Jens Pįlssonar, umrįšamanns kirkjujaršarinnar Selskaršs, dags. 28. febrśar 1912 um fyrrgreint mat og beišni įbśanda um kaup į jöršinni, segir žar svo um beitarrétt jaršarinnar:
„Žaš er sameiginlegt öllum Garšakirkjujöršum, nema Vķfilstöšum, aš žvķ er til engja kemur, aš eiga ekkert afskift land annaš en tśnin, en heimilt er įbśendum jaršanna beit ķ hinu óskifta landi fyrir eigin fénaš žeirra, en eigi er žeim heimilt aš ljį öšrum mönnum beit ķ žvķ, né taka skepnur til göngu ķ žaš af öšrum. Réttur til žess hefur jafnan boriš umrįšanda landsins einum.... ...Žetta Garšakirkjuland, sem frį upphafi hefur veriš óskift milli kirkjujaršanna og notaš žannig til sameiginlegrar fénašarbeitar af ca. 20 įbśendum Garšakirkjujarša, liggur žannig og er žannig į sig komiš, aš erfitt er aš skifta žvķ upp milli kirkjujaršanna eftir hundraša-afsali žeirra svo aš jafnaršarskifti yršu, og svo aš hverju bżli yršu jafn drjśg afnot af sinni śthlutušu sneiš, sem samnotin hafa veriš... ...Loks lķt ég svo į aš ķ kaup- og afsals-bréfinu ef til kemur žurfi aš kveša skżrt į um:
... 1. Aš jöršin sé seld meš sömu gögnum og gęšum og réttindum til lands og
sjįvar sem hśn undanfarandi įr hefur notiš, ...
... 4. hagbeit fyrir jaršarfénašinn ķ hinu óskifta beitilandi Garšahverfisbśa. ...”
Meš lögum nr. 13/1912, um sölu į eign Garšakirkju af kaupstašarstęši Hafnarfjaršar og nokkrum hluta af öšru landi hennar, var landstjórninni veitt heimild til aš selja Hafnarfjaršarkaupstaš hluta af hinu óskipta landi Garšakirkju, eins og žaš var nįnar skilgreint ķ lögunum.
Meš afsali, dags. 30. įgśst 1913, afsalaši rįšherra Ķslands til Hafnarfjaršarkaupstašar, meš vķsan til heimildar ķ lögum nr. 13/1912, hluta af landi Garšakirkju, innan žeirra marka sem 1. og 2. mgr. 1. gr. laganna hafi męlt fyrir um. Ķ afsalinu sagši m.a. svo:
„Nśverandi įbśendum Garšakirkjujarša ķ Garšahverfi og jöršinni Selskarši er įskilinn beitarréttur ķ hinni seldu landspildu svo sem veriš hefur.“
Meš stefnu birtri žann 14. maķ 1914, höfšaši žįverandi eigandi jaršarinnar Selskaršs, mįl į hendur Magnśsi Gušmundssyni, fjįrmįlarįšherra Ķslands f.h. rķkissjóšs eša kirkjujaršasjóšs, žar sem hann krafšist hlutdeildar ķ kaupverši Hafnarfjaršarkaupstaša į įšurnefndu landi śr óskiptu landi Garšahverfisbśa. Ķ dómi gestaréttar Reykjavķkur sem upp var kvešinn žann 29. desember 1920, var ekki fallist į kröfur eiganda Selskaršs, en žar kemur fram aš óumdeilt sé milli ašila aš jöršinni Selskarši fylgdi beitarréttur ķ hinu selda landi svo sem įskiliš var ķ afsali til Hafnarfjaršarkaupstašar. Dómi žessum var ekki įfrżjaš.
Žann 28. jślķ 1927 var žinglżst į manntalsžingi Garšahrepps samkomulagi eigenda og įbśenda prestsetursins Garša og žįverandi įbśenda Garšakirkjujarša og eigenda Selskaršs, samkomulagi um skiptingu og nżtingu beitiréttar į “óskiptu beitilandi Garšakirkjulands”. Kemur fram ķ samkomulagi žessu aš žaš sé bindandi fyrir alla ašila og aš žaš skuli hvķla į jöršunum sem kvöš um aldur og ęvi. Samkvęmt samkomulagi žessu įtti heildarbeit sameigenda aš mišast viš 1500 sauškindur (stórgripir taldir jafngildi 10 sauškinda) og hlutur Selskaršs ķ hinum sameiginlega beitarrétti var beit fyrir sem nam 55 sauškindum, hlutdeild 55/1500 eša 3,66% af sameiginlegum og óskiptum beitarrétti. Eignarnįmsžolar hafa tališ aš samkomulag žetta nįi ekki til žess lands sem selt var Hafnarfjaršarkaupstaš skv. afsali dags. 30. įgśst 1913.
Meš samningi frį mars 1978 milli Garšabęjar og Hafnarfjašarkaupstašar um breytingu į lögsagnarmörkum var samiš svo um milli žessara sveitarfélaga aš landspildu, sem nęr yfir mest allt žaš land sem um er deilt ķ mįli žessu, skyldi afsalaš frį Hafnarfjaršarkaupstaš til Garšabęjar. Ekki er minnst į beitarrétt ķ samningi žessum.
Meš samningi frį žvķ ķ nóvember 1986 milli Garšabęjar og Styrktar- og lķknarsjóšs Oddfellowa, eiganda jaršarinnar Urrišavatns, um breytingu į landamerkjum jaršarinnar Urrišavatns, var um žaš samiš aš land žaš sem ķ mįli žessu er deilt um, skuli teljast innan landamerkja jaršarinnar Urrišakots. Ekki er minnst į beitarrétt žrišja ašila yfir landinu ķ afsalinu.
Meš afsali dags. 22. september 1994 afsalar Styrktar- og lķknarsjóšur Oddfellowa til Vegageršarinnar landspildu aš flatarmįli samtals 18.520 m2, sem fariš hafši undir vegstęši Reykjanesbrautar ķ landi Urrišavatns.
Samkvęmt fyrirliggjandi upplżsingum mótmęltu eignarnįmsžolar į įrinu 2003 breikkun og fęrslu į Reykjanesbraut sušur fyrir kirkjugaršinn ķ Hafnarfirši. Jafnframt liggur fyrir aš eignarnįmsžolar hafi leitaš eftir atbeina sżslumannsins ķ Hafnarfirši til žess aš stöšva framkvęmdir į žessu svęši žar sem žeir töldu žęr fara ķ bįga viš beitarréttindi sķn. Hafnaši sżslumašurinn ķ Hafnarfirši žeirri mįlaleitan og rökstuddi ķ bréfi dags. 5. nóvember 2003, sjį skjal nr. 37.
Jón Lįrusson, sonur eignarnįmsžola, Jóhönnu Jónsdóttur, žingfesti mįl į hendur Vegageršinni, fyrir Hérašsdómi Reykjavķkur hinn 18. desember 2003. Mišušu dómkröfur hans aš žvķ aš fį višurkenndan beitarrétt jaršarinnar Selskaršs, skv. afsali til Hafnarfjaršarkaupstašar žann 30. įgśst 1913 og stöšvun į framkvęmdum ķ Hafnarfirši į žvķ svęši sem jöršin nyti beitarréttar. Mįliš var fellt nišur ķ žinghaldi hinn 14. aprķl 2004 meš svofelldri bókun ķ žingbók:
„Stefnda, Vegageršin, mótmęlir ekki aš jöršin Selskarš eigi beitarrétt samkvęmt žinglżstu afsali 30. įgśst 1913 um kaup Hafnarfjaršarkaupstašar į landi samkvęmt landamerkjum, eins og žau eru afmörkuš ķ 1. gr. laga nr. 13/1912. Hins vegar telur Vegageršin aš umręddur réttur hafi ekki veriš nżttur af stefnanda svo aš fjįrhagslega žżšingu hafi haft fyrir hann. Žį telur Vegageršin einnig aš umręddan rétt hafi ekki mįtt nżta vegna reglna opinbers réttar um beit og skipulagsmįl og hafi rétturinn af žeirri įstęšu ekki getaš haft fjįrhagslega žżšingu fyrir stefnanda og žannig veriš rżmt śt. Žį vekur Vegageršin athygli į žvķ aš stefnandi hafi ekki mótmęlt žeim reglum opinbers réttar sem hér um ręšir.
Af hįlfu stefnanda er tekiš fram aš įgreiningur ašila muni verša borinn upp fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta samkvęmt IX. kafla laga nr. 45/1994, sbr. 6. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms.
Samkomulag er meš ašilum um aš mįliš falli nišur įn kostnašar.
Af hįlfu réttargęslustefnda er tekiš fram aš engin afstaša sé tekin til įgreinings ašila, en falliš er frį kröfu um mįlskostnaš.
Mįliš er fellt nišur.“
Ķ samręmi viš ofangreinda bókun lagši eignarnįmsžoli Jóhanna Jónsdóttir fram beišni til matsnefndar eignarnįmsbóta um bętur vegna skeršingar į beitarrétti į um 6,7 ha landi sem fór undir fęrslu og tvöföldun į Reykjanesbraut ķ Hafnarfirši, mįl nr. 7/2004. Meš śrskurši dags. 1. nóvember 2004 hafnaši matsnefnd eignarnįmsbóta kröfu eignarnįmsžola um bętur.
Meš bréfi dags. 16. desember 2004 til bęjarstjórans ķ Garšabę mótmęlti Jón Lįrusson žvķ aš framkvęmdaleyfi fyrir breikkun Reykjanesbrautar ķ Garšabę yrši gefiš śt fyrr en samningar viš eigendur Selskaršs um bętur fyrir beitarrétt lęgju fyrir. Ķ mįlinu liggja fyrir nokkur bréfaskrif umbošsmanna eigenda Selskaršs viš eignarnema og samgöngurįšuneytiš žar sem žeir hafa uppi mótmęli viš breikkun Reykjanesbrautar og krafist er stöšvum framkvęmda og samninga, įn įrangurs.
Sumariš 2005 settu Jón Lįrusson og Björn Erlendsson upp beitarhólf viš Reykjanesbraut innan lögsagnarumdęmis Garšabęjar viš lögsögumörk Hafnarfjaršar. Var geršur leigusamningur dags. 8. jślķ 2005 um beitarhólfiš. Meš bréfi bęjarverkfręšings Garšabęjar dagsettu sama dag var žeim gert aš fjarlęgja umrętt beitarhólf fyrir 19. jślķ 2005. Er eigendur beitarhólfsins uršu ekki viš kröfu bęjaryfirvalda um aš fjarlęgja giršingar voru žęr fjarlęgšar af bęjaryfirvöldum meš ašstoš lögreglu žann 20. jślķ 2005. Umrętt beitarhólf var į žvķ landssvęši sem deilt er um ķ mįli žessu.
Žann 21. október 2005 gaf bęjarverkfręšingur Garšabęjar śt framkvęmdaleyfi til handa Vegageršinni fyrir breikkun į Reykjanesbraut frį Fķfuhvammsvegi aš Įlftanesvegi. Jaršvegsframkvęmdir viš breikkunina hófust ķ upphafi įrs 2006 og mun vera stefnt aš verklokum ķ įgśst 2007.
Meš bréfi lögmanns eignarnįmsžola dags. 16. janśar 2006 er žess fariš į leit viš eignarnema aš gengiš yrši til samninga um bętur vegna fyrirhugašrar tvöföldunar Reykjanesbraut į kaflanum frį Fķfuhvammi ķ Kópavogi aš Kaplakrika ķ Hafnarfirši.
Meš bréfi dags. 22. mars 2006 lagši lögmašur eignarnįmsžola įgreining ašila fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta.
Žann 10. mars 2007 lagši eignarnemi fram kort af hinu umdeilda svęši žar sem stęrš landsins og lega var sżnd. Samkvęmt framlögšu korti eignarnema er stęrš hins stękkaša veghelgunarsvęšis į žvķ svęši sem eignarnįmsžolar telja sig eiga beitarrétt samtals 11.034 m2.
Samkvęmt upplżsingum eignarnema ķ bréfi dags. 9. mars 2007 eru eignarheimildir hans į Reykjanesbrautinni į žessu svęši byggšar į samningum viš eigendur lands į hverjum staš. Eru žaš annars vegar žau sveitarfélög sem vegurinn liggur um og hins vegar eigandi jaršarinnar Urrišavatns. Aš žvķ leyti sem vegurinn liggur um land Urrišavatns fékk eignarnemi afsal fyrir žvķ landi dags. 22. september 1994, sem fór undir veginn fyrir breikkun, en eignarnemi segir aš višręšur viš eiganda Urrišavatns, um bętur fyrir žaš svęši sem tvöföldunin nęr til, Urrišavatnslandi standi yfir. Žrįtt fyrir aš žeim višręšum sé ekki lokiš hefur eigandi landsins gefiš eignarnema leyfi til žess aš hefja framkvęmdir ķ landi žeirra auk žess sem fyrir liggi framkvęmdaleyfi hvort tveggja frį bęjaryfirvöldum ķ Hafnarfirši og Garšabę.
VI. Sjónarmiš mįlshefjanda, eignarnįmsžola:
Eignarnįmžolar byggja į žvķ aš į eignarnema hvķli sérstakar skyldur skv. lögum nr. 11/1973 sem hann hafi snišgengiš, svo sem aš leita samninga viš rétthafa um bętur ella leggja mįliš fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta.
Eignarnįmsžolar byggja į žvķ aš samkvęmt 72. gr. stjórnarskrįrinnar sé enginn skyldašur til aš lįta af hendi eign sķna nema almenningsžörf krefji, til žess žurfi lagafyrirmęli og fullt verš komi fyrir. Enginn vafi leiki į žvķ aš beitarréttur teljist eign ķ skilningi stjórnarskrįrinnar og aš eignarnįmsžolar eigi žvķ aš fį fullar bętur vegna missis réttarins. Eignarnįmsžolar leggja į žaš įherslu aš eignarréttur žeirra sé virkur eignarréttur sem takmarkar eignarrétt Hafnarfjaršarbęjar og er žar aš auki eldri.
Meš framkvęmdum Vegageršarinnar telja eignarnįmsžolar aš žeir hafi veriš sviptir eignarrétti ķ skilningi 72. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. gr. 1. višauka mannréttindasįttmįla Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Eignarnįmsžolar hafi veriš śtilokašir frį aš nżta eignina undir beitarrétt.
Eignanįmsžolar hafna žvķ aš beitarréttur žeirra hafi eša geti falliš nišur fyrir tómlęti žeirra eša žį aš notkunarleysi valdi žvķ aš hann sé ekki nokkurs virši og ennfremur aš nżting grunneignarréttarhafa į hluta lands hafi rutt honum śt. Byggja eignarnįmsžolar į žvķ aš žinglżstur eignarréttur falli ekki nišur fyrir tómlęti eša notkunarleysi og óheimil nżting annars ašila į žinglżstum réttindum leišir ekki til žess aš žau glatist hinum rétta eiganda. Telja eignarnįmsžolar ekki aš Hafnarfjaršarbęr hafi hefšaš beitarréttinn af žeim žvķ bęrinn hefur ekki nżtt beitarréttindin žannig aš žaš hafi śtilokaš not eignarnįmsžola. Žį halda eignarnįmsžolar žvķ fram aš Hafnarfjaršarbęr byggi ekki į žvķ aš bęrinn hafi hefšaš beitarréttindi eignarnįmsžola. Einnig halda eignarnįmsžolar žvķ fram aš eigendur Selskaršs hafi nżtt beitarréttinn og telja aš lesa megi śt śr opinberum gögnum aš hann hafi veriš leigšur śt į įrunum 1966-1967.
Beitarrétti ķ óskipta landinu voru ekki sett takmörk fyrr en meš yfirlżsingu įbśenda og eigenda jarša ķ Garšakirkjulandi, dags. 25. nóvember 1926, en žaš var rśmum 13 įrum eftir aš afsališ var gert 30. įgśst 1913. Įšur hafši beitarrétti fyrir jaršarfénašinn ekki veriš settar neinar skoršur eša takmarkanir og į jöršin Selskarš žvķ ótakmarkašan beitarrétt ķ landspildunni sem seld var śt śr óskipta landinu 1913. Į landinu sem selt var Hafnarfjaršarbę į Selskarš ein jarša beitarrétt enda var eingöngu įbśendum annarra jarša įskilinn beitarréttur og žeir eru horfnir af sjónarsvišinu. Ekki kemur fram ķ afsali til Hafnarfjaršarbęjar aš bęrinn fįi beitarrétt, en honum var haldiš eftir fyrir jöršina Selskarš og įbśendurna.
Eignarnįmsžolar hafna žvķ aš beitarréttur žeirra hafi falliš nišur žar sem hann sé ķtak sem falli undir lögin nr. 113/1952 og ķtakinu hafi ekki veriš lżst į žann mįta sem skilyrt er skv. lögunum.
Landiš sem selt var Hafnarfjaršarkaupstaš śr landi Garšakirkju, er nefnt landspilda ķ 1. gr. laga nr. 13/1912. Ķ afsali frį 30. įgśst 1913 er fasteignin nefnd lóš eša landspilda. Lóš eša landspilda žessi hefur aldrei veriš skilgreind sem jörš eša bśjörš heldur er um aš ręša annaš landsvęši. Ķ 3. gr. jaršalaga nr. 65/1976 er sérstaklega getiš um jaršir sem slķkar. Auk žess er ķ sömu grein sérstaklega getiš um jaršarhluta, afréttarlönd, öręfi og landspildur. Ķ lögum nr. 103/2002 um bśfjįrhald o.fl. er landspilda skilgreind sem įkvešinn hluti lands sem afmarkašur hefur veriš.
Skilyrši eru um žaš ķ lögum um lausn ķtaka af jöršum nr. 113/1952, bęši ķ heiti laganna og samkvęmt 2. gr. laganna, aš viškomandi fasteign, sem lżsa į ķtaki ķ, sé jörš. Beitarréttur Selskaršs hafi ekki veriš skilgreindur sem ķtak ķ landspildu ķ eigu žrišja ašila vegna žess aš hann var fyrir į eigninni žegar hśn var seld og honum var haldiš eftir viš söluna.
Eignarnįmsžolar telja aš skilgreina megi rétt žann sem Hafnarfjaršarkaupstašur keypti sem grunneignarrétt (grundejendom) en hann er miklum takmörkum hįšur žegar annar ašili er eigandi fyrir aš helstu afnotum landsins meš rįšandi rétt. Beitarréttur Selskaršs var ašaleignarrétturinn ķ landspildunni 1913 eftir söluna žar sem landiš var beitarland. Beitarréttur Selskaršs er takmarkandi réttur fyrir Hafnarfjaršarkaupstaš į landspildunni en umrįšum Selskaršs eru ekki skoršur settar. Beitarréttur Selskaršs er ķ vörslu eigenda Selskaršs į hverjum tķma eins og alltaf hefur veriš og hann er undir umrįšum eigenda Selskaršs en ekki ķ vörslu eša undir umrįšum Hafnarfjaršarkaupstašar.
Ķ afsalinu frį 30. įgśst 1913 er eignin nefnd beitarréttur eins og veriš hafši en ekki ķtak. Beitarrétturinn hefur ķ gegnum tķšina aldrei veriš nefndur annaš en beitarréttur og honum var žinglżst į spilduna sem ęvarandi rétti eiganda Selskaršs. Rétturinn hefur aldrei veriš afmįšur śr vešmįlabókum. Augljóst er aš lög nr. 113/1952 eiga ekki viš ķtak ķ öšrum fasteignum en jöršum fyrir utan žaš, sem aš ofan er greint, aš eignarréttur žessi er ķ heimildum nefndur beitarréttur en ekki ķtak. Selskarš įtti Garšakirkjuland tiltölulega fyrir ž.į.m. ašalréttinn, ž.e. beitarréttinn eins og veriš hafši, sem var undanskilinn viš söluna.
Ķ jaršabók Įrna Magnśssonar og Pįls Vķdalķns frį 1703 er ekki getiš um aš lóš eša landspilda žessi sé jörš. Ķ „Nż jaršabók fyrir Ķsland” frį 1861, sem vķsaš er til ķ landskiptalögum nr. 46/1941, er ekki getiš um aš žessi landspilda sé jörš. Ķ sķšari jaršaskrįm eša fasteignamötum er hvergi getiš um lóš eša landspildu žessa sem jörš. Žį er landiš ekki skilgreint sem jörš ķ žinglżsingarbókum.
Ķ landamerkjaskrį um „Merki į landi Garšakirkju” er lóš eša landspildu žessari eigi lżst sem jörš. Ķ merkjalżsingunni er hins vegar getiš um aš innan merkja Garšakirkjueignar sé Garšakirkjujöršin Vķfilstašir. Ennfremur er getiš um jarširnar Setberg, Hofsstaši, Hagakot og Akurgerši og svo einnig Garšakirkjujaršir. Ķ afsalinu til Hafnarfjaršarkaupstašar frį 1913 eru tśn innan ummerkja, ž.e. Hamarskotstśn innan giršinga og Undirhamarstśnsblettur undanskilin sölunni. Óskipt sameign (efra land) Garšakirkju, Garšakirkjuland, hefur aldrei sem slķkt veriš skilgreind sem jörš.
Viš skipti į öllu heimalandi Garšatorfu 1932-1935 kom Hafnarfjaršarkaupstašur ekki aš landskiptum vegna lóšar eša landspildu žessarar sem hann keypti 1913 į sama hįtt og allar jaršir Garšakirkju. Žetta var vegna žess aš žaš var ekki jörš sem Hafnarfjaršarkaupstašur keypti heldur lóš eša landspilda śr óskiptu Garšakirkjulandi, sbr. afsališ.
Ķ dómi Gestaréttar Reykjavķkur frį 29. desember 1920 er getiš um aš landsstjórnin hafi selt Hafnarfjaršarkaupstaš „nokkuš af landi” Garšakirkju. Dómurinn skżrir einnig eignarrétt Selskaršs ķ lóš eša landspildu žessari samkvęmt sama afsalinu. Ķ dóminum segir aš Selskarš sé talin sérstök jörš og žaš vęri óhugsandi ef henni hefši ekki fylgt annaš land en tśniš og réttur til mótaks og beitar.
Žar sem ekki var um aš ręša jörš, heldur kaupstašarlóš sem sveitarfélag į, bar eigendum Selskarš eigi skylda til aš lżsa ķtaki, sbr. lög nr. 113/1952, auk žess hefur aldrei veriš litiš į beitarréttareignina sem ķtak. Eigendur Selskaršs höfšu ekki lagaheimild samkvęmt lögum nr. 113/1952 til aš lżsa yfir ķtaki og enga jörš (bśjörš) til aš lżsa ķtaki ķ. Af žessum įstęšum lżstu eigendur Selskaršs ekki yfir ķtaki ķ landspildunni.
Beitarréttareignin hefur žvķ aldrei veriš afmįš eša aflżst śr žinglżstum skjölum og bókum, sbr. 5. gr. 2. mgr. laga nr. 113/1952. Žinglżst afsal um žennan eignarrétt er enn ķ fullu gildi. Hafnarfjaršabęr hefur aldrei reynt aš leysa beitarréttareignina af landspildunni, sbr. 7. gr. laga nr. 113/1952, enda ekki um ķtak aš ręša eša jörš.
Žaš sem tekur af öll tvķmęli ķ žessu mįli, og stašfestir aš lög nr. 113/1952 eiga ekki viš um beitarrétt Selskaršs, er greinargerš sem fylgdi žingskjali 189. Frumvarpi til laga [132. mįl] um lausn ķtaka af jöršum. Frį landbśnašarnefnd, sķša 512, en žar segir um 2. gr. laganna:
„Eigi žykir įstęša til aš heimila lausn į ķtökum ķ ašrar fasteignir en jaršir. Lögin taka žvķ ekki til ķtaka ķ kaupstašarlóšir eša ķ afrétti, sem sveitarfélög eiga”.
Auk žess ber ekki sķšur aš geta žess, aš žann 10. aprķl 1963 var į Alžingi samžykkt žingsįlyktun. Meš tillögunni til žessarar žingsįlyktunar fylgdi greinargerš en žar segir:
„Lög nr. 113/1952, um lausn ķtaka af jöršum, voru sett til aš koma reglu į ķtök ķ bśjaršir og gefa jaršeigendum tękifęri til aš leysa žau af, ef žvķ bęri undir”.
Hér kemur einnig skżrt fram aš lögin įttu viš ķtök ķ jaršir og bersżnilega ķtök ķ bśjaršir žar sem lögin voru sett til aš koma reglu į ķtök ķ bśjaršir eins og aš ofan greinir. Žaš var lóš eša landspilda, en ekki jörš, eša bśjörš, sem komst ķ eigu sveitarfélagsins Hafnarfjaršarkaupstašar 30. įgśst 1913 og var jöršinni Selskarši įskilinn beitarréttur eins og veriš hafši ķ sinni eigin eign en ekki nein ķtök ķ annarri jörš. Beitarréttur eša eignarréttur jaršarinnar Selskaršs hefur aldrei veriš ķtak ķ Garšakirkjulandi. Jöršin Selskarš įtti og į enn tiltölulega óskipt Garšakirkjuland, ž.m.t. allan nżtingarrétt.
Gerš var bókun um samkomulag 14. aprķl 2004 fyrir Hérašsdómi Reykjavķkur milli Vegageršar rķkisins og eiganda jaršarinnar Selskaršs į žann veg aš Vegageršin mótmęlti ekki žvķ aš jöršin Selskarš ętti beitarrétt samkvęmt žinglżstu afsali 30. įgśst 1913 um kaup Hafnarfjaršarkaupstašar į landi samkvęmt landamerkjum, eins og žau eru afmörkuš ķ 1. gr. laga nr. 13/1912. Til višbótar komu fullyršingar frį lögmanni eignarnema um aš rétturinn vęri lķtils virši og fleira ķ žeim dśr sem skiptir ekki mįli žvķ dómkrafa mįlsins var um višurkenningu réttarins į beitaréttinum og žurfti žį ekki aš reka mįliš lengur.
Dómsįttin var endir žrętu og Vegageršin gekkst inn į hana fyrir žrżsting dómarans, sem taldi blasa viš aš krafa stefnanda nęši fram aš ganga um višurkenningu į beitarrétti Selskaršs enda hafši Vegageršin ekkert ķ höndum sem hnekkt gat žinglżstum rétti Selskaršs. Meira aš segja Hafnarfjaršarbęr hélt aš sér höndum en var žó réttargęslustefnt og fulltrśi Hafnarfjaršarbęjar var višstaddur sįttargeršina. Eignarnįmsžoli į ekki aš žurfa aš eyša kröftum sķnum og fjįrmunum ķ aš rökstyšja aš beitarréttur sé til stašar į hinu eignarnumda landi en hann er knśinn til žess af eignarnema.
Beitarrétturinn hefur veriš mikilvęgur fyrir Selskarš og er žaš enn. Gestarétturinn 1920 tekur fram aš Selskarš geti ekki veriš jörš nema hafa land til aš yrkja og beita į. Beitarlandiš er Garšakirkjuland og ķ žvķ liggja mikil veršmęti.
Eignarnįmsžolar krefst žess aš matsnefnd eignarnįmsbóta įkvarši žeim fullt verš fyrir žann beitarrétt į žvķ landi sem fer undir breikkun Reykjanesbrautar žar sem hann į beitarrétt.
Viš įkvöršun bótanna telja eignarnįmsžolar aš meta eigi veršmęti žess lands sem žeir hafi veriš sviptir beitarrétti į śt žvķ hvaš myndi kosta aš kaupa annaš sambęrilegt land į höfušborgarsvęšinu til beitar, ž.e. aš leita skuli eftir enduröflunarverši sambęrilegs lands.
Til stušnings sjónarmišum sķnum um enduröflunarverš sambęrilegs lands til beitar og veršmęti žess lands sem undir breikkun Reykjanesbrautar vķsa eignarnįmsžolar til 72. gr. stjórnarskrįrinnar og aš skżra beri įkvęši hennar um fullt verši žannig aš hagstęšasta ašferšin viš mat į eignarskeršingu eignarnįmsžola skuli beitt hverju sinni.
Einnig vķsa eignarnmįlsžolar til veršmat Jóns Hólm Stefįnssonar frį 18. įgśst 2006 og veršmat Jóns Gušmundssonar, löggilts fasteignasala, dags. 10. jślķ 2006. Um žróun veršlags į landi į höfušborgarsvęšinu vķsa eignarnįmsžolar einnig til frétta af višskiptum meš land ķ Kópavogi.
Ķ punktum sem eignarnįmsžolar lögšu fram viš fyrirtöku mįlsins žann 27. febrśar 2007 telja žeir aš veršmęti lands į höfušborgarsvęšinu hafi hękkaš mikiš frį žvķ aš žeir lögšu fram greinargerš sķna og telja aš mišaš viš sķšustu sölur sé fermetraverš į landi, sem handhafi hefur leigu- eša afnotarétt af sé um kr. 68.000,- pr. fermeter.
Viš mat į tķmabundnu tekjutapi telja eignarnįmsžolar rétt aš taka miš af įvöxtunarkröfu rķkisvķxla eša rķkisbréfa, sem hafi hękkaš śr 13,5% ķ september 2006 ķ 16,8% ķ janśar 2007, žegar žarf aš įkveša bętur fyrir missi leigu eša afgjald fyrir lišiš tķmabil. Žótt Garšabęr hafi stašiš fyrir eignaspjöllum į beitarlandi eignarnįmsžola telja žeir aš žaš hafi veriš gert til aš efna loforš til Vegageršarinnar um land fyrir Reykjanesbraut og žar meš var eignarréttarsviptingin gerš ķ žįgu eignarnema. Einsżnt er aš Vegageršin er sį ašili sem skal greiša eignarnįmsbętur, hvort sem žaš eru bętur fyrir varanlega eignaskeršingu eša tķmabundna. Ekki er gerš krafa um tķmabundna skeršingu fyrir annaš land en žaš sem Vegageršin er aš taka žótt vissulega hafi ašgeršir Garšabęjar (ķ žįgu eignarnema) leitt til frekara tjóns fyrir eignarnįmsžola, ž.e. hann var hrakinn frį aš nżta beitarrétt sinn.
VII. Sjónarmiš eignarnema:
Ašalkröfu sķna um frįvķsun mįlsins byggir eignarnemi į žvķ aš eignarnįmsžolar geti ekki įtt ašild aš mįli žessu vegna įkvęša laga nr. 113/1952 um lausn ķtaka af jöršum. Samkvęmt 6. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms geta eigandi og ašrir rétthafar eignar krafist fyrirtöku mįls hjį matsnefnd eignarnįmsbóta enda hafi sį sem heimild hefur til eignarnįms tekiš umrįš eignarinnar. Ekki veršur séš aš eignarnįmžolar ķ mįli žessu uppfylli kröfur fyrrnefndar 6. gr. til žess aš kallast “ašrir rétthafar” žar sem meint réttindi žeirra féllu nišur vegna vanlżsingar sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr.113/1952 um lausn ķtaka af jöršum sbr. dómur Hęstaréttar ķ mįlinu nr. 92/1955.
Žį byggir eignarnemi į žvķ aš matsnefnd eignarnįmsbóta hafi žegar kvešiš upp śrskurš sem tekur til sama įgreinings og er til umfjöllunar ķ žessu mįli, ž.e. ķ mįlinu nr. 7/2004. Ķ žvķ mįli var einnig um aš ręša kröfu um bętur fyrir meinta skeršingu į beitarrétti eignarnįmsžola vegna vegageršar ž.e. fęrslu Reykjanesbrautar ķ Hafnarfirši. Ķ žessu mįli er um aš ręša kröfu um bętur vegna meintrar skeršingar sama beitarréttar vegna tvöföldunar į Reykjanesbraut ķ Garšabę. Žannig hefur matsnefndin žegar fjallaš um įgreininginn ž.e. um hinn meinta beitarrétt eignarnįmsžola og skiptir engu ķ žvķ sambandi žótt um sé aš ręša land ķ öšru sveitarfélagi enda eru mįlsįstęšur eignarnįmsžola hinar sömu aš öllu leyti. Nęgir ķ žvķ sambandi aš benda į aš ķ bįšum tilfellum er um aš ręša land sem Hafnarfjaršarbęr keypti af landsjóšnum sbr. afsal dags. 30. įgśst 1913. Ber žvķ aš vķsa mįlinu frį matsnefndinni.
Žį byggir eignarnemi į žvķ varšandi ašalkröfu sķna um frįvķsun mįlsins aš hann sé ekki réttur ašili aš mįlinu. Hann hafi fengiš leyfi allra hlutašeigandi eigenda landsins og žar til bęrra yfirvalda til žess aš leggja veg um landiš. Ef eignarnįmsžolar séu ósįttir viš žaš, hljóti žeir aš snśa sér aš žessum ašilum en ekki eignarnema.
Varakröfu sķna um aš hafnaš verši öllum kröfum eignarnįmsžola, styšur eignarnemi viš eftirfarandi mįlsįstęšur og lagarök.
Verši ekki fallist į fįvķsun mįlsins frį matsnefndinni, styšur eignarnemi kröfu sķna um aš hafnaš verši öllum kröfum eignarnįmsžola, viš sömu mįlsįstęšur og lagarök og byggt er į hér aš framan varšandi frįvķsunarkröfuna ž.e. aš hinn meinti beitarréttur hafi falliš nišur vegna vanlżsingar sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 113/1952 um lausn ķtaka af jöršum og žvķ geti ekki komiš til neinna greišslna fyrir hann. Matsnefnd eignarnįmsbóta hafi ķ samskonar mįli (nr. 7/2004) ekki tališ efni til greišslu bóta til eignarnįmsžola. Vķsar eignarnemi til forsendna matsnefndar ķ nišurstöšum śrskuršarins.
Žį byggir eignarnemi į žvķ aš žegar Hafnarfjaršarkaupstašur eignašist jöršina eša landspilduna meš afsali frį landsjóšnum hinn 30. įgśst 1913, žį hafi afsalsgjafi mįtt gera rįš fyrir žvķ aš nżting og skipulag landeiganda, afsalshafa, į jöršinni til framtķšar, hlyti smįm saman aš takmarka hin óbeinu eignarréttindi (afnotaréttindi / beitarréttindi) beitarréttarhafa. Önnur nišurstaša leiši til žess aš hin óbeinu eignarréttindi gangi framar hinum beina eignarrétti landeigenda.
Byggir eignarnemi į žvķ aš hiš umdeilda landsvęši sé innan skipulags žéttbżlissvęšis og žvķ séu žegar af žeirri įstęšur litlar eša engar lķkur į aš hęgt sé aš nżta beitarréttinn. Samkvęmt 2. mgr. 3. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, annist viškomandi sveitarstjórnir gerš svęšis-, ašal- og deiliskipulagsįętlana. Ķbśar viškomandi sveitarfélags séu bundnir af žeim og óheimilt sé aš stofna til framkvęmda sem ganga ķ bįga viš samžykkt skipulag sbr. t.d. 56.gr. s.l. Hinu umdeilda svęši sé rįšstafaš undir veg samkv. gildandi skipulagi. Reykjanesbraut ķ gegnum Garšabę (įšur Garšar) kom fyrst inn į ašalskipulag į įrinu 1968 sbr. mešfylgjandi uppdrįttur dags. ķ jśnķ 1968 frį skipulaginu (Skipulagi rķkisins) sem breytt var 13. október 1969. Į uppdręttinum er Reykjanesbraut sżnd meš mislęgum gatnamótum bęši viš Vķfilstašaveg og Arnarnesveg og er hśn teiknuš į sama hįtt og Hafnarfjaršarvegur. Sķšan žetta var hefur hśn veriš sżnd ķ öllum gögnum. Ķ ašalskipulagi fyrir Garšabę 1985 til 2005 kemur m.a. fram aš framkvęmdir viš Reykjanesbraut séu į lokastigi. Skipulagstillögur žessar og ašrar sem fjalla um sama svęši og sem hafa veriš samžykktar af žar til bęrum ašilum, byggja į lögmętum grunni, og koma žannig ķ veg fyrir nżtingu eignarnįmsžola į hinni umdeildu spildu, įn atbeina eignarnema.
Byggir eignarnemi į žvķ aš eigendur hins umdeilda lands hafi afhent žaš eignarnema ķ samręmi viš skipulagsįętlanir samkv. framangreindu og hafi eignarnemi fengiš framkvęmdaleyfi hlutašeigandi sveitarstjórna sbr. framkvęmdaleyfi Garšabęjar dags. 21. október 2005 vegna tvöföldunar į Reykjanesbraut ķ Garšabę. Žannig hafi eignarnemi öll leyfi žar til bęrra ašila til framkvęmdanna.
Žį byggir eignarnemi į žvķ aš ķ samžykkt um bśfjįrhald ķ Garšabę sé sett meš heimild ķ lögum nr. 46/1991 um bśfjįrhald, foršagęslu o.fl., og komi ķ veg fyrir mögulega nżtingu eignarnįmsžola į beitarréttinum į hinu umdeilda svęši enda hafi yfirvöld ķ Garšabę žegar bannaš beitarhólf sem eignarnįmžolar settu žar upp nżlega eins og fram kemur ķ greinargerš eignarnįmsžola. Byggir eignarnemi į žvķ aš beitarhólf komi ekki til greina į žrętusvęšunum vegna skipulags į svęšunum og nįlęgšar viš hinar miklu umferšaręšar ķ mišju žéttbżli. Žannig verša eignarnįmžolar ekki fyrir tjóni vegna ašgerša eignarnema.
Byggir eignarnemi einnig į žvķ aš lögreglusamžykkt fyrir Garšabę nr. 171/1988 vķsi til samžykktarinnar um bśfjįrhald. Kemur m.a. fram ķ 36. gr. lögreglusamžykktarinnar, aš ef mašur heldur bśfé įn heimildar, skuli lögreglustjóri hlutast til um aš žaš sé tekiš śr vörslu hans og er žį heimilt aš selja žaš į uppboši eša lóga žvķ. Žį kemur fram aš bśfénaš svo sem hesta, nautgripi og saušfé, sem er lįtinn ganga laus ķ kaupstašnum gagnstętt fyrirmęlum lögreglusamžykktarinnar, skuli handsama. Žetta sżni einnig aš eignarnįmžolar geti alls ekki nżtt beitarrétt sinn į hinum umdeilda svęši jafnvel žótt hann vęri talinn virkur.
Žį byggir eignarnemi į žvķ aš lög um dżravernd nr. 15/1994 setji lķka hinum meinta beitarrétti žröngar skoršur. Samkv. 4. gr. laganna skal sjį til žess aš vetri til, “žegar bśfé er haldiš til beitar eša lįtiš liggja viš opiš, skal sjį til žess aš į stašnum sé hśsaskjól eša annaš öruggt og hentugt skjól ķ öllum vešrum” eins og žaš er oršaš.
Viš hugsanlegt mat į réttindum eignarnįmsžola hafnar eignarnemi öllum samanburši viš sölu lóša ķ Kópavogi og leggur įherslu į aš ķ žessu mįli sé veriš aš fjalla um beitarréttindi, ž.e. afnotaréttindi af landinu, sem eiga ekkert skylt viš veršmęti lóša undir mannvirki ķ žéttbżli. Tekur eignarnemi undir meš matsnefnd eignarnįmsbóta ķ śrskurši ķ matsmįlinu nr. 7/2004 aš “ekki fįist meš neinu móti séš aš umfangsmikil nżting umręddra réttinda svo sem hśn birtist ķ skjölum eignarnįmsžola, m.a. meš mannvirkjagerš o.fl., sé ķ nokkru samręmi viš efnislegt inntak umręddra réttinda” eins og žaš er oršaš. Framangreindri nišurstöšu til stušnings vķsar eignarnemi til dóms Hęstaréttar ķ mįlinu nr. 51/2004 žar sem tališ var aš ķ oršalaginu “til ręktunar meš venjulegum skilmįlum” fęlist sś takmörkun į rétti lóšarhafa aš einungis hafi veriš heimilt aš reisa žau mannvirki į landinu sem tengdust ręktun į žvķ, en ekki heimild til aš bśta landiš nišur ķ lóšir undir ķbśšarhśs eša önnur mannvirki. Voru eignarnįmsbętur įkvešnar į grundvelli žessarar nišurstöšu.
Eignarnemi byggir ennfremur į žvķ aš ekki sé meš öllu ljóst hvaš felist ķ hinum meinta beitarrétti eignarnįmsžola samkv. fyrirliggjandi afsölum. Ķ afsalinu frį 30. įgśst 1913 kemur fram aš “nśverandi įbśendum Garšakirkjujarša ķ Garšahverfi og jöršinni Selskarši, er įskilinn beitarréttur ķ hinni seldu landspildu svo sem veriš hefur” eins og žaš er oršaš. Ķ afsalinu frį 29. maķ 1912 segir hins vegar aš jöršinni fylgi “hagbeit fyrir jaršarfénašinn ķ hinu óskipta beitilandi Garšahverfisbśa, og er jaršeiganda skylt aš sętta sig viš hver žau skipti hins óskipta lands sem gerš kunna aš verša af réttum hlutašeigendum milli nśverandi Garškirkjujarša aš Selskarši meštöldu.”
Žannig viršist ekki vera fullt samręmi į milli afsalanna eša a.m.k. vekja žau upp jafn margar eša fleiri spurningar en žau svara. Samkv. afsalinu frį 1912 er um aš ręša réttindi til beitar ķ hinu “óskipta beitilandi” en jaršeigenda gert aš “sętta sig viš hver žau skipti hins óskipta lands sem gerš kunna aš verša af réttum hlutašeigendum” en samkv. afsalinu frį 1913 er jöršinni “įskilinn beitarréttur ķ hinni seldu landspildu svo sem veriš hefur.” Ekki er meš öllu ljóst hvaš felst ķ oršalaginu “svo sem veriš hefur.” Žį er heldur ekki meš öllu ljóst hvaš felst ķ oršalaginu ķ afsalinu frį 1912 um aš jaršeigandi verši aš “sętta sig viš hver žau skipti hins óskipta lands sem gerš kunna aš verša af réttum hlutašeigendum”, en žaš gefur óneitanlega til kynna aš viš skipti hins óskipta lands, yrši jaršeigandi aš gefa eftir hvers konar eignarrįš / eignaréttindi sķn ķ žvķ landi. Žaš geršist meš afsalinu frį 1913 žegar Hafnarfjaršarkaupstašur keypti landspildu śr hinu óskipta landi. Vķsast ķ žessu sambandi til dóms gestaréttar Reykjavķkur frį 29.desember 1920 žar sem nišurstašan var m.a. grundvölluš į žvķ aš eigandi Selskaršs yrši aš sętta sig viš sölu į hluta śr hinu óskipta landi vegna hins tilgreindra oršalags ķ afsali til hans. Segir oršrétt ķ dómnum:
“Takmörkun žessi gerir žaš aš verkum aš stjórnarrįšinu veršur aš telja hafa veriš frjįlst aš selja Hafnarfjaršarkaupstaš hinn umrędda hluta af hinu óskipta Garšakirkjulandi įn žess aš stefnandi geti gert nokkurt tilkall til nokkurs hluta af andviršinu, žar sem nęgilegt óskipt land er eftir til žess, aš Selskarš fįi žann hluta af landinu, er eigandi žess veršur aš sętta sig viš eftir framansögšu.”
Žótt deila megi um hvaša fordęmisgildi dómurinn hefur, slęr hann žvķ föstu aš eigendur Selskaršs žyrftu aš sętta sig viš söluna į landspildunni til Hafnarfjaršarkaupstašar vegna hins tilgreinda įkvęšis ķ afsali til žįverandi kaupanda Selskaršs, žar sem nęgilegt óskipt land vęri ennžį eftir til žess aš eigandi Selskaršs fengi žann hluta af landinu sem honum bar. Ef beitarréttur eiganda Selskaršs féll ekki nišur viš fyrrgreint afsal til Hafnarfjaršarkaupstašur, žį a.m.k. hlaut hann aš takmarkast af nżtingu hins nżja eiganda į landinu. Hér į viš aš “ekki veršur bęši sleppt og haldiš.” Sérstaklega ber aš hafa ķ huga ķ žessu sambandi aš fullt kaupverš var greitt fyrir landspilduna sem žįverandi eigandi Selskaršs krafšist hlutdeildar ķ.
Žį byggir eignarnemi į žvķ aš eignarnįmsžolar hafi ekki sżnt fram į aš žeir hafi oršiš fyrir fjįrhagslegu tjóni. Fyrir liggur ķ gögnum mįlsins aš jöršin Selskarš er eyšijörš og žar hefur ekki veriš stundašur neins konar bśskapur eša skepnuhald ķ įratugi en žaš er ešli mįlsins samkvęmt forsenda žess aš beitarrétturinn verši nżttur.
Žaš styrkir sķšastgreinda įlyktun, aš hinn meinti beitarréttur tekur til 3.230 hektara lands (sjį śrskurš matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįlinu nr. 7/2004) en land žaš sem landeigendur fengu eignarnema tekur ašeins til 6.8 hektara lands ķ Hafnarfirši og ca 5,5 hektara ķ Garšabę. Landiš mešfram Reykjanesbrautinni er aušvitaš sķst falliš til beitar af öllu žvķ landssvęši sem hér um ręšir vegna nįlęgšar viš mikla umferšaręš og žéttbżli. Žaš veršur žvķ ekki séš aš nżting eignarnema į landinu hafi įhrif į nżtingu meints beitarréttar eignarnįmsžola.
Aš žvķ er varšar nżtingu og mat į veršmęti meints beitarréttar, veršur aš taka tillit til žess aš žrįtt fyrir aš beitarrétturinn taki til svo stórs landsvęšis sem aš framan greinir, hafa eignarnįmsžolar ekki getaš sżnt fram į nżtingu hans į hinu višįttumikla svęši.
Žį byggir eignarnemi į žvķ aš eignarnįmsžolar hafi ķtrekaš sżnt tómlęti varšandi meintan beitarrétt sinn. Engin gögn liggi fyrir um aš žeir hafi nżtt žennan rétt sinn a.m.k. sķšustu 4-5 įratugi eša jafnvel lengur. Žį hafi žeir heldur ekki mótmęlt žeim skipulagsįętlunum og skipulagstillögum sem samžykktar hafi veriš af žar til bęrum yfirvöldum varšandi nżtingu į svęšinu. Byggir eignarnemi į žvķ aš bęši hlutašeigandi yfirvöld sem og hann sjįlfur, hafi mįtt gera rįš fyrir vegna tómlętis eignarnįmsžola, aš nżting landsins til vegageršar hafi veriš eignarnįmžolum aš meinalausu. Ķ žessu sambandi vill eignarnemi vekja athygli į žvķ, aš Reykjanesbraut eins og hśn var fyrir tvöföldun hennar, hefur legiš ķ gegnum Garšabę ķ yfir 20 įr og Reykjanesbraut ķ Hafnarfirši, vestan Kirkjugaršs, ķ marga įratugi, įn athugasemda af hįlfu eignarnįmsžola.
Žrautavarakröfu sķna um aš eignarnema verši gert aš greiša mun lęgri bętur en krafist er, aš įlitum, styšur eignarnemi viš žį stašreynd aš eignarnįmsžolar eigi ašeins beitarrétt ķ jöršinni og žvķ beri ašeins aš greiša verš sem svarar til veršs fyrir beitarrétt annars stašar. Matsnefndin verši žvķ aš kanna hversu mikiš žurfi aš greiša fyrir aš setja saušfé į beit annars stašar ķ sambęrilegu landi aš frįtöldum kostnaši vegna giršinga į landinu.
Žį byggir eignarnemi į žvķ til stušnings žrautavarakröfu sinni, aš taka verši tillit til žess aš Reykjanesbraut hafi legiš ķ gegnum Garšabę ķ meira en 20 įr. Ef bętur yršu įkvešnar vegna missis į beitarréttindum į svęšunum, yrši til frįdrįttar aš taka tillit til žeirra vega sem fyrir voru og įhrifasvęšis žeirra sbr. 1. mgr. 33. gr. vegalaga nr. 45/1994 og hęstaréttardómur ķ mįlinu nr. 349/2004.
Eignarnemi styšur kröfu sķna um aš honum verši śrskuršašur mįlskostnašur viš žau lagarök sem bśi aš baki 11. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms. Greinin geri rįš fyrir aš eignarnemi greiši bęši kostnaš af starfi matsnefndar og kostnaš eignarnįmsžola žegar gild rök séu fyrir žvķ aš mįl fari fyrir nefndina. Žvķ sé ekki aš heilsa ķ žessu tilviki. Ķ fyrsta lagi hafi žegar gengiš śrskuršur ķ matsmįlinu nr. 7/2004 um mat į fjįrtjóni eignarnįmsžola vegna missi beitarréttar eins og hér aš framan er greint. Ķ öšru lagi sé atvikum hįttaš žannig aš engin žörf hafi veriš fyrir eignarnįmsžola aš leggja mįliš fyrir matnefndina, žar sem eignarnemi hafi haft öll tilskilin leyfi landeigenda og yfirvalda til framkvęmdanna. Af žessu leiši aš hvorki sé ešlilegt aš eignarnemi greiši kostnaš af starfi matsnefndarinnar né kostnaš eignarnįmsžola af rekstri mįlsins. Viš žessar kringumstęšur sé ešlilegt aš eignarnįmsžolar greiši kostnaš eignarnema af mįlinu. Vķsar eignarnemi ķ žessu sambandi til žeirra sjónarmiša sem fram koma ķ śrskurši matsnefndar eignarnįmsbóta ķ matsmįlinu nr. 7/2004 um žessi atriši.
Ef eignarnema veršur gert aš greiša mįlskostnaš til eignarnįmsžola, žį mótmęlir hann žvķ aš viš įkvöršun žess kostnašar sé tekiš tillit til meints vinnuframlags žeirra Björns Erlendssonar og Jóns Lįrussonar sem samkv. fullyršingum ķ greinargerš eignarnįmsžola nemur žśsundum klukkustunda. Vekur eignarnemi athygli į aš žessir menn eru sjįlfir ekki ašilar aš mįlinu. Telur eignarnemi aš stęrstur hluti žeirrar vinnu tengist matsmįli žessu ekki nema aš litlu leyti, heldur sé um aš ręša saman safnašar vinnustundir žeirra ķ žįgu jaršarinnar.
Eignarnemi gerir einnig eftirfarandi athugasemdir viš helstu mįlsįstęšur og lagarök eignarnįmsžola aš svo miklu leyti sem ekki hefur veriš fjallaš um žaš hér aš framan.
Eignarnemi mótmęlir žvķ aš beitarréttur hafi veriš nżttur į hinu umdeilda landsvęši a.m.k. sķšustu 4-5 įratugina. Hafa eignarnįmsžolar sönnunarbyršina fyrir žvķ aš svo hafi veriš. Geti žeir hins vegar sannaš žaš, skorar eignarnemi į žį aš leggja fram gögn um žaš, žannig aš hęgt sé aš įtta sig į hver veršmęti hafi falist ķ žeim beitarrétti.
Ķ mįlatilbśnaši sķnum reyna eignarnįmžolar aš gera sér mat śr bókun sem gerš var ķ Hérašsdómi Reykjavķkur hinn 14. aprķl 2004 žegar mįl Jóns Lįrussonar gegn Vegageršinni og Hafnarfjaršarkaupstaš til réttargęslu, var fellt nišur.
Eignarnemi byggir į žvķ aš ķ umręddri bókun felist ekki annaš en žaš, aš eignarnemi višurkenni aš eignarnemi hafi įtt beitarrétt samkv. hinu tilgreinda afsali įn žess aš afstaša hafi veriš tekin til žess hvers ešlis hann var. Ķ žvķ felst hins vegar alls ekki višurkenning į žvķ aš sį beitarréttur sé ennžį til stašar eins og mįlatilbśnašur eignarnįmsžola byggir į.
Eignarnemi telur aš žau möt sem eignarnįmžolar hafa lagt fram, annars vegar frį Jóni Gušmundssyni löggiltum fasteignasala og hins vegar Jóni Hólm Stefįnssyni, séu žvķ marki brennd aš ekki sé geršur skżr greinarmunur į beinum eignarrįšum og beitarrétti. Žannig er engin tilraun gerš til žess aš meta beitarréttin sem slķkan til fjįr.
Eignarnįmsžolar halda žvķ fram ķ greinargerš sinni aš mįliš varši mikla atvinnulega og fjįrhagslega hagsmuni žeirra. Jöršin Selskarš, ž.m.t. beitarréttur hennar séu lķfeyriseignir og lķfeyrisréttindi eigenda Selskaršs. Hafi eignarnįmsžolar ekki tök į aš afla sér sambęrilegrar eignar til beitar, žį séu atvinnumįl žeirra ķ uppnįmi ķ framtķšinni og žeir žar meš sviptir atvinnu sinni. Eignarnemi mótmęlir žessu sem röngu og ósönnušu.
Varšandi eignarhald į landi žvķ sem fer undir breikkun Reykjanesbrauta į žvķ svęši sem um er deilt byggir eignarnemi į žvķ aš hann hafi fengiš leyfi eigenda landsins til aš leggja veginn og eigi ķ višręšum viš eigendur jaršarinnar Urrišavatns um bętur fyrir breikkunina. Ķ žeim tilvikum sem bęjarfélög hafa lįtiš land undir vegi eins og Garšabęr og Hafnarfjöršur ķ žessu tilviki, kvešur eignarnemi aš ekki hafi veriš gengiš frį formlegum samningum milli eignarnema og viškomandi bęjarfélags og sérstakt endurgjald fyrir landiš hefur ekki veriš greitt. Eignarnemi telur žó aš vķsbendingar séu um žaš aš žetta land sé hįš eignarrétti eignarnema žótt ekki liggi fyrir afsal eša eignarnįmsśrskuršur heldur ašeins heimild viškomandi bęjarfélags til vegageršar. Samkv. 1. mgr. 45. gr. vegalaga nr. 45/1994 eru landeigendur skyldašir til aš lįta land af hendi undir veg gegn fullum bótum. Oršalag greinarinnar bendi til žess aš eignarrétturinn falli til eignarnema, Vegageršarinnar. Oršalag 2. mgr. 47. gr. vegalaga bendir einnig til hins sama en žar er kvešiš į um aš meta eigi gamalt vegsvęši sem fellur aftur til landeiganda og draga frį bótum til hans. Eignarnemi telur meš vķsan til framangreinds, aš hann fari meš beinan eignarétt į žessu landi eins og öšru landi žar sem hefšbundiš eignarnįm hefur fariš fram.
VIII. Nišurstaša:
Óumdeilt er aš land sem deilt er um ķ mįli žessu fór undir breikkun į Reykjanesbraut og stękkaš helgunarsvęši vegna žeirrar breikkunar. Ķ mįlinu liggur ekki fyrir tilkynning um eignarnįm eša afsal fyrir hinu umdeilda landi, en Vegageršin byggir į žvķ aš žaš felist ķ eignarnįmsheimild, skv. 1. mgr. 45. gr. vegalaga nr. 45/1994, aš hśn teljist eigandi žess lands sem fari undir vegi į hverjum tķma óhįš tilkynningum og žvķ hvenęr samningar um bętur fyrir hiš eignarnumda land takast. Ķ žvķ sambandi sé nęgilegt aš landeigandi samžykki vegaframkvęmd, lķkt og liggi fyrir ķ mįli žessu, eša skipulagsyfirvöld gefi śr framkvęmdaleyfi. Er fallist į žį skżringu meš Vegageršinni og veršur aš telja, m.a. meš vķsan til 6. gr. laga nr. 11/1973, aš Vegageršin hafi tekiš hiš umdeilda landsvęši eignarnįmi ķ sķšasta lagi viš umrįšatöku landsins. Samkvęmt fyrirliggjandi upplżsingum hófust framkvęmdir viš breikkun Reykjanesbrautar į žeim kafla sem hér um ręšir ķ byrjun įrs 2006. Vegageršin telst žvķ eignarnemi į žvķ landi sem mįl žetta varšar og veršur į žvķ byggt aš hśn hafi žegar tekiš umrįš hins eignarnumda lands žegar eignarnįmsžolar lögšu fram beišni sķna žann 22. mars 2006.
Eignarnįmsžolar byggja heimild sķna til žess aš leggja mįliš fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta į įkvęšum 6. gr. laga nr. 11/1973, žar sem kvešiš er į um aš eigandi eša annar rétthafi geti krafist fyrirtöku mįls, skv. 5. gr. sömu laga, ķ žeim tilvikum sem eignarnemi hefur tekiš umrįš hins eignarnumda. Eignarnįmsžolar telja aš skilyrši um ašild aš mįli fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta skv. 6. gr. sé uppfyllt žar sem žeir telja sig hafa įtt beitarrétt į landi žvķ sem tekiš var eignarnįmi. Eignarnemi hefur mótmęlt žvķ.
Af gögnum sem lögš hafa veriš fram hjį matsnefnd eignarnįmsbóta veršur rįšiš aš žegar kirkjujöršin Selskarš var seld įbśanda hennar, skv. heimild ķ lögum nr. 50/1907, meš afsali dags. 29. maķ 1912 var jöršinni įskilin “hagbeit fyrir jaršarfénašinn ķ hinu óskipta beitilandi Garšahverfisbśa”. Einnig liggur fyrir aš meš afsali dags. 30. įgśst 1913 var Hafnarfjaršarkaupstaš seldur hluti af hinu óskipta beitilandi Garšahverfisbśa. Ķ umręddu afsali til Hafnarfjaršarkaupstašar var kvešiš į um beitarrétt til handa jöršinni Selskarši meš eftirfarandi oršum:
„Nśverandi įbśendum Garšakirkjujarša ķ Garšahverfi og jöršinni Selskarši er įskilinn beitarréttur ķ hinni seldu landspildu svo sem veriš hefur.“
Žaš er mat nefndarinnar aš oršalagiš „svo sem veriš hefur” vķsi til žess beitarréttar sem įbśendur kirkjujaršarinnar Selskarš höfšu notiš ķ hinu selda landi og kvešiš var į um ķ afsali viš sölu hennar til žįverandi įbśanda hennar dags. 29. maķ 1912. Viš nįnari afmörkun į inntaki žess beitarréttar sem įbśendur Selskaršs nutu ķ hinu óskipta beitarlandi telur matsnefndin aš styšjast megi viš lżsingu ķ umsögn Jens Pįlssonar, umrįšamanns kirkjujaršarinnar Selskaršs, dags. 28. febrśar 1912 og merkjalżsingu, dags. 7. jśnķ 1890, en žar segir m.a. aš jaršir Garšakirkju hafi allar “afmörkuš tśn og rétt til aš nota aš tiltölu kirkjulandiš utantśns, til allra leigulišanota, en ekki śrskipt land fyrir utan tśniš, svo og žurrabśšir, sem eru eign kirkjunnar, meš kįlgöršum og tśnblettum, og timburhśsum sömuleišis.”
Veršur af žessum heimildum rįšiš aš jöršin Selskarš hafi notiš beitarréttar į landi žvķ sem um er deilt ķ mįlinu eftir kaup Hafnarfjaršarkaupstašar į landinu. Beitarréttur žessi viršist hins vegar hafa veriš takmarkašur annars vegar viš “hagbeit fyrir jaršarfénaš” og svo af samnotum meš öšrum beitarréttarhöfum.
Mįlsašila greinir į um žaš hvort beitarréttur jaršarinnar hafi veriš ķtak ķ skilningi 1. gr. laga nr. 113/1952 um lausn ķtaka af jöršum og hvort lögin hafi tekiš til žess lands sem Hafnarfjaršarkaupstašur keypti śr sameiginlegu beitarlandi Garšahverfisbśa.
Žaš er mat nefndarinnar aš réttur geršaržola til beitar į landinu hafi veriš ķtak skv. 1. gr. laga nr. 113/1952. Varšandi žaš įlitaefni hvort lögin hafi įtt aš nį til lands eins og žess sem Hafnarfjaršakaupstašur keypti bendir nefndin į aš samkvęmt 2. gr. laganna taka žau ekki til annarra fasteigna en jarša. Ķ greinargerš meš frumvarpi til laganna er ekki aš finna skilgreiningu į hugtakinu jörš, en tekiš er fram aš lögin taki ekki til ķtaka ķ ašrar fasteignir en jaršir og taki žvķ ekki til ķtaka ķ kaupstašarlóšir eša ķ afrétti, sem sveitarfélög eiga. Žį er einnig umfjöllun ķ greinargeršinni um tilgang laganna og ašdraganda žeirra og m.a. vķsaš til lagaįkvęša, sem geyma heimildir til aš koma hlunnindum, sem frį jöršum hafa veriš skilin, aftur undir žęr, sbr. t.d. fyrirmęli vatnalaga og lax- og silungsveišilaga, sem og fyrirmęli laga um bann viš aš skilja tiltekin réttindi frį fasteign. Žį segir oršrétt: “Heimild sś sem frumvarp žetta veitir til lausnar ķtaka af jöršum, er spor ķ žessa įtt.”
Žó ekki sé aš finna nįnari skilgreiningu į hugtakinu jörš ķ lögum nr. 113/1952 mį rįša af frumvarpi til laganna aš žeim sé ętlaš aš taka til jarša, sem nytjašar séu ķ sambandi viš notkun žeirra, ž.e. til landbśnašar. Viš mat į žvķ hvort um jörš sé aš ręša ķ skilningi laganna er ž.a.l. unnt aš hafa til hlišsjónar skilgreiningu į hugtakinu jörš ķ žįgildandi lögum um kauprétt į jöršum nr. 40/1948, en žar sagši ķ 1. gr.:
“Jörš merkir ķ lögum žessum hvert žaš bżli, heimajörš eša hjįleigu utan kaupstaša og kauptśna, sem sérstaklega er metiš til veršs samkvęmt fasteignamati og tališ er ķ fasteignamatsbók eša metiš sem jörš ķ millimati.”
Ķ ljósi framangreinds telur nefndin verulegan vafa uppi um žaš hvort umrędd landspilda falli undir lög nr. 113/1952, enda benda įkvęši greindra laga til žess aš žau taki fyrst og fremst til bśjarša, ž.e. žaš sem ķ dag er kallaš lögbżli, en ekki jaršarhluta eša spildna utan jaršanna sjįlfra, sbr. fyrirmęli 2. gr. laganna. Er ešlilegt aš skżra žann vafa eignarnįmsžola ķ vil ķ žessu samhengi. Žaš er afstaša matsnefndar aš ekki sé hęgt aš slį žvķ föstu aš lög nr. 113/1952 taki til žessarar tilteknu fasteignar og žvķ veršur ekki byggt į žvķ aš beitarréttur jaršarinnar Selskaršs hafi falliš nišur vegna vanlżsingar į grundvelli žeirra.
Samkvęmt framlögšum samningi milli Hafnarfjaršarkaupstašar og Garšabęjar, geršum ķ mars 1978, um breytt lögsögumörk žeirra į milli, afsalaši Hafnarfjöršur u.ž.b. 33 hektara landspildu til Garšabęjar. Innan marka žeirrar landspildu er landsvęši žaš sem mįl žetta varšar. Samkvęmt samningi milli Garšabęjar og eiganda jaršarinnar Urrišavatns, frį nóvember 1986, afsalaši Garšabęr til eiganda Urrišavatns stęrstum hluta žess lands sem fór undir Reykjanesveg og breikkun hans nś og įšur var hluti žess lands sem Hafnarfjaršarkaupstašur fékk meš afsalinu 1913. Meš žeim samningi varš land žaš sem mįl žetta varšar aš mestu leyti hluti af landi Urrišavatns. Ķ fyrrgreindum samningum er ekki getiš um beitarrétt jaršarinnar Selskaršs eša annarra į landinu. Žaš er mat nefndarinnar aš veruleg óvissa sé fyrir hendi um žaš hvort beitarréttur eignarnįmsžola, į žeim landskika sem skipt hefur um hendur meš žeim hętti sem fyrr er lżst, hafi haldist žannig aš hann sé skuldbindandi fyrir nśverandi eigendur landsins. Er afstaša žessi sett fram meš žeim fyrirvara aš ekki hafi veriš upplżst um afstöšu fyrri landeigenda til beitarréttar eignarnįmsžola į landi žvķ sem eignarnįm eignarnema nęr til.
Eignarnįmsžolar hafa byggt į žvķ aš eignarnemi hafi meš bókun ķ žingbók Hérašsdóms Reykjavķkur žann 14. aprķl 2004, višurkennt beitarrétt eignarnįmsžola meš almennum hętti og aš sś višurkenning nįi einnig til žess landsvęšis sem nś sé deilt um. Meš fyrrgreindri bókun var fellt nišur mįl sem Jón Lįrusson höfšaši į hendur eignarnema. Tilefni žeirrar mįlshöfšunar voru framkvęmdir viš fęrslu og breikkun Reykjanesvegar ķ Hafnarfirši. Ķ framhaldi af fyrrgreindri bókun og nišurfellingu mįlsins fyrir hérašsdómi og ķ samręmi viš efni hennar, var įgreiningur ašila um bętur vegna umręddra framkvęmda ķ Hafnarfirši lagšur fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta og śr honum leyst ķ mįli nr. 7/2004. Ekki er fallist į žaš meš eignarnįmsžolum aš umrędd bókun ķ žingbók žann 14. aprķl 2004 feli ķ sér višurkenningu af hįlfu eignarnema į beitarrétti eignarnįmsžola į žeirri landspildu sem nś er deilt um og var į žeim tķma sem bókunin var gerš ekki ķ umrįšum eša eignarhaldi eignarnema. Er bókunin ekki nęgilega skżrt oršuš til žess aš hęgt verši aš leggja svo vķštęka merkingu ķ hana, gegn andmęlum eignarnema.
Žrįtt fyrir ķtarlega gagnaöflun ķ mįlinu hafa eins og įšur segir ekki veriš lögš fram gögn er upplżsa um afstöšu žeirra ašila, sem įttu žann grunneignarrétt sem tekinn var eignarnįmi, til beitarréttar eignaržola į landinu. Žį veršur ekki séš af gögnum mįlsins aš eignarnįmsžolar hafi beint kröfum aš Hafnarfjaršarkaupstaš, Garšabę eša eigendum Urrišavatns um heimild til nżtingar į beitarrétti eša kröfum um bętur fyrir missi beitarréttar, ef frį er talin tilraun fulltrśa eignarnįmsžola sumariš 2005 til žess aš setja upp beitarhólf innan bęjarmarka Garšabęjar. Var umrędd tilraun stöšvuš af bęjaryfirvöldum ķ Garšabę og beitarhólfiš fjarlęgt umsvifalaust.
Er žaš mat nefndarinnar aš hörš višbrögš bęjaryfirvalda ķ Garšabę gegn tilraun eignarnįmsžola til aš setja upp beitarhólf sumariš 2005 sé ótvķręš vķsbending žess aš žaš sé afstaša bęjaryfirvalda ķ Garšabę aš gildandi skipulag Garšabęjar standi žvķ ķ vegi aš eignarnįmsžolar geti nżtt beitarréttindi žau sem žeir telja sig njóta innan bęjarmarka Garšabęjar, a.m.k. aš žvķ er tekur til žess svęšiš sem um er deilt ķ mįli žessu. Samkvęmt ašalskipulag Garšabęjar 1995-2015, sem samžykkt var į fundi bęjarstjórnar Garšabęjar žann 15. jślķ 1997, er žaš svęši sem um er deilt ķ mįlinu skipulagt undir stofnbraut og helgunarsvęši stofnbrautar. Ķ sama ašalskipulagi kemur fram aš ašliggjandi svęši noršan megin viš Reykjanesbraut sé skipulagt sem išnašar- og verslunarsvęši, en svęšiš sunnan megin njóti bęjarverndar vegna lķfrķkis og śtivistagildis. Ķ umręddu ašalskipulagi kemur jafnframt fram aš ķ landi Garšabęjar sé beitarfrišunargiršing sunnan viš Hśsfell og Bśrfell og sé nęr allt bęjarland Garšabęjar frišaš fyrir beit.
Ķ skipulags- og byggingalögum nr. 73/1997 er sveitarstjórnum veittar vķštękar heimildir til žess aš įkvarša landnot innan lögsögumarka sveitarfélagsins. Leiši įkvaršanir skipulagsyfirvalda um breytta landnotkun eša takmarkanir į landnotum, s.s. um beitarfrišun lands, til tjóns fyrir žrišja ašila į sami ašili rétt til bóta, skv. 33. gr. laganna. Kröfur um bętur skv. 33. gr. skipulags- og byggingalaga skal beint aš viškomandi sveitarfélagi en mat į žeim į ekki undir lög nr. 11/1973 og er engin afstaša tekin til žessa atrišis ķ śrskurši nefndarinnar.
Matsnefndin telur aš ekki verši annaš rįšiš aš fyrirliggjandi gögnum um afstöšu bęjaryfirvalda ķ Garšabę og ašalskipulag Garšabęjar, en aš gildandi ašalskipulag og frišun žess lands sem hér um ręšir fyrir beit, sem hefur a.m.k. stašiš frį setningu ašalskipulagsins žann 15. jślķ 1997, hafi stašiš žvķ ķ vegi aš eignarnįmsžolar gętu nżtt beitarrétt sinn, hafi hann enn veriš til stašar, į įrinu 2006 er landiš var tekiš eignarnįmi af eignarnema.
Žaš er hlutverk matsnefndar eignarnįmsbóta aš śrskurša um bętur fyrir eignarréttindi sem tekin eru eignarnįmi. Sį sem leitar śrskuršar nefndarinnar um bętur fyrir missi réttinda vegna eignarnįms ber sönnunarbyrši fyrir žvķ aš hann eigi žau réttindi sem bóta er krafist fyrir og aš žau hafi falliš nišur eša skerst viš eignarnįm eignarnema.
Žaš er mat nefndarinnar, meš vķsan til žess sem įšur hefur veriš rakiš, aš eignarnįmsžolum hafi ekki tekist aš sżna fram į aš žeir hafi notiš beitarréttar į žvķ landi sem um er deilt ķ mįlinu, žegar til eignarnįms eignarnema kom į įrinu 2006 og žvķ séu ekki fyrir hendi skilyrši 6. gr., sbr. 5. gr. laga nr. 11/1973 til žess aš matsnefndin taki til śrlausnar kröfur žeirra um bętur śr hendi eignarnema fyrir missir beitarréttar. Er žvķ mįli eignarnįmsžola į hendur eignarnema vķsaš frį.
Samkvęmt 11. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms skal greiša kostnaš af starfi matsnefndar śr rķkissjóši, en matsnefnd įkveši hverju sinni ķ śrskurši sķnum, žegar rķkiš er ekki eignarnemi, hverja greišslu eignarnemi skuli inna af hendi til rķkissjóšs. Žį segir ķ sömu grein aš eignarnemi skuli greiša eignarnįmsžola endurgjald vegna žess kostnašar, sem eignarnįmsžoli hefur haft af rekstri matsmįls og hęfilegur veršur talinn. Ķ samręmi viš nišurstöšu nefndarinnar um aš ósannaš sé aš eignarnįmsžolar hafi notiš beitarréttar ķ hinu umdeilda landi, sem og meš vķsan til žess aš matsnefndin hefur įšur fjallaš um kröfur um eignarnįmsbętur til handa einum eignarnįmsžola fyrir missi beitarréttar vegna fęrslu og breikkunar į Reykjanesbraut ķ Hafnarfirši, mįli nr. 7/2004, žykja engin efni til žess aš gera eignarnema aš greiša kostnaš vegna starfa matsnefndar. Žį telur nefndin óhęfilegt, eins og śrslit mįls žessa eru, aš gera eignarnema aš greiša kostnaš eignarnįmsžola vegna mįls žessa og skal hann bera sjįlfur kostnaš sinn vegna reksturs mįls sķns fyrir nefndinni.
ŚRSKURŠARORŠ
Mįlinu er vķsaš frį.
Kostnašur matsnefndar eignarnįmsbóta 1.840.000 krónur fyrir utan viršisaukaskatt greišist śr rķkissjóši.
Jóhannes Bjarni Björnsson (sign)
Jóhannes Karl Sveinsson (sign)
Óskar Siguršsson (sign)
