Matsnefnd eignarnįmsbóta - śrskuršir
Matsnefnd eignarnįmsbóta, śrskuršur 12. aprķl 2007
Fimmtudaginn 12. aprķl 2007 var tekiš fyrir ķ Matsnefnd eignarnįmsbóta matsmįliš nr. 3/2006
Landsvirkjun
gegn
Eigendum Brśar, Fljótsdalshéraši
og kvešinn upp svohljóšandi
ś r s k u r š u r :
I. Skipan Matsnefndar eignarnįmsbóta:
Matsnefnd eignarnįmsbóta skipa ķ mįli žessu Helgi Jóhannesson hrl., formašur, Vķfill Oddsson, verkfręšingur og Magnśs Leópoldsson, lögg. fasteignasali, en formašur nefndarinnar kvaddi žį tvo sķšastnefndu til starfans meš vķsan til 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973 um framkvęmd eignarnįms.
II. Matsbeišni, ašilar og andlag eignarnįmsins:
Meš matsbeišni 1. mars 2006 sem lögš var fram hjį Matsnefnd eignarnįmsbóta žann 21. mars 2006 kom fram aš samkomulag hefši tekist milli Landsvirkjunar, kt. 420269-1299, Hįaleitisbraut 68, Reykjavķk (eignarnema), annars vegar, og eigenda Brśar, Fljótsdalshéraši, žeirra Stefįns Halldórssonar, kt. 040445-4399, Brś 2, 701 Egilsstöšum og Sigvaršar Halldórssonar, kt. 120243-4899, Brś 1, 701 Egilsstöšum, (eignarnįmsžola) um aš Matsnefnd eignarnįmsbóta skyldi meta fjįrhęš bóta vegna landnota śr landi Brśar ķ tengslum viš byggingu Kįrahnjśkavirkjunar.
Umrędd landnot eru samtals 3.025 ha. lands sem fer aš hluta undir Hįlslón, en aš hluta til er naušsynlegt eiganarnema til ašgengis aš lóninu. Žį nęr matiš einnig til 400.000 m³ malarefnis sem nżtt var til stķflugeršarinnar og tekiš var śr 37 ha. landspildu sem var hluti af heildarspildunni.
III. Mįlsmešferš:
Mįl žetta var fyrst tekiš fyrir žrišjudaginn 21. mars 2006. Af hįlfu eignarnema var lögš fram matsbeišni og önnur gögn. Samkomulag var um aš fara į vettvang žegar nęr dręgi sumri. Var mįlinu žvķ frestaš ótiltekiš.
Fimmtudaginn 29. jśnķ 2006 var mįliš tekiš fyrir. Flogiš var austur į Héraš og ašstęšur į vettvangi skošašar. Samkomulag var um aš veita eignarnįmsžola rśman frest til framlagningar greinargeršar og var mįlinu frestaš um ótiltekinn tķma.
Fimmtudaginn 1. febrśar 2007 var mįliš tekiš fyrir. Žį höfšu matsnefndinni borist gögn til framlagningar af hįlfu eignarnįmsžola sem lögš voru fram įsamt nokkrum frekari gögnum. Mįlinu var aš žvķ bśnu frestaš til munnlegs flutnings žess til 9. mars 2007.
Föstudaginn 9. mars 2007 var mįliš tekiš fyrir. Ašilar lögšu fram nokkur gögn og var mįliš aš žvķ bśnu munnlega flutt fyrir matsnefndinni og tekiš til śrskuršar aš žvķ loknu.
IV. Sjónarmiš eignarnema:
Af hįlfu eignarnema er ķ gögnum mįlsins gerš nįkvęm grein fyrir ašdraganda virkjanaframkvęmdanna eystra og žeirrar skipulagsvinnu og matsvinnu vegna umhverfisįhrifa sem unnin hefur veriš vegna žessa. Fyrir liggur aš Hįlslón er aš hluta til ķ landi eignarnįmsžola. Nįnar tilgreint eru žaš 3.025 ha. lands eignarnįmsžola sem eignarnema er naušsynlegt aš fį rįšstöfšunar um ókomna framtķš vegna virkjunarinnar. Žį hafa 400.000 m³ malarefnis veriš tekin śr landinu til stķflugeršar. Eignarnemi hefur žegar greitt kr. 5.350.000 sem óafturkręfa innborgun inn į bętur fyrir landnotin. Greišslan var innt af hendi ķ tengslum viš fyrirliggjandi samkomulag ašila dags. 13. janśar 2006 um aš leggja įgreining um veršmęti landsins fyrir Matsnefnd eignarnįmsbóta. Meš nefndu samkomulagi ašila frį 13. janśar 2006 uršu žeir įsįttir um aš žegar fyrir liggi aš starfsemi verši hętt į hinu eignarnumda svęši og uppfyllt hafi veriš öll skilyrši opinberra ašila um frįgang og önnur atriši sem mįli skipti ķ žvķ sambandi, verši landinu skilaš til matsžola žegar formleg įkvöršun rekstrarašila Kįrahnjśkavirkjunar žess efnis liggi fyrir. Žį er eignarnįmsžolum jafnframt heimil öll nżting į žessu svęši sem ekki fer ķ bįga viš rekstur eignarnema, enda liggi fyrir samžykki hans fyrir slķku. Eignarnemi tekur fram aš allsendis sé óvķst hvort og hvenęr starfsemi Kįrahnjśkavirkjunar verši hętt. Telur hann aš jafna megi afnotum aš landi eignarnįmsžola viš aš žeir séu sviptir eignarumrįšum landsins til framtķšar viš eignarnįmiš, žó aš teknu tilliti til framangreinds.
Eignarnemi tekur fram aš samkvęmt 72. gr. stjórnarskrįrinnar skuli fullt verš koma fyrir žegar eignarnįm er framkvęmt. Meginreglan sé žvķ sś, aš eignarnema sé skylt aš bęta matsžola allt žaš fjįrhagslega tjón sem hann verši fyrir. Žannig eigi eignarnįmsžolar einungis rétt į žvķ aš fį bętur fyrir endurgjald eignarnumins veršmętis auk bóta fyrir óhagręši sem eignarnįm hafi ķ för meš sér og leiši til fjįrhagstjóns. Skulu eignarnįmsbętur mišašar viš tjón eignarnįmsžola, en ekki įvinning matsbeišanda. Ķ ķslenskum lögum sé ekki aš finna almennar reglur um žaš, hvernig meta skuli veršmęti eignarnuminna eigna. Af śrlausnum dómstóla og kenningum fręšimanna hafi mótast kenningar žess efnis aš žrenns konar sjónarmiš geti einkum komiš til greina viš įkvöršum bóta: Söluverš, notagildi og enduröflunarverš.
Eignarnemi bendir į aš žegar framkvęmdir viš Kįrahnjśkavirkjun hófust hafi enginn markašur veriš fyrir malarefni śr nįmum į žvķ svęši sem til umręšu er ķ mįli žessu og gangverš lands skuli mišst viš nżtingu sem fyrirsjįanleg sé į landinu į žeim tķma sem einarnįmiš fari fram. Meš žetta ķ huga geti eignarnįmsžolar ekki fengiš fullt verš fyrir landiš auk malarefnisins ķ sama landi. Eignarnemi tekur fram aš ķ flestum tilvikum leiši mat į notagildi eignar til svipašrar nišurstöšu og mat į söluverši žar sem söluverš grundvallist oft į žeim arši sem eignin gefi eša geti gefiš af sér. Sömu sjónarmiš gildi žvķ hér og įšur, notagildi geti eingöngu mišast viš žann arš sem eigandi jaršarinnar hafi haft eša hefši ķ framtķšinni getaš haft af eign. Ekki hafi veriš fyrirsjįanlegt aš nokkurt efni myndi verša nżtt śr landi žvķ sem nś hverfi śr umrįšum eignarnįmsžola. Af žeim sökum beri viš įkvöršun bóta aš taka miš af žeirri stašreynd aš efniš hafi ekki og hefši ekki haft notagildi fyrir landeigendur ķ framtķšinni. Žaš skuli žvķ ekki bętt sérstaklega. Eignarnemi telur aš viš mat į bótum beri m.a. aš lķta til dóms Hęstaréttar ķ mįlinu nr. 1997:52, en žar komi eftirfarandi fram ķ undirrétti sem stašfestur hafi veriš af Hęstarétti.
„Aš įliti dómsins er Ytri-Löngumżri hefšbundin bśjörš og notagildi jaršarinnar žvķ viš žaš mišaš, enda žykir stefnandi ekki hafa sżnt fram į eša gert sennilegt, aš breytingar verši žar į ķ brįš. Veršur žvķ aš telja, aš stefnandi eigi rétt į bótum fyrir missi beitarlands vegna framkvęmda stefnanda į jöršinni en ósannaš er aš stefnandi hafi boriš eša muni bera annan fjįrhagslegan skaša af žeim eša aš veršgildi jaršarinnar hafi rżrnaš vegna žeirra. Žį hefur stefnandi hvorki fęrt sönnur né gert sennilegt, aš hann muni bera fjįrhagslegan skaša af byggingarbanni į 60 metra breišu belti undir og til hlišar viš lķnuna, sem liggur yfir land hans, enda kemur žaš ekki ķ veg fyrir ręktun žess og nytjum fyrir bśfé, žar meš talin hross, eins og landkostir bjóša upp į.“
Eignarnemi ķtrekar aš eignarnįmsbętur skuli mišast viš tjón eignarnįmsžola en ekki žį aušgun sem eignarnemi kunni aš öšlast viš eignarnįmiš eša žörf hans fyrir eignina. Vķsar eignarnemi ķ žessu samabandi til śrskuršar Matsnefndar eignarnįmsbóta frį 19. september 1980, Flugrįš gegn eigendum Gjögurs. Eignarnįmsžolar beri enga fjįrhagslega įhęttu af framkvęmdunum og eigi rétt į fullum bótum fyrir fjįrhagslegt tjón sitt, hvort sem eignarnemi hagnist eša tapi į žeim. Öll rök męli meš žvķ aš framkvęmdirnar komi til meš aš hękka veršgildi eignarinnar ķ heild og komi sś aušgun til lękkunar bóta eignarnįmsžola. Ķ öllu falli sé ljóst aš žar sem hér sé um lķtinn hluta af stórri eign aš ręša hafi eignarnįmiš žaš ekki ķ för meš sér aš veršmęti žess hluta sem eftir verši ķ eigu eignarnįmsžola lękki. Eignarnemi telur aš taka verši tillit til žess hagręšis, sem hlotist hefur af framkvęmdum hans į žessu svęši, t.a.m. afnotarétt landeigenda af vegum, sem lagšir hafi veriš ķ tengslum viš framkvęmdir eignarnema og aukna möguleika landeigenda til nżtingar į landi sķnu vegna žess. Eignarnemi kvešst hafa bošiš eignarnįmsžolum sanngjarnar bętur og žegar greitt žęr, samtals kr. 5.350.000. Telur eignarnemi aš žar sé um fullnašarbętur aš ręša, en telur jafnframt aš matsnefndin sé óbundin af žeim samningum viš śrlausn sķna ķ mįli žessu.
Eignarnemi tekur sérstaklega fram aš Jöršin Brś sé mjög stór, talin um 160.000 ha, og žrįtt fyrir aš hśn skeršist um hiš eignarnumda svęši sé ljóst aš sį hluti er einungis um 1/31 hluti jaršarinnar. Bent er į aš fasteignamat jaršarinnar sé einungis 529.000 kr. sem endurspegli lķtil landgęši hennar hvaš varši framkvęmdarsvęšiš sérstaklega og öll réttindi séu innifalin ķ žvķ mati, ž.e. nįmaréttindi, vatnsréttindi o.fl. Žegar haft sé miš af śrlausnum dómstóla og Matsnefndar eignarnįmsbóta hvaš varši bętur fyrir land, sé ljóst aš hér er ekki um veršmikiš land aš ręša. Eignarnemi ķtrekar aš eignarnįmsžolum beri ekki tvöfaldar bętur fyrir žaš land sem nżtt veršur til efnistöku og vķsar ķ žvķ sambandi til fordęma Matsnefndar eignarnįmsbóta.
Eignarnemi mótmęlir sérstaklega sjónarmišum sem fram koma hjį eignarnįmsžolum varšandi mat į bótum ķ mįli žessu. Sérstaklega er tekiš fram aš fyrir liggi aš eignarnįmsžolar muni aš auki fį sérstakar greišslur fyrir vatnsréttindi vegna virkjunarinnar og žvķ séu ekki efni til aš įkvarša bętur fyrir žau einnig ķ žessu mįli.
Hvaš lagarök varšar vķsar eignarnemi til VI. kafla raforkulaga, nr. 65/2003. Ķ 23. gr. sé fjallaš sérstaklega um heimild til eignarnįms og sé rįšherra heimilt aš fela orkufyrirtęki aš framkvęmda eignarnįm enda beri žaš allan kostnaš af matinu. Ķ 5. mgr. 23. gr. segi aš framkvęmd eignarnįms fari eftir almennum reglum. Eignarnemi vķsar um framkvęmd eignarnįms til laga um framkvęmd eignarnįms, nr. 11/1973. Eignarnemi telur meš vķsan til 4. gr. laga nr. 11/1973 aš heimilt sé aš beina įkvöršun eignarnįmsbóta til matsnefndar. Eignarnemi vķsar til XV. kafla vatnalaga, nr. 15/1923, um skašabętur, sérstaklega a-lišar 1. mgr. 139. gr. og 140. gr. Rétt sé aš taka fram aš sjónarmiš um skašabętur til matsžola hafi ekki tekiš breytingum viš setningu raforkulaga. Žį byggir eignarnemi į lögum um virkjun Jökulsįr į Brś og Jökulsįr ķ Fljótsdal og stękkun Kröfluvirkjunar, nr. 38/2002. Sķšast en ekki sķst vķsar eignarnemi til 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrįr Lżšveldisins Ķslands, nr. 33/1944, sbr. 10. gr. stjskl. nr. 97/1995.
V. Sjónarmiš eignarnįmsžola:
Žess er krafist af hįlfu eignarnįmsžola aš Landsvirkjun verši gert aš greiša eignarnįmsžolum aš lįgmarki kr. 1.300.000.000 vegna žeirra réttinda sem matiš taki til og įhrifa į veršmęti annarra réttinda žeirra. Žį er krafist mįlskostnašar eignarnįmsžola, ž.m.t. lögmannskostnašar ķ samręmi viš gjaldskrį Regula lögmannsstofu ehf.
Eignarnįmsžolar taka fram aš Hįlslón verši aš hluta til ķ ķ landi Brśar. Lóniš verši m.v. hęstu lónsstöšu (625 m.y.s.) um 58 ferkķlómetrar. Žar af séu um 24 ferkķlómetrar innan landamerkja Brśar, eša um 43%. Land Brśar sem nżtt verši fyrir Hįlslón sé 2.463 ha, en land sem verši athafnasvęši 561 ha auk 1,1 ha. ķ vegi. Samtals sé land sem mįl žetta varši žvķ 3.025 ha. Tekiš er fram aš Hįlslón sé ašalmišlunarlón Kįrahnjśkavirkjunar, meš mišlunarrżmi sem nemi 2100 Gl. Mišlunarrżmi Kelduįrlóns sé 60 Gl, en mišlunarrżmi Ufsarlóns sé hverfandi lķtiš ķ žessu samhengi. Vatnshęš ķ Ufsarlóni, mišlaš vatn Kelduįr og ómišlaš vatn Jökulsįr ķ Fljótsdal rennur ķ, sé 625 m.y.s. rétt eins og Hįlslóns. Vegna tengingar vatnsrennslis śr Hįlslóni og Ufsarlóni ķ ein ašveitugöng aš stöšvarhśsi Kįrahnjśkavirkjunar og žrżstingsmunar, muni Hįlslón žjóna mišlun, beint og óbeint, Kelduįr, Jökulsįr ķ Fljótsdal og Jökulsįr į Dal.
Samkvęmt įętlunum Landsvirkjunar muni vatssöfnun ķ Hįlslón hefjast ķ september 2006. Rżmi nešan 550 m.y.s. sé dautt, ž.e. žaš nżtist ekki til mišlunar, er žaš įętlaš um 245 Gl. Rżmi ofan 550 m.y.s. allt aš 625 m.y.s. sé hins vegar um 2.100 Gl.
Eignarnįmsžolar taka fram aš tilboš žau sem eignarnemi lagši fram til sįttar ķ mįli žessu hafi veriš meš öllu óįsęttanleg og ekki ķ neinum tengslum viš raunveruleikann. Žį er bent į aš Land Brśar sem matsmįl žetta taki til sé ekki hįš neinum kvöšum. Žannig er gildi t.a.m. engar frišlżsingar um svęšiš. Kringilsįrrani hafi veriš frišlżstur upp śr 1970 en meš Auglżsingu nr. 181/2003 hafi frišlżsingu veriš aflétt af žeim hluta Kringilssįrrana sem verši nżttur undir lónsstęši Hįlslóns.
Eignarnįmsžolar halda žvķ fram aš žar sem samningur ašila feli ķ sér aš įkvöršun um mat į bótafjįrhęš sé vķsaš til matsnefndar, hafi raunverulegt eignarnįm ekki įtt sér staš. Viš fjįrhagslegt mat į žeim réttindum sem eignarnįmsžolar hafi lįtiš af hendi skipti grundvallarmįli į hvaša heimildarlögum ętlaš eignarnįm hefši fariš fram, enda geti gilt sérstök sjónarmiš viš eignarnįmsmat skv. sérlögum. Ķ greinargerš Landsvirkjunar sé byggt į žvķ aš įkvęši vatnalaga nr. 15/1923 sem varši eignarnįmsmat eigi viš ķ mįli žessu, sbr. einkum vķsun ķ 139. og 140. gr. laganna. Er žessu haršlega mótmęlt af hįlfu eignarnįmsžola.
Af hįlfu eignarnįmsžola er bent į aš eignarnįmsheimild vegna vatnaflsvirkjana, sem var aš finna ķ 54. gr. vatnalaga, hafi veriš numin śr gildi meš lögum nr. 64/2003. Žannig hafi tilvķsun 70. gr. vatnalaga varšandi vatnsmišlanir ekki žżšingu varšandi hugsanlega eignarnįmsheimild fyrir lónsstęši og/eša malarnįm. Ķ žvķ sambandi er jafnframt bent į aš įkvęšum VI. kafla um vatnsmišlanir hafi ekki veriš fylgt viš įkvöršun um Kįrahnjśkavirkjun. Eignarnįm vegna lands undir lónstęši Hįlslóns hefši žvķ aš mati eignarnįmsžola aldrei getaš fariš fram į grundvelli eignarnįmsheimilda vatnalaga nr. 15/1923, enda sé eignarnįmsheimild sem įtt gęti viš ekki til stašar, heldur einungis į grundvelli eignarnįmsheimildar raforkulaga nr. 65/2003, ž.e. 1. mgr. 23. gr. laganna. Įkvęši raforkulaga séu sérlög sem gildi um raforkuframleišslu, og hafi eignarnįmsheimild 1. mgr. 23. gr. stöšu sem sérregla. Ekki verši séš aš unnt hefši veriš aš heimila eignarnįm į grundvelli annarra reglna en umręddrar greinar raforkulaga. Tilvķsun eignarnema ķ reglur 139. gr. og 140. gr. vatnalaga séu žvķ meš öllu žżšingarlausar. Almennar reglur eignarnįmsréttar eigi viš ķ mįli žessu en ekki sérreglur vatnalaga.
Eignarnįmsžolar benda į aš meš vķsan til 72. gr. stjórnarskrįrinnar gildi aš sį sem žurfi aš sęta eignarnįmi eigi aš fį fullar bętur fyrir eignarréttindi sem lįtin eru af hendi og allan vafa ķ žvķ sambandi beri aš tślka eignarnįmsžola ķ hag. Eignarnįmsžolar mótmęla žvķ sjónarmiši eignarnema aš žar sem einungis 1/30 hluti jaršar eignarnįmsžola sé tekin eignarnįmi séu fjįrhagsleg įhrif žess óveruleg. Aš mati eignarnįmsžola er framangreint sjónarmiš fyllilega ólögmętt, enda verši fjįrhagsleg veršmęti ekki metin til lęgra veršs fyrir žaš eitt aš eignarnįmsžolar séu stóreignamenn. Žar fyrir utan sé hęgt aš skipta stórum jöršum ķ smęrri einingar, meš landskiptum og/eša śteigu lóša. Viš įkvöršun eignarnįmsbóta sé žaš meginregla aš eignarnįmsžolar geti krafist žess veršs sem ętla mį aš fengist fyrir eign viš frjįlsa sölu, ž.e. svokallaš söluvirši eša markašsvirši. Aš jafnaši rįšist markašsvirši af žeim notum eša arši sem hafa megi af eign.
Eignarnįmsžolar telja aš į žessu geti veriš undantekningar og benda žeir sérstaklega į žau tilvik žar sem žjóšfélagslegar breytingar og/eša breytingar į löggjöf eru nżlega gegnar ķ garš, meš žeim įhrifum aš eigendur fįi rżmri nżtingarheimild į viškomandi eign. Žannig byggja eignarnįmsžolar į žvķ aš meš gildistöku raforkulaga nr. 65/2003 hafi grundvöllur skapast fyrir forręši landeigenda į nżtingu vatnsréttinda, lands og annarra réttinda til raforkuframleišslu. Markašsvirši į landi endurspegli žvķ ennžį ekki žau not og arš sem hafa megi af landi til nżtingar undir mišlunarlón. Žar fyrir utan žekki eignarnįmsžolar ekki til nokkurra nżlegra dęma um sölu į landi sem hafi jafn stórkostlega möguleika til mišlunar vatnsfalla og umdeilt land Brśar. Eins og ašstęšur eru eigi eignarnįmsžolar rétt til bóta ķ samręmi viš notagildi landsins og réttinda žess. Notagildi eignar sé mišaš viš žann arš, sem eign skili eša geti skilaš mišaš viš lögmęta og heimila nżtingu. Notagildismęlikvaršinn sé jafnframt hlutlęgur en ekki einstaklingsbundinn, ž.e. litiš sé til žess hvaš almennt megi nżta eign en ekki sérstaklega žess hvort/hvernig nśverandi eigandi geti nżtt eign.
Ķ raun er byggt į žvķ af hįlfu eignarnįmsžola aš ef umdeilt land Brśar yrši selt nś ķ dag, myndu sjónarmiš tengd mišlunarnżtingu žess og öšrum notum leiša til mjög hįs veršs. Lķklegt markašsverš landsins rįšist žvķ af įgóša sem hafa megi af žvķ s.s. til mišlunarnota. Markašsverš landsins verši žvķ ekki fundiš śt nema meš žvķ byggja į beitingu notagildismęlikvarša. Eignarnįmsžolar byggja į žvķ aš horfa eigi til hlutlęgs nytjaviršis vatnsréttinda žeirra, ž.e. žeirrar notkunar sem hafa megi af eigninni óhįš žvķ hver eigandinn sé hverju sinni.
Žegar til įlita komi viš eignarnįmsmat aš meta eign eftir söluvirši en notagildi hafi įkvęši stjórnarskrįr um fullar bętur viš eignarnįm žau įhrif, aš ef verš eignarnumins veršmętis er mismunandi eftir žvķ hvort mišaš er viš söluverš eša notagildi, beri aš leggja til grundvallar žaš sjónarmiš er leiši til hęrri nišurstöšu. Hvaša męlikvarši sem lagšur er til grundvallar viš matiš hér verši aš hafa ķ huga aš eignarréttur aš landi og sį vķštęki nżtingarréttur sem Landsvirkjun fįi aš landi Brśar skv. samkomulagi ašila, feli ķ sér rétt til aš nżta rżmi ofan yfirboršs (mišlunarrżmi m.a.) og jöršina nešan yfirboršs. Žannig er į žvķ byggt žvķ aš ķ eignarrétti į landi felist eignarhald į jaršefnum nešan yfirboršs og eignarhald į rżmi sem ofan jaršar er.
Af hįlfu eignarnįmsžola er byggt į žvķ aš hagkvęmasta nżting umrędds landsvęšis sé nżting žess sem mišlunarlón. Ekki žurfi aš deila um aš sį möguleiki aš nżta landiš til mišlunar sé til stašar. Meš vķsan til višurkenndra sjónarmiša eignarnįmsréttar, sem komiš hafi fram ķ dómum Hęstaréttar ķ fjölda śrskurša Matsnefndar eignarnįmsbóta rįšist veršmęti lands af lķklegri nżtingu žess og möguleikum į framtķšarnotum. Ķ mįli žessu žurfi ekki aš deila um aš möguleg og fyrirhuguš nżting landsins sé mišlunarnot.
Eignarnįmsžolar segja eignarnema hafa lagt fram upplżsingar um tengsl mismunandi mišlunarrżmis Hįlslóns viš lónshęš. Samkvęmt žeim įętlunum sé lónshęš viš 550 m.y.s. ķ nśllpunkti, ž.e. mišlun ķ lóni undir žeirri hęš nżtist ekki rekstri Kįrahnjśkavirkjunar. Mismunandi hęš lóns hafi ķ för meš sér annars konar hönnun stķflna. Viš mat į hagkvęmni mišlunarkostar žurfi aš greina kostnaš viš gerš stķflna m.v. mišlun. Stķflur vegna Hįlslóns séu 3. Kįrahnjśkastķfla sem sé um 8,5 milljónir rśmmetra, Saušįrdalsstķfla sem sé um 1,5 milljónir rśmmetrar og Desjardalsstķflan sem sé um 2,8 milljónir rśmmetra. Stķflurnar séu allar jaršvegsstķflur sem eru žrķhyrningslaga skv. žverskurši. Meš nokkurri einföldun sé hęgt aš reikna kostnaš viš mišlun Kįrahnjśkavirkjunar m.v. breytingar į hęš stķflnanna og žar meš breytingar į rśmmetramagni. Aš teknu tillit til kostnašar viš stķflugerš sé hagkvęmni mišlunar sķfellt aš aukast, allt aš 625 lónshęš. (ķ žeirri hęš er jaršvegsstķfla 630 m.y.s.). Sem dęmi er bent į aš kostnašur viš aš mišla um 2.100 Gl meš 625 m lónshęš séu 10 milljónir į Gl. Kostnašur viš aš mišla um 1.160 Gl. meš 605 m lónshęš séu tęplega 12 milljónir į Gl. Fjįrhagslega žżšingu mišlunar verši aš skoša śt frį įhrifum mišlunar į tryggša orkugetu aš mati eignarnįmsžola. Ekki séu forsendur til aš setja fram nįkvęma śtreikninga en meš nokkurri einföldun megi byggja į aš vatnsrennsli af mišlunarforša sé rétt hlutfall af heildarvatnsrennsli virkjunar.
Mešalrennsli aš stöšvarhśsi sé 110 m3/sek skv. gögnum frį eignarnema. Žaš jafngildi 9,5 Gl rennsli į dag. (110*60*60*24 = 9.504.000 m3/dag) Žaš samsvari aftur į móti 3.467,5 Gl rennsli į įri. Ķ lélegu vatnsįri vęri allur mišlunarforši Hįlslóns nżttur, ž.e. 2.112 Gl, og skilgreina slķk įr tryggša orkugetu virkjunarinnar. Samkvęmt žessum śtreikningi sé um 60% af orkugetu Kįrahnjśkavirkjunar fenginn vegna mišlunar ķ Hįlslóni.
Orkugeta Kįrahnjśkavirkjunar sé um 4.600 GWst. Samkvęmt framangreindu tryggi mišlunarforši 60% af tryggšri orkugetu, og nemi žaš žvķ orkuframleišslu upp į 2.802 GWst. Žar af tryggi mišlun ķ landi Brśar 1.204 Gwst framleišslu, m.v. 43% skiptinguna. Orkugeta ómišlašs rennslis vęri ķ samręmi viš žetta 1798 GWst. Samkvęmt įrsreikningi Landsvirkjunar fyrir įriš 2005 hafi mešalverš į seldri kwst veriš 1,9 kr. en į žaš viš 80-90% af allri seldri raforku į Ķslandi. Meš tilliti til žess aš ašrir raforkuframleišendur selji orku ķ minna męli til stórišju megi miša viš aš mešalverš į raforku į Ķslandi sé 2 kr. kwst. Žaš samsvari 2 milljónum króna į selda Gwst. Meš hlišsjón af framangreindu byggja eignarnįmsžolar į žessari nżtingu landsins viš mat į veršmęti lands Brśar til mišlunarnota.
Eignarnįmsžolar vķsa til žriggja mögulegra leiša viš śtreikning į veršmęti landins mišaš viš framangreindar forsendur:
Leiš 1:
Į žvķ er byggt af hįlfu eignarnįmsžola aš land undir 550 m.y.s. hafi ekki sérstaka mišlunarkosti, ž.e. 43% af 9,9 kw2. Ķ vatnsmišlunarlegu tilliti hefši landiš nešan 550 m.y.s. mįtt vera jafnslétt ķ žeirri hęš, hins vegar nżtist dżpt svęšisins til aursöfnunar sem hafi įhrif į lķftķma mišlunarrżmis lónsins. Engu aš sķšur megi byggja į žvķ aš landiš undir 550 sé veršlķtiš ķ mišlunartilgangi. Veršmęti landsins til mišlunar byggist į žvķ aš, žvķ hęrra sem lón er, žeim mun meira land fari undir lón, en mišlunarrżmi lónsins ķ heild aukist margfalt. Land Brśar sem liggi ofar 550 metrum viš Hįlslón hafi žį grundvallar eiginleika aš vera hluti af samfelldum fjalladal sem gerir mišlun ķ dalsbotninum mögulega. Öll möguleg og hagkvęm hękkun lóns skilyršir žannig nżtingarmöguleika landsins nešar.
Byggt er į žvķ aš verš į landi sé ķ einföldu samhengi viš žį mišlunarmöguleika sem fylgja hęrra lónsyfirborši óhįš kostnaši. Ef byggt er į žvķ aš landiš hafi grunnveršiš 645- kr/ha į įri, ž.e. 64.500 kr. į ferkķlómeter sé hęgt aš byggja į žvķ aš nęstu 1,5 km2 umfram 9,9 tryggi mišlun sem nemur 4,6 GL į Km2 į svęšiš ķ heild. Žessir 1,5 km2 eru žvķ 4,6 sinnum meira virši en hver km2 nešan 550 m. Žaš land sem fari undir Hįlsón milli 620 og 625 sé 5,6 km2. Žaš tryggi žó aš mišlun Hįlslóns verši 36,4 Gl į km2. Veršmęti žessar 5,6 km2 sé žvķ rķflega 36-fallt verš lands sem engin mišlun fylgi. Samtals veršmęti sé žvķ um 85,8 milljónir į įri, eša 36,9 milljónir vegna 43% hlutar lands Brśar.
Leiš 2:
Byggt er į žvķ aš verš į landi sé ķ beinu samhengi viš žį mišlunarmöguleika sem fylgja hęrra lónsyfirborši, aš teknu tillit til mišlunarkostnašar. Ef lóniš hefši einungis veriš 53,4 Gl er mišlunarkostnašur 74,2 milljónir į Gl. Ef lóniš er 2.112 Gl er mišlunarkostnašur um 10,1 milljónir į Gl.
Žannig eru žeir 5,6 km2 sem fari undir lón vegna hęšarinnar 620-625 sjö-fallt veršmętari en en žeir 1,5 km2 sem fari undir lón vegna hęšarinnar 550-555. Byggt er į žvķ aš landverš 9,9 km2 sé sama lįgmarksverš og skv. leiš 1, ž.e. grunnveršiš 645- kr/ha į įri, ž.e. 64.500 kr. į ferkķlómeter. Veršmętiš lęgstu 11,4 km2 sé žvķ kr. 735.300. Veršmęti lands sem fari undir 620-625, ž.e. 5,6 km2, sé žvķ rśmlega sjöfalt-fallt meira eša samtals kr 2.643.740. (Grunnverš į ferkķlómeter sé sjöfallt hęrra, hvaša grunnverš sem lagt yrši til grundvallar). Samtals veršmęti lands undir mišlun sé žvķ kr. 22.083.729 į įri fyrir mišlun. 43% hlutur Brśar sé žvķ kr. 9.496.003 į įri.
Leiš 3.
Byggt er į žvķ aš horfa eigi til žess hvaš km2 į hverju 5 m hęšarbili gefi ķ orkugetu og žį hvaša brśttótekjur eru af žeim. Jafnframt aš eigandi lands undir mišlun fįi hęfilegt hlutfall af žeim brśttótekjum, s.s. 1,0%. Žar sem um sé aš ręša 2.802 Gwst eru brśttótekjur, m.v. 2 kr.kwst. (2.000.000 kr/Gwst) kr. 5.604.000.000, ž.e. 5,6 milljaršar. 1,0% af žvķ er kr. 56.040.000. 43% af fyrrnefndri fjįrhęš komi ķ hlut Brśar eša kr. 24.097.200,-.
Samantekt:
Eignarnįmsžolar benda į aš framangreindar leišir skili ķ öllu falli nišurstöšu varšandi eiginleika umdeilds lands į grundvelli notkunarmöguleika žess til mišlunar, žó meš mismunandi hętti. Ešlilegt sé aš veršmęti landsins taki miš af aukningu mišlunar viš vatnsboršshękkun, hagkvęmni mišlunar og tekjum sem hafa megi af orkugetu vegna mišlunarinnar. Kunni žvķ aš vera ešlilegt aš tillit sé tekiš til allra framangreindra leiša viš įkvöršun eignarnįmsbóta vegna landsins. Er žaš lagt ķ hendur matsnefndarinnar aš śtfęra slķka reglu meš vķsan til rannsóknarskyldna hennar. Ķ öllu falli er žaš ķtrekaš af hįlfu eignarnįmsžola aš ķ eignarnįmsframkvęmd sé almennt višurkennt aš bęta eigi land mišaš viš hagkvęmustu nżtingu žess. Framangreind ašferšarfręši byggi einungis į veršmęti žeirra 2463 ha sem fari undir Hįlslón. Er į žvķ byggt aš 562 ha sem eftir standa bętist į grundvelli įrsleigu upp į kr. 645 kr. į ha., ž.e. kr. 362.490.-, eša öšru žvķ grunnverši lands sem lagt yrši til grundvallar.
Eignarnįmsžolar telja nįttśrulega kosti hins umrędda lands vera ótvķręša og möguleg śtleiga landsins undir fjallakofa hafi veriš raunhęf. Eftirspurn hafi veriš eftir leigu slķkra svęša ķ landi Brśar, įn žess žó aš landeigendur hafi fram aš įkvöršun um Kįrahnjśkavirkjun kynnt kosti svęšisins til žess.
Eignarnįmsžolar benda į aš landiš hafi veriš hentugt til veiša og žvķ beri aš halda til haga žó sś nżting landsins feli engan veginn ķ sér jafn hįtt veršmat landsins og žau sjónarmiš sem gerš hefur veriš grein fyrir aš framan. Ķ žessu sambandi er bent į möguleika til rjśpnaveiši, hreindżraveiši og gęsaveiši, sérstaklega.
Eignarnįmsžolar benda į aš veršmęti jarša hafi tekiš stórum breytingum upp į viš sl. misseri. Kaupendahópurinn sé stór og efnamikill. Ekki sé óraunhęft aš reikna meš mešalverši upp į kr. 200.000 pr. ha. eša kr. 605.000.000 fyrir žį 3025 ha. lands sem mįl žetta snśist um. Eignarnįmsžolar telja ekki raunhęft aš afla sambęrilegs lands annars stašar eigi aš freista žess aš finna śt enduröflunarkostnaš hins eignarnumda lands.
Eignarnįmsžolar gera ķ gögnum mįlsins grein fyrir žeim sjónarmišum sem žeir telja aš hafa eigi ķ huga žegar nśviršisreikningur į bótunum er fundinn śt.
Hvaš veršmęti vegna malarnįms varšar telja eignarnįmsžolar aš taka beri tillit til žess hagręšis sem eignarnemi hafi af žvķ aš efniš sé mjög nęrri framkvęmdastaš. Efniš sé gott til žeirra nota sem žaš var nżtt til. Žį hafna eignarnįmsžolar žvķ alfariš aš ekki eigi aš greiša fyrir efniš žó žaš sé tekiš śr hluta žess lands sem tekiš er eignarnįmi. Telja eignarnįmsžolar hęfilegar bętur fyrir efniš vera kr. 14.00 pr. m³.
Eignarnįmsžolar telja aš framkvęmdir eignarnema į svęšinu hafi ekki ķ för meš sér almenna hękkun į landi eignarnįmsžola. Öšru nęr, framkvęmdin hafi ķ raun eyšilagt jöršina sem algjört frišland fjarri mannabyggš. Telja eignarnįmsžola aš veršmętisrżrnun vegna žessa sé kr. 125.000.000 eša kr. 50.000 pr. ha x 10.000 ha x 25% veršmętarżrnun.
Eftirfarandi er samantekt į sjónarmišum sem eignarnįmsžolar hafa lagt fram ķ mįlinu til stušnings kröfum sķnum:
Mišlunarnot:
Fyrir land undir Hįlslón.
Leiš 1. kr. um 36,9 milljónir į įri.
Leiš 2. kr. 9.496.003 į įri.
Leiš 3 kr. 24.097.200 į įri.
Aš višbęttum kr. 362.490 į įri vegna lands į athafnasvęši.
Fjallakofar, landbśnašur og hlunnindi:
Fjallakofar/sumarhśs kr.1.951.971- 19.519.710,- į įri
Landbśnašur og hlunnindi a.m.k. kr. 1.231.046 į įri.
Markašsverš jarša:
Nišurstašan er ķ formi eingreišslu aš fjįrhęš kr. 605.000.000.
Bętur fyrir malarnįm:
Samtals fjįrhęš er kr. 6.160.000 eingreišsla m.v. 440.000 rśmmetra, en hęrra ef malarnįm reynist meira.
Uppreiknun įrgreišslu til eingreišslu:
Byggt er į žvķ aš reikna eigi upp įrstekjur meš stušlinum 28,57. Til hlišsjónar er byggt į žvķ aš nišurstaša verši ķ samręmi viš mišlunarnot landsins, Ef śtreikningur er geršur eftir Leiš 3, aš meštöldu landi fyrir athafnasvęši er nišurstašan įrgreišsla aš fjįrhęš. 24.459.690 x 28,57 = kr. 698.813.343,-
Uppreiknun vegna skattalegs óhagręšis eingreišslu vegna eignarnįms:
Byggt er į žvķ aš reikna eigi upp fjįrhęš sem fengist hefši meš įrgreišslum meš stušlinum 1,1028, til aš leišrétta skattalegt óhagręši aš žurfa taka viš įrgreišslu. Bętur reiknast žannig 698.813.343 x 1,1028 = 770.651.354,- m.v. leiš 3.
Bętur mišaš viš Leiš 1 nęmu um 1.162 milljónum króna, eša vęru um 400 milljónum hęrri.
Bętur fyrir óhagręši – eingreišsla:
Byggt er į žvķ aš bętur fyrir óhagręši nemi kr. 125.000.000,-.
Samtals krafa:
770.651.354 (land undir mišlun og athafnasvęši) + 125.000.000 (óhagręši vegna lands utan Hįlslóns) + 6.160.000 (malarnįm) = kr. 901.811.354,-
Bętur m.v. Leiš 1 vęru um 400 milljónum hęrri, eša um 1.300 milljónir.
Af hįlfu eignarnįmsžola er gerš krafa um aš Landsvirkjun bęti žeim mįlskostnaš žeirra aš fullu. Landvirkjun žurfi aš sęta žvķ aš matsžolar, sęki sér sérfręšižjónustu aš eigin vali og hvernig žeim semjist viš sérfręšinga sķna, svo fremi sem samkomulag sé ekki bersżnilega ósanngjarnt. Landsvirkjun žurfi aš greiša fullar bętur fyrir žį žjónustu sem eignarnįmsžolar hafi keypt sér og standi ķ ešlilegu sambandi viš mįl žetta. Vķsaš er til gjaldskrįr Regula lögmannsstofu og hagsmunatengingar mįlskostnašarins. Gerš er krafa um kr. 52.541.281 auk śtlagšs kostnašar upp į kr. 202.420.
VI. Nišurstaša:
Svo sem fram hefur komiš hefur matsnefndin fariš į vettvang og kynnt sér ašstęšur. Stęrš og lega hins eignarnumda lands er įgreiningslaus meš ašilum. Žrįtt fyrir aš meiningin sé aš skila landinu aftur til landeigenda, eftir aš eignarnemi hefur nżtt žaš, er ljóst aš žaš veršur landeiganda ónżtanlegt um svo langa framtķš aš veršmęti žess viš matiš nś er aš įliti matsnefndarinnar žaš sama og vęri ef um hefšbundiš eignarnįm vęri aš ręša.
Fyrir liggur aš eignarnįmsžolar munu auk eignarnįmsbóta ķ mįli žessu fį sérstakar bętur fyrir vatnsréttindi žau sem tekin verša af žeim og nżtt til reksturs Kįrahnjśkavirkjunar. Matsnefndin telur ekki efni til aš fallast į žau rök eignarnįmsžola aš žeim verši greiddar sérstakar bętur mišaš viš nżtingarmöguleika landsins sem mišlunarlóns. Ljóst er aš eignarnemi sjįlfur hefur žurft aš leggja śt ķ verulegan kostnaš til aš landiš megi nżta til rekstur virkjunarinnar. Eignarnįmsžolar hafa ekki boriš neitt af žeim kostnaši.
Ekki er fallist į žaš meš eignarnįmsžolum aš framkvęmdir eignarnema į svęšinu hafi rżrt veršmęti jaršar žeirra meš žvķ aš breyta žvķ śr algjöru frišlandi ķ land ķ alfaraleiš. Telur matsnefndin aš landiš hafi hękkaš ķ verši viš framkvęmdirnar og bętts ašgengis aš žvķ. Sś veršhękkun er ekki bundin viš jörš eignarnįmsžola eingöngu og žvķ ber ekki aš draga veršhękkunina frį bótum til žeirra.
Matsnefndin telur eignarnįmsžola ekki hafa sżnt fram į aš markašur hafi veriš fyrir hiš eignarnumda land undir fjallakofa auk žess sem miklar vķšįttur eru enn ķ eigu eignarnįmsžola sem nżta mętti til žeirra nota ef til kęmi.
Viš mat į hinu eignarnumda landi ber aš lķta til žess aš um er aš ręša 3.025 ha. lands. Žar af nżtast 37 ha. til malartekju, en ašrir hlutar landsins fara undir uppistöšulón, athafnasvęši viš lóniš eša vegslóša. Landiš liggur mjög hįtt og er illa falliš til hefšbundinna nota s.s. til bygginga, sumardvalar, bśskapar o.ž.h. Viš mat į veršmęti landins veršur aš lķta til žess aš öll uppbygging į svęšinu er til komin vegna framkvęmda og kostnašar eignarnema sjįlfs. Žess vegna ber aš lķta til markašsveršmętis hįlendislands viš śtreikning eignarnįmsbóta ķ mįli žessu. Fyrir liggur aš nokkur gróšuržekja er į landinu, žó hśn sé ekki samfelld. Telur matsnefndin aš žaš auki veršmęti landins frį žvķ sem vęri ef landiš vęri gróšurlaust. Ekki er fallist į žaš meš eignarnįmsžola aš markašsvirši lands af žessum gęšum sé um kr. 200.000 pr. ha. Viš matiš ber aš lķta til žess aš jörš eignarnįmsžola er afar landmikil og žvķ hefur eignarnįmiš sem lķkt minni įhrif į heildarveršmęti jaršarinnar allrar en ef um stęrri hlutdeild ķ jöršinni vęri aš ręša. Žį hlutar eignarnįmiš jöršina ekki nišur meš žeim hętti aš žaš geri nżtingu annara hluta hennar óhentugri svo neinu nemi.
Hvaš varšar žį 37 ha. sem nżtast sem malarnįm telur matsnefndin aš veršmęti žess lands sé mun meira en annarra hluta hins eignarnumda lands, enda öšlast eignarnįmsžolar ekki rétt til sérstakrar višbótargreišslu fyrir malarnįmiš sem slķkt, heldur eignast eignarnemi landiš meš öllum gögnum žess og gęšum. Viš mat į malarnįminu er haft ķ huga aš žaš er nęrri notkunarstaš eignarnema sem eykur veršmęti žess žó nįman sé hvergi nęrri markašssvęšum. Žį ber aš lķta til žess aš efnismagn į svęšinu er į engan hįtt takmarkaš.
Meš vķsan til žess sem aš framan greinir telur Matsnefnd eignarnįmsbóta hęfilegar bętur fyrir hiš eignarnumda land vera sem hér segir:
Bętur fyrir 37 ha. lands sem nżtast m.a. til malarnįms kr. 3.940.000
Bętur fyrir 2.988 ha. lands undir uppistöšulón,
athafnasvęši aš lóni og vegslóša kr. 59.760.000
Samtals kr. 63.700.000
Aš auki skal eignarnemi greiša eignarnįmsžola kr. 3.700.000 auk viršisaukaskatts ķ kostnaš vegna reksturs matsmįls žessa. Frį framangreindum fjįrhęšum skulu dragast kr. 5.350.000 sem eignarnemi hefur žegar greitt inn į bęturnar.
Žį skal eignarnemi greiša kr. 2.600.000 ķ rķkissjóš ķ kostnaš viš störf Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
ŚRSKURŠARORŠ:
Eignarnemi, Landsvirkjun, kt. 420269-1299, Hįaleitisbraut 68, Reykjavķk, greiši eignarnįmsžolum, Stefįni Halldórssyni, kt. 040445-4399, Brś 2, 701 Egilsstöšum og Sigvarši Halldórssyni, kt. 120243-4899, Brś 1, 701 Egilsstöšum, sameiginlega kr. 63.700.000 ķ eignarnįmsbętur og kr. 3.700.000 auk viršisaukaskatts ķ kostnaš viš rekstur matsmįlsins fyrir Matsnefnd eignarnįmsbóta.
Žį skal eignarnemi greiša kr. 2.600.000 ķ rķkissjóš ķ kostnaš viš störf Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
___________________________
Helgi Jóhannesson
_________________________ ___________________________
Vķfill Oddsson Magnśs Leópoldsson
