Matsnefnd eignarnįmsbóta - śrskuršir
Matsnefnd eignarnįmsbóta, śrskuršur 24. nóvember 2008
Įr 2008, mįnudaginn 24. nóvember, er ķ matsnefnd eignarnįmsbóta samkvęmt lögum nr. 11/1973 tekiš fyrir matsmįliš nr. 4/2008.
Vegageršin
gegn
Eigendum Reykjahlķšar
og ķ žvķ kvešinn upp svohljóšandi
ŚRSKURŠUR
Śrskurš žennan kveša upp Allan Vagn Magnśsson, hérašsdómari og varaformašur matsnefndar eignarnįmsbóta, įsamt mešnefndarmönnunum Sverri Kristinssyni, löggiltum fasteignasala, og Vķfli Oddssyni verkfręšingi, en varaformašur hefur kvatt žį til starfa ķ mįlinu skv. heimild ķ 2. mgr. 2. gr. laga nr. 11/1973.
Meš bréfi, dagsettu 23. jślķ 2008 sl., beiddist eignarnemi, sem er Vegageršin, žess aš Matsnefnd eignarnįmsbóta meti bętur vegna framkvęmda viš vegagerš og efnistöku ķ óskiptu landi Reykjahlķšar, Skśtustašahreppi.
Enn fremur var žess fariš į leit, aš Matsnefnd eignarnįmsbóta heimilaši eignarnema aš taka umrįš hins eignarnumda, eftir atvikum aš lokinni vettvangsskošun, žrįtt fyrir aš mati į bótum hafi ekki veriš lokiš, sbr. 13. gr. laga nr. 11/1973.
Meš śrskurši nefndarinnar hinn 26. įgśst var eignarnema heimiluš umrašataka og gert aš setja 20 milljón króna tryggingu fyrir vęntanlegum bótum til eignarnįmsžola.
Eignarnemi er Vegageršin, Borgartśni 5 og 7, Reykjavķk.
Eigendur jaršanna Reykjahlķšar I-IV, Reynihlķšar, Bjargs og Vķšihlķšar ķ Skśtustašahreppi hafa tališ til eignarréttar yfir hinu óskipta landi, žar sem hin eignarnumda landspilda og jaršefni til vegageršar er stašsett. Eignarnįmsžolar eru žinglżstir og skrįšir eigendur žessara jarša og eru eftirtaldir:
Reykjahlķš I:
Gušrśn M. Valgeirsdóttir (25,0000%)
kt. 100464-2179
Reykjahlķš II:
Siguršur J. Žorbergsson (8,8889%) Siguršur Baldursson (7,7778%)
kt. 170849-3969 150256-2679
Žurķšur Siguršardóttir (8,8889%) Finnur Baldursson (7,7778%)
191213-3659 100652-3669
Reykjahlķš III:
Bryndķs Jónsdóttir (8,3333%) Ólafur H. Jónsson (8,3333%)
140647-3659 071249-2719 Reykjahlķš IV:
Finnur og Siguršur Baldurssynir (sjį Reykjahlķš II)
Reynihlķš:
Pétur Gķslason (6,2500%)
040168-3899
Bjarg:
Sigfśs Illugason (6,2500%) Jón Illugason (3,1250%)
261148-7819 050638-4729
Sólveig Illugadóttir (3,1250%)
210739-2389
Vķšihlķš:
Héšinn Sverrisson (1,5625%) Sigrśn Sverrisdóttir (1,5625%)
200949-3319 090553-5349
Kristķn Sverrisdóttir (1,5625%) Gķsli Sverrisson (1,5625%)
061259-3849 180561-7069
Andlag eignarnįms er nįnar tiltekiš land undir 40 m breitt vegsvęši Dettifossvegar, hluta vegar frį Dettifossvegi aš Dettifossi, įningarstaš viš Hraunsdal og jaršefni til vegageršar śr landi umręddrar jaršar sem hér segir:
Land undir vegsvęši 87,26 ha.
Jaršefni til vegageršar:
Fyllingarefni: 148.715 m3
Buršarlagsefni: 152.823 m³
Efni ķ bundiš slitlag 5.895 m³
Samtals jaršefni 307.433 m³
Eignarnemi lżsir hinni eignarnumdu spildu žannig aš hśn liggi um hįlendi ķ um 350-370 metra hęš yfir sjįvarmįli. Landiš sé alls stašar žurrt og hvergi samfellt vatnsrennsli ķ farvegum allt įriš. Spildan sé gróšurlaus eša gróšurlķtil, skiptist į hraun, sandur, grżttur jökulrušningur og melar. Į hluta leišarinnar sé sandfok įberandi. Į stöku staš sé gróšur aš finna og žį um žunna gróšurslikju aš ręša eša uppblįsin rofabörš. Landslag sé į köflum hrikalegt meš miklu śtsżni og nįlęgš viš Jökulsį gefi landinu sérstakt nįttśruverndargildi sem valdiš hafi andstöšu nįttśruverndarašila viš lagningu vegarins.
Skipulagsstofnun hafi lagst gegn lagningu vegarins vegna nįttśruverndarsjónarmiša. Meginröksemdir fyrir žvķ hafi m.a. veriš aš vernda bęri flóšaset Jökulsįr į Fjöllum og vernda svęšiš sem ósnortiš land ķ nįlęgš viš žjóšgarš Jökulsįrgljśfra. Hugmyndir um stękkun žjóšgaršsins hafi einnig komiš fram og žar meš aš friša beri svęšiš. Skśtustašahreppur hafi hins vegar įkvešiš aš heimila lagningu vegarins į žeim staš sem hér um ręši žar sem lega hans viš nśverandi veg hefši haft ķ för meš sér meiri spjöll į grónu landi auk žess aš vera mun óhagkvęmari ķ framkvęmd og rekstri fyrir eignarnema.
Hefšbundnar nytjar af hinni eignarnumdu spildu, s.s. til ręktunar, beitar eša bygginga séu ekki fyrir hendi eftir žvķ sem vitaš sé, enda landiš ekki tękt til slķkra nota. Svo sem įšur sagši sé landiš gróšursnautt aš mestu, hįtt yfir sjįvarmįli og fjarri byggš. Landiš sé hins vegar tališ hafa nįttśruverndargildi vegna nįlęgšar viš Jökulsį į Fjöllum, Dettifoss og žjóšgaršinn. Umferš feršamanna aš Dettifossi og žjóšgaršinum sé umstalsverš og muni framkvęmdin bęta verulega ašgengi aš žessum stöšum meš nżjum vegi.
Eignarnemi hafi gert eignarnįmsžolum tilboš meš bréfi dags. 5. desember 2007, aš fjįrhęš 7.911.431 kr., og hafi žar veriš um aš ręša fyrsta tilboš eignarnema. Tilbošiš hafi fališ ķ sér eftirfarandi einingaverš:
Land undir veg: 25.000 kr./ha.
Jaršefni til vegageršar:
Fyllingarefni 9 kr./ m³
Buršarlagsefni 27 kr./ m³
Efni ķ bundiš slitlag 45 kr./ m³
Tilbošinu hafi veriš hafnaš og samningavišręšur fariš fram į milli ašila sem leitt hafi til verulegrar hękkunar į tilboši eignarnema sem gert heafi lokatilboš aš heildarfjįrhęš 16.783.410 kr., en einingaverš hafi veriš voru hér segir:
Land undir veg: 100.000 kr./ha.
Jaršefni til vegageršar:
Fyllingarefni 10 kr./ m³
Buršarlagsefni 30 kr./ m³
Efni ķ bundiš slitlag 50 kr./ m³
Lokatilboš eignarnema hafi ekki leitt til samnings og er litiš svo į aš žaš sé nś óskuldbindandi fyrir hann telji matsnefnd aš meta eigi ašrar og lęgri bętur ķ mįli žessu.
SJÓNARMIŠ EIGNARNEMA
Eignarnemi gerir žį kröfu aš bętur fyrir hiš eignarnumda land og jaršefni til vegageršar verši įkvaršašar ķ samręmi viš sjónarmiš sem gerš er grein fyrir hér aš aftan, og verši aš lįgmarki ķ samręmi viš fyrsta tilboš en aš hįmarki ķ samręmi viš lokatilboš eignarnema, sem gerš var grein fyrir hér aš framan.
Enn fremur er žess krafist aš eignarnįmsžola verši įkvaršašur hęfilegur mįlskostnašur sem taki miš af umfangi og tķmalengd mįlsmešferšar fyrir matsnefnd eignarnįmsbóta.
Af hįlfu eignarnema er į žvķ byggt, aš bętur til eignarnįmsžola geti aldrei numiš hęrri fjįrhęš en sem jafngildi žvķ fjįrhagslega tjóni sem eignarnįmsžoli veršur fyrir viš eignarnįmiš. Eignarnįmsžoli eigi meš fullum bótum aš verša sem lķkast settur fjįrhagslega og eignarnįmiš hefši ekki fariš fram. Miša eigi bętur viš sannaš fjįrhagslegt veršmęti hins eignarnumda į matsdegi mišaš viš stašgreišslu. Til frįdrįttar bótum eigi aš koma sérstakar hagsbętur eša įvinningur, sem ętla megi aš eignarnįmsžoli muni njóta af framkvęmdum žeim, sem eru tilefni eignarnįmsins.
Til stušnings kröfum sķnum og sjónarmišum varšandi įkvöršun bóta vķsar eignarnemi til 72. gr. Stjórnarskrįr lżšveldisins Ķslands nr. 33/1944 meš sķšari breytingum, sem įskilji fullar bętur fyrir eignarnįm, og til įkvęša vegalaga nr. 80/2007, einkum įkvęša VII. kafla laganna. Ķ 39. gr. sé aš finna nįnari įkvęši um įkvöršun eignarnįmsbóta meš mati. Žar komi m.a. fram aš taka eigi tilliti til įrlegs afraksturs af landinu og athuga vandlega allt žaš er getur haft įhrif į veršmęti žess er meta skal. Samkvęmt 3. mgr. 39. gr. ber aš meta sérstaklega žį hagsbót sem eiganda hlotnast viš eignarnįmiš, umfram ašra landeigendur eša rétthafa, s.s. ef land kann aš hękka ķ verši umfram ašrar eignir.
Enn fremur er vķsaš til laga um framkvęmd eignarnįms nr. 11/1973 varšandi framkvęmd matsins. Loks er vķsaš til almennra ólögfestra reglna og višurkenndra sjónarmiša um įkvöršun eignarnįmsbóta, sem m.a. birtast ķ śrskuršaframkvęmd nefndarinnar, śrlausnum dómstóla og skrifum fręšimanna.
Eignarnemi kvešst hafa haft samrįš um įratuga skeiš viš Bęndasamtök Ķslands um śtgįfu višmišana um lįgmarksbętur fyrir land undir veg og efnistöku. Ķ ljósi veršžróunar į fasteignamarkaši undanfarin įr og meš hlišsjón af śrskuršum matsnefndar eignarnįmsbóta hafi eignarnemi einhliša endurskošaš višmišanir hvaš žetta varšar og gefiš śt vinnureglur um greišslu bóta vegna vegageršar.
Ķ vinnureglum eignarnema sé byggt į žeirri almennu ólögfestu reglu um įkvöršun eignarnįmsbóta aš miša beri bętur fyrir land viš ętlaš söluverš lands hverju sinni. Liggi ekki fyrir įreišanlegar upplżsingar sem unnt sé aš byggja į til įkvöršunar į ętlušu söluverši viškomandi lands séu gefnar leišbeiningar viš įkvöršun bóta sem taki til mismunandi lands meš tilliti til stašsetningar, landgęša, notkunarmöguleika o.fl.
Eignarnemi hafi aflaš sér upplżsinga um žį žętti sem notašir séu til višmišunar viš mat lands hjį Fasteignamati rķkisins og lagt aš nokkru leyti til grundvallar viš gerš vinnureglnanna. Ennfremur hafi veriš mišaš viš aš fęra til nśtķma žęr višmišanir sem eignarnemi styšjist viš m.a. žannig aš fjölžęttari not lands komi til skošunar viš įkvöršun bóta hverju sinni en gert hafi veriš skv. eldri oršsendingum um landbętur. T.d. sé sérstaklega tekiš fram aš horfa eigi til žess viš mat į bótum ef land sem um ręši teljist įkjósanlegt til bygginga vegna stašsetningar og landgęša.
Eignarnemi telur aš vinnureglur um bętur fyrir land feli ķ sér lįgmarksvišmišanir grunnveršs fyrir land sem unnt sé aš miša viš ķ flestum tilvikum žegar um sé aš ręša hefšbundiš landbśnašarland og annaš land utan žéttbżlis, fjarri vinsęlum svęšum fyrir sumarhśsabyggš. Ķ sumum tilvikum geti žessar bętur veriš rķflegar, s.s. į afskekktari svęšum og einnig žar sem landnotkun takmarkast af nįttśrulegum ašstęšum, s.s. hęš yfir sjįvarmįli.
Af hįlfu eignarnema er litiš svo į aš hefšu eignarnįmsžolar tekiš tilboši um eignarnįmsbętur sem įšur er rakiš, hefšu žeir fengiš ķ sinn hlut rķflega fullar bętur fyrir hiš eignarnumda land og jaršefni. Bęturnar hefšu tryggt eignarnįmsžolum svo óyggjandi vęri fullkomiš skašleysi af völdum eignarnįmsins og jafnvel gott betur. Viš matiš telur eignarnemi óhjįkvęmilegt aš hafa ķ huga, aš tilboš eignarnema hafi veriš sett fram ķ žvķ skyni aš stušla aš samningum og foršast eignarnįm ķ lengstu lög. Allur vafi hafi žar veriš metinn eignarnįmsžolum ķ hag og bošiš hęrra verš fyrir land og jaršefni en fįanlegt hefši veriš fyrir žį ķ kaupum og sölum. Jafnframt telur eignarnemi aš bošnar hafi veriš hęrri bętur en lesa megi śt śr śrskuršum matsnefndar eignarnįmsbóta ķ sambęrilegum mįlum. Mikilvęgt hafi žótt aš tryggja ašgengi aš landinu strax ķ byrjun sumars til aš nżta mętti til fulls stuttan framkvęmdatķma įrsins. Žvķ mišur hafi žęr fyrirętlanir eignarnema ekki tekist og žar meš megi gera rįš fyrir verulegum töfum į verklokum. Ekki sé ljóst hvort verktaki verši fyrir tjóni af žessum sökum.
Eignarnema sé ekki kunnugt um žekkt dęmi af sölu lands, sem sambęrilegt er viš žaš sem hér um ręšir. Land af žessu tagi gangi aš jafnaši ekki ķ kaupum og sölum nema žaš fylgi meš sem śtland eša afréttur jarša. Landiš sé óskipt eign og eigi eignarnįmsžolar hlutdeild ķ žvķ sem fylgi eign žeirra aš tilteknum jöršum. Ekki liggi fyrir hvers virši óskipta landiš sé ķ raun og veru žannig aš óljóst sé hvort žaš hafi nokkur įhrif į veršmęti jarša eignarnįmsžola. Markašsverš landsins eša tęk višmišun um žaš ķ višskiptum meš sambęrilegar jaršir liggi žvķ ekki fyrir aš mati eignarnema. Eignarnemi hafi metiš landiš ķ tilboši 1 į 25.000 kr./ha. Meš hlišsjón af nżlegri śrskuršaframkvęmd telur eignarnemi aš žetta verš hafi veriš nęrri lagi, en lokatilboš eignarnema hafi mišaš viš allt of hįtt landverš. Lokatilbošiš beri žess merki aš žaš hafi veriš sett fram til žess aš foršast tafir og kostnaš af eignarnįmi og til aš tryggja aš umrįš lands fengjust fyrir s.l. sumar. Skoša beri lokatilbošiš ķ žvķ ljósi aš žaš sé sett fram ķ mjög svo eindreginni višleitni eignarnema til aš nį samningum.
Eignarnemi hafi mišaš tilboš 1 viš aš um vęri aš ręša land sem engar hefšbundnar nytjar, s.s. ręktun, beit eša bśseta vęru mögulegar meš skynsamlegum hętti. Enn fremur aš ašgengi aš landinu vęri verulega takmarkaš fyrir framkvęmdir. Hin eignarnumda landspilda liggi į svęši sem ekki muni metiš sérstaklega til fasteignamats sem eign. Hafi žvķ ekki veriš aš finna neina leišsögn um veršmęti landsins ķ fasteignamatsverši žess sem eignarnemi hafi getaš stušst viš.
Eignarnemi byggir į žvķ aš viš matiš beri samkvęmt fyrri fordęmum matsnefndar aš taka miš af žvķ til lękkunar bótum, aš Reykjahlķš hafi löngum veriš talin ein vķšįttumesta jörš landsins. Lagning žjóšvegar um landiš hafi lķtil įhrif į heildarstęrš jaršarinnar. Hins vegar muni greišfęr vegur aušvelda ašgengi aš landinu fyrir eignarnįmsžola. Enginn įtrošningur hljótist af lagningu vegarins svo fjarri byggš og bśsetu fyrir eigendur hins óskipta lands.
Eignarnemi vķsar til fordęma ķ nżlegum śrskuršum matsnefndar eignarnįmsbóta eftir žvķ sem viš geti įtt. Til hlišsjónar megi nefna mįl nr. 3/2006, vegna lónsstęšis Kįrahnjśkavirkjunar og tilheyrandi efnistöku. Ķ žvķ mįli hafi matsnefnd eignarnįmsbóta metiš bętur vegna ótķmabundinna nota į 3.025 ha landi undir lónsstęši Kįrahnjśkastķflu, žar af 37 ha efnistökusvęši, žar sem teknir hafi veriš 400.000 m³ af jaršefni til mannvirkjageršar. Tališ hafi veriš aš hin ótķmabundnu afnot lands vęru meš žeim hętti meta bęri bętur meš sama hętti og um eignarnįm į landinu vęri aš ręša enda alls óvķst hvenęr og ķ hvaša įstandi landinu yrši skilaš. Bętur fyrir land undir lónstęši hafi veriš metnar į 20.000 kr./ha. Um sé aš ręša land į hįlendi, sem aš żmsu leyti svipi til žess lands sem hér um ręši, žó meš žeirri undantekningu aš land undir lónsstęšiš hafi aš hluta veriš gróiš land. Į móti komi aš lónsstęšiš sé lengra inni į hįlendinu en land Reykjahlķšar auk žess sem töluvert stęrra svęši hafi veriš metiš en gert sé ķ mįli žessu. Hin ótķmabundnu afnot af lónsstęši hafi veriš metin aš jöfnu viš eignarnįm og mįlin žvķ sambęrileg aš žvķ leyti. Aš öllu samanlögšu verši landverš skv. tilboši 1 aš teljast ķ nokkuš góšu samręmi viš žaš fordęmi sem felist ķ śrskuršinum.
Ennfremur megi til hlišsjónar lķta til śrskurša ķ mįlum nr. 7 og 8/1998, varšandi lagningu Hringvegar um s.k. Hįreksstašaleiš. Um sé aš ręša mįl vegna mats į bótum vegna lagningar vegar um lönd Hįreksstaša og Arnórsstaša en žar hafi veriš um aš ręša heišaland ķ sambęrilegri hęš og hér um ręšir. Hins vegar hafi žar aš stórum hluta veriš um gróiš land aš ręša meš lynggróšri og beitilandi. 41,6 ha. lands Hįreksstaša hafi veriš metnir į 360.000 kr. og 37,6 ha. lands Arnórsstaša veriš metnir į 270.000 kr., eša rśmlega 7.200 kr./ha. Tilboš 1 aš fjįrhęš 25.000 kr./ha. sé meira en žrefalt hęrra en nišurstöšur ķ žessum mįlum sem jafngildi rķflega žeirri hękkun, sem almennt hafi oršiš į fasteignum, t.d. fasteignum į höfušborgarsvęšinu, į žvķ tķmabili sem lišiš er frį Hįreksstašaśrskuršunum. Ķ ljósi žess aš veršžróun hafi vęntanlega ekki veriš eins hröš į ”kaldari svęšum” auk žess munar sem sé į gróšurfari, megi segja aš eignarnįmsžolar hafi notiš fyllsta vafa ķ tilboši 1 m.a. ķ ljósi žess aš land žaš sem meta eigi ķ žessu mįli sé nęr alveg gróšurlaust, žurrt, sendiš og grżtt.
Svo sem sjį mį af framangreindu hafi lokatilboš eignarnema, sem mišaš hafi viš 100.000 kr./ha., ekki veriš ķ takt viš śrskuršaframkvęmd svo langt sem hśn nįi. Žar sem önnur haldbęr gögn um veršmęti landsins hnķgi ekki ķ ašra įtt hljóti aš mega įlykta sem svo aš tilbošiš hafi veriš of hįtt. Af žeim sökum telur eignarnemi aš matsnefnd beri aš lķta framhjį lokatilbošinu og meta bętur ķ samręmi viš tilboš 1.
Eignarnemi telur aš viš mat į bótum fyrir jaršefni śr óskiptu landi Reykjahlķšar megi byggja į vinnureglum um landbętur o.fl., sem notašar séu til višmišunar viš greišslu fyrir jaršefni til vegageršar. Žar sé geršur greinarmunur į efni eftir gęšum, ž.e. hvort efni sé nżtanlegt ķ fyllingar, buršarlag eša bundiš slitlag. Enn fremur sé geršur greinarmunur į žvķ hvort efni sé tekiš innan eša utan markašssvęša.
Eignarnemi byggir į žvķ aš um sé aš ręša efnistöku utan markašssvęša. Ekki sé um aš ręša stöšuga og verulega eftirspurn eftir jaršefni til mannvirkjageršar ķ óskiptu landi Reykjahlķšar, sem sé skilyrši žess aš jaršefni teljist į markašssvęši. Žvert į móti sé engin eftirspurn eftir efninu frį öšrum en eignarnema. Af žeim sökum séu bošnar bętur mišašar viš verš utan markašssvęša skv. vinnureglum eignarnema. Bošnar séu bętur aš fjįrhęš 10 kr./ m³ fyrir fyllingarefni, 30 kr./ m³ fyrir nešra buršarlagsefni og 50 kr./ m³ fyrir efni ķ bundiš slitlag.
Eignarnemi bendir į aš um efnistöku sé aš ręša į hįlendi, fjarri byggš, žar sem engin eftirspurn sé eftir jaršefni til mannvirkjageršar nema af hįlfu eignarnema ķ sambandi viš fyrirhugaša framkvęmd. Eignarnemi telur aš markašsvirši efnisins sé sem nęst ekkert žar sem kaupendur skorti alfariš. Ķ samręmi viš hefš séu žó bošnar fram bętur fyrir efniš sem tryggi fullar bętur fyrir žaš til handa eignarnįmsžolum.
Eignarnemi bendir einnig į aš hiš mikla magn, sem hér um ręši, leiši til žess aš meta beri hlutfallslega lęgra verš į hvern rśmmetra en gert sé žegar um minna magn efnis sé aš ręša. Enn fremur sé til žess aš lķta, aš vęntanlega sé malarefni ķ hinu vķšįttumikla landi eignarnįmsžola nįnast óžrjótandi og įhrif efnistökunnar žvķ lķtil į möguleika til efnissölu. Ef svo ólķklega vilji til aš sżnt verši fram į efnissölu til annarra ber aš hafa žessi sjónarmiš ķ huga aš mati eignarnema.
Eignarnemi vķsar til įralangrar venju ķ śrskuršum matsnefndar eignarnįmsbóta viš mat į jaršefni til vegageršar, sem komin sé nokkur festa ķ, sbr. t.d. śrskuršur ķ mįli nr. 10/2004, sem og ofangreindir śrskuršir frį įrinu 1998 vegna Hįreksstašaleišar. Auk žess sé til hlišsjónar vķsaš til įšurgreinds śrskuršar ķ mįli nr. 3/2006, en žar hafi auk bóta fyrir lónsstęši veriš metnar bętur fyrir 37 ha lands, sem m.a. hafi veriš nżtt til nįms į 400.000 m³ jaršefnis til mannvirkjageršar. Landiš hafi veriš metiš į 3.940.000 kr., sem jafngildi 9,85 kr./ m³ efnis sem taka hafi įtt śr landinu.
Meš vķsan til framangreinds įréttar eignarnemi tilboš sitt um bętur fyrir jaršefni śr óskiptu landi Reykjahlķšar og lķtur svo į aš um rķflegar fullnašarbętur sé aš ręša samkvęmt tilbošinu.
Loks įréttar eignarnemi aš venju samkvęmt sé allt jaršrask jafnaš og sįš ķ sįr į grónu landi en žaš séu lagalegar skyldur eignarnema skv. įkvęšum vegalaga nr. 80/2007 og nįttśruverndarlaga nr. 44/1999.
Eignarnemi bendir į aš įhrif vegarlagningarinnar verši fyrst og fremst žau aš aušveldara verši aš komast aš óskiptu landi Reykjahlķšar meš tilkomu vegarins. Žar sem framkvęmdin sé nęr eingöngu ķ landi Reykjahlķšar, aš frįtöldum örstuttum kafla innan žjóšgaršs, megi segja aš um sérstakt hagręši eša įvinning sé aš ręša fyrir eignarnįmsžola umfram ašra landeigendur į svęšinu, sem beinlķnis leiši af framkvęmdum žeim sem séu tilefni eignarnįmsins.
Meš bęttu ašgengi aš hinu óskipta landi ętti veršmęti landsins aš hękka ķ verši umfram ašrar eignir į svęšinu. Eignarnemi telur žennan sérstaka įvinning eiga aš koma til frįdrįttar bótum.
SJÓNARMIŠ EIGNARNĮMSŽOLA
Landeigendur gera žį kröfu aš žeim verši įkvaršašar fullar bętur fyrir žaš tjón sem eignarnįm umrędds lands hefur fyrir žį, jafnt til skemmri sem lengri tķma litiš. Verši um žaš efni einkum litiš til eftirtalinna sjónarmiša:
Umrętt landsvęši sé eitt af merkilegustu landsvęšum hér į landi žaš liggi vestan viš Jökulsį į Fjöllum frį žjóšvegi 1 til noršurs og fari um nęr ósnortiš landsvęši. Vegageršin muni gerbreyta įsżnd landsins og girša jafnframt fyrir eša takmarka aš verulegu leyti feršamennsku af įkvešnum toga, nżtingu svęšisins til rannsókna, vķsindaferša, nįttśruskošunar og gönguferša. Į Ķslandi verši sķfellt til fleiri gönguleišir sem veki įhuga og umrędd leiš gefi żmsa möguleika sem megi sjį sem hluta af Heršubreišargönguleiš. Nįvist vegarins viš įna muni raska svęšinu og gera žaš óašlašandi fyrir göngufólk og muni žannig spilla sżnilegu virši svęšisins, bęši beint (sżnilegt og umferšarhįvaši) og óbeint (ķmynd). Vegur į fyrirhugušu vegstęši skemmi žvķ fyrir framtķšarmöguleikum į feršamennsku sem byggi į skošun į óröskušu svęši sem sé einstakt į heimsvķsu. Vegurinn muni einnig rżra bęši sżnilegt virši og valkostavirši svęšisins.
Į og viš fyrirhugaš vegstęši séu bęši falleg rofform og setmyndanir sem myndast hafi ķ stórhlaupum ķ Jökulsį į Fjöllum. Žetta gefi svęšinu afar mikla sérstöšu. Veršmęti žess sem sé fįgętt sé erfitt aš meta til fjįr. Mjög lķklegt sé aš yrši svęšiš sett ķ sölu kęmi kaupandi į sjónarsvišiš. Žess séu mörg dęmi aš fjįrsterkir einstaklingar hafi keypt svęši sem veriš hafi einstök og fįgęt ķ žeim tilgangi einum aš vernda žau. Žetta valkostavirši yrši aš engu gert viš vegagerš.
Ef litiš sé til nįttśrufars og landslags eigi svęšiš óumdeilanlega heima sem hluti Vatnajökulsžjóšgaršs. Žegar fram lķši stundir sé ekki ólķklegt aš rķkisvaldiš muni sękjast eftir žessu landi ķ žessum tilgangi og verši reišubśiš til aš greiša landeigendum fyrir landiš. Vegagerš um landiš muni spilla žessum möguleika (valkosti). Ķ žessu sambandi megi minna į aš Alžjóšlegu nįttśruverndarsamtökin (IUCN) hafa įkvešiš višmiš um žjóšgarša og uppbyggšir vegir séu ekki ķ samręmi viš žessi višmiš. Uppbyggšur vegur muni žvķ spilla möguleikum til aš selja eša leigja landiš undir Vatnajökulsžjóšgarš. Valkostavirši svęšisins muni žvķ hvaš žetta varšar spillast meš vegagerš.
Annar hugsanlegur valkostur ķ framtķšinni séu sumarhśs. Ekki sé ólķklegt aš ķ framtķšinni verši įhugi fyrir žvķ aš eiga sumarhśs į žessu stórbrotna svęši. Sé litiš til žróunar undanfarin 30 įr sé margt sem bendi til žess aš fólk hafi ķ auknum męli įhuga į žvķ aš eiga sumarbśstaš į svęši eins og hér um ręši jafnvel žó žaš sé hrjóstrugt eša einmitt vegna žess. Valkostavirši svęšisins sé žannig umtalsvert.
Svęšiš henti mjög vel til uppgręšslu skóga sem sķšan megi versla meš sem CO2 – kvóta svęši. Hafi žaš nś žegar veriš til umręšu ķ félagi landeigenda.
Svęšiš hafi įkvešiš gildi fyrir landeigendur sem og ašra landsmenn eins og žaš er ķ dag, hrjóstrugt, stórbrotiš og vitnisburšur ótrślegra krafta nįttśrunnar. Žaš hafi tilfinningalegt gildi fyrir eigendur, en einnig fjölda annarra einstaklinga į Ķslandi, og jafnvel vķšar. Žetta sé huglęgt gildi en hagfręšin hafi žróaš żmsar ašferšir til aš meta žaš til fjįr, og žaš hafi vķša veriš gert. Vegagerš į svęšinu muni spilla tilvistargildinu, bęši fyrir eigendum en einnig öšrum. Hugsanlega megi skoša mat į tilvistargildi annarra svęša til aš fį hugmynd um hvert tilvistargildi žessa svęši sé. Gerš hafi veriš athugun į tilvistargildi Jökulįnna ķ Skagafirši sem hugsanlega mętti lķta til hvaš žaš varšar.
Fyrirhugaš sé aš gera svęšiš aš žjóšgarši. Heildarveršmęti landsins skeršist mjög mikiš vegna hinna fyrirhugušu framkvęmda, jafnt sżnilegt virši, valkostavirši sem tilvistarvirši af įstęšum žeim sem fram koma hér aš framan. Sérstaklega skuli į žaš bent aš nżtingarmöguleikar landsins séu mun fjölbreyttari en nżting žess til hefšbundins landbśnašar. Af žeim įstęšum nęgi ekki aš lķta eingöngu til śreltra og gamaldags višhorfa ķ hugmyndum eignarnema ķ gjaldskrįm og öšrum višmišunarpésum um mögulega landnżtingu. Landnįm žetta muni hafa neikvęš įhrif į veršmęti mun stęrra landsvęšis en žeirra 87,26 ha. lands sem fari undir hiš eiginlega vegsvęši. Žannig sé ljóst aš nżting nęsta nįgrennis vegstęšisins muni takmörkunum hįš og žess megi vęnta aš mikiš ósamręmi verši milli vęntanlegra bóta og veršmętis nęsta nįgrennis vegstęšisins ef bętur vegna vegstęšisins takmarkist viš flatarmįl žess eingöngu.
Hugur landeigenda standi žrįtt fyrir žaš ekki til žess aš krefjast žess aš eignarnįmiš nįi til „nęsta nįgrennis“ vegna žess aš žó veršmęti žess skeršist aš umtalsveršu leyti til framtķšar muni žaš įfram nżtast žeim aš hluta til žó kostir žess vegi hvergi nęrri upp gallana ķ žvķ sambandi. Landeigendur krefjist ekki eignarnįms į „nęsta nįgrenni“ į grundvelli 1. og 2. mgr. 12. gr. laga nr. 11/1973 en krefjist žess į grundvelli žeirra įkvęša per analogiam aš til žess tjóns žeirra į „nęsta nįgrenni“ verši litiš viš mat į tjóni žeirra vegna vegstęšisins sjįlfs. Ašeins meš žeim hętti fįi landeigendur fullt verš fyrir hinar eignarnumdu eignir svo sem skylt sé samkvęmt įkvęšum 72. gr. Stjórnarskrįr Ķslands.
Žannig vilji til aš landeigendur leigi land undir fjarskiptažjónustu af żmsu tagi um Reykjahlķšarland. Megi žar nefna sem višsemjendur landeigenda Landsnet, Sķmann, Fjarska o.fl. Samkvęmt įkvęšum 69. greinar laga nr 81/2003 um fjarskipti sé landeiganda skylt aš heimila fjarskiptalagnir um fasteign sķna. Žess megi vęnta aš fjarskiptafyrirtęki muni óska eftir heimild til lagningar slķkra fjarskiptaleišslna um fyrirhugaš vegstęši og muni eignarnemi vęntanlega ekki geta stašiš gegn žvķ. Meš žeim hętti megi vęnta žess aš landeigendur verši fyrir fjįrhagslegu tjóni nema annaš af tvennu komi til, sś kvöš verši lögš į land eignarnema aš komi til lagningar slķkra leišslna um vegstęšiš, meš eša įn hans vilja, muni landeigendur eiga rétt til greišslna fyrir žį nżtingu frį fjarskiptafyrirtękinu, eša hiš fyrirsjįanlega tap landeigenda af missi tekna af žessum fjarskiptum verši metiš aš įlitum ķ formi bóta viš eignarnįm žetta. Landeigendur gera kröfu til žess aš matsnefnd taki annan hvorn žessara kosta til įlita og įkvöršunar.
Nś fari fram stefnumörkun hér į landi varšandi gjaldtöku fyrir ašgang aš nįttśruperlum landsins ķ žįgu kostnašar vegna žeirrar auknu umferšar. Veghaldari, eignarnemi ķ žessu mįli, gęti žannig lagt gjald į umferš um veg žann sem hér er stofnaš til enda sé hann ekki hvaš sķst til žess lagšur aš aušvelda ašgang aš żmsum merkisstöšum į žessu svęši. Komi til slķkrar gjaldtöku af hįlfu eignarnema muni hśn rżra möguleika landeigenda til hins sama. Tjón žeirra af žessum möguleika beri einnig aš meta viš eignarnįm žetta.
Landeigendur hafi aldrei getaš fellt sig viš eša samžykkt einingarverš ķ hinum svoköllušu gjaldskrįm eša oršsendingum eignarnema en žeir virši aš sjįlfsögšu žau verš sem matsnefnd eignarnįmsbóta hafi įkvaršaš ķ hinum żmsu śrskuršum nefndarinnar.
Vķsaš er til žess aš gjaldmišill landsins sé hruninn eša aš litlu eša engu oršinn. Žegar tilboš eignarnema hafi veriš sett fram eša hinn 12. febrśar 2008 hafi gengisvķsitalan numiš 131,3 stigum en žegar greinargerš sé rituš eša hinn 7. nóvember 2008, nemi hśn 223,3 stigum.
Veršmęti andlags eignarnįms žessa hafi aftur į móti ekkert rżrnaš nema sķšur sé. Landverš og réttur til efnisnįms haldist óbreytt eša hękki ef eitthvaš er enda žótt veršmęti gjaldmišilsins rżrni. Žess er krafist aš hin eignarnumdu gęši verši metin til veršs mišaš viš veršmat žeirra į śrskuršardegi ķ žeim veršmęli sem žį kann aš verša lögmętur gjaldmišill hér į landi. Žvķ er alfariš mótmęlt aš veršmęti landsins hafi rżrnaš žó nśverandi gjaldmišill hafi rżrnaš sem slķkur. Ef veršmišill Ķslands verši hin ķslenska króna į śrskuršardegi blasi viš aš nota veršur mun fleiri krónur en įšur til žess aš eignarnįmsžolar nįi fullum bótum samkvęmt įkvęšum stjórnarskrįrinnar. Ljóst sé aš gagnkvęm tilboš beggja mįlsašila, jafnt heildartilboš sem einingarverš, séu nś algjörlega śrelt oršin og fullkomlega ómarktęk og ónothęf sem višmiš śrskuršar įn breytinga til umtalsveršrar hękkunar. Sé treyst į séržekkingu sérfróšra matmanna ķ matsnefnd eignarnįmsbóta um rétt veršmat tjóns landeigenda į śrskuršardegi.
NIŠURSTAŠA
Fram kom viš flutning mįlsins fyrir nefndinni aš eignarnemi gerir engar kröfur vegna eldra vegstęšis.
Koma žvķ hér til mats 87.26 ha lands og samtals 307.433 m3 ķ efnistöku.
Svęši žaš sem fyrirhugašur vegur liggur um er aš mestu leyti gróšursnautt en žó er töluveršur samfelldur gróšur į noršurhluta žess. Landsvęši žetta er aš mestu leyti ķ um 350-370 metra hęš yfir sjįvarmįli. Heildarflatarmįl svęšisins er 87,26 ha. Į noršurhluta svęšisins eru u.ž.b. 20 ha gróins lands og telur nefndin aš hęfilegt matsverš fyrir hvern hektara žessa hluta landssvęšisins sé 150.000 krónur. Aš öšru leyti er svęšiš lķtt gróiš og er hver hektari žess hluta landsins hęfilega metinn į 100.000 krónur.
Samkvęmt žessu telur matsnefndin landssvęši žetta hęfilega metiš į 9.726.000 krónur.
Matsnefndin lķtur svo į aš taka verši tillit til žess aš vegstęšiš skiptir landsvęši sem er samfelld heild ķ tvo hluta, annars vegar ręmu mešfram Jökulsį og hins vegar svęši vestan vegar. Žetta rżrir heildargildi svęšisins og telur matsnefndin hęfilegar bętur vegna žessa vera 4.000.000 króna.
Įgreiningslaust er meš ašilum aš magn fyllingarefnis sem ętlaš er til vegageršarinnar og fyrirhugaš er aš taka séu 148.715 m3. Matsnefndin telur hęfilegt verš fyrir hvern rśmmetra vera 25 krónur žannig aš mat į žessum liš er 3.717.875 krónur.
Žį er įgreiningslaust meš ašilum aš magn buršarlagsefnis sem ętlaš er til vegageršarinnar og fyrirhugaš er aš taka séu 152.823 m3. Matsnefndin telur hęfilegt verš fyrir hvern rśmmetra vera 60 krónur žannig aš mat į žessum liš er 9.169.380 krónur.
Loks er įgreiningslaust meš ašilum aš magn slitlags sem ętlaš er til vegageršarinnar og fyrirhugaš er aš taka séu 5.895 m3. Matsnefndin telur hęfilegt verš fyrir hvern rśmmetra vera 90 krónur žannig aš mat į žessum liš er 530.550 krónur.
Heildarmat vegna efnistöku er žannig 13.417.805 krónur.
Matsnefndin telur samkvęmt framansögšu hęfilegar bętur til eignarnįmsžola nema samtals 27.143.805 krónum.
Matsfjįrhęš mišast viš 26. įgśst sl. en žį heimilaši matsnefndin eignarnema aš taka umrįš svęšisins meš śrskurši žann dag.
Lķta veršur til žess tķma sem lišinn er frį žvķ aš umrįšataka var heimiluš og ber aš meta eignanįmsžola arš af matsfjįrhęš frį žeim tķma og telst hann hęfilega įkvaršašur 1.029.000 krónur.
Samkvęmt öllu framansögšu žykja hęfilegar bętur til eignarnįmsžola vegna eignarnįmsins vera 28.172.805 krónur. Žį skal eignarnemi greiša eignarnįmsžola 1.984.200 krónur aš višbęttum viršisaukaskatti ķ mįlskostnaš og 1.800.000 krónur ķ rķkissjóš vegna starfa Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
ŚRSKURŠARORŠ
Eignarnemi, Vegageršin greiši eignanįmsžolum, eigendum Reykjahlķšar 28.172.805 krónur ķ eignarnįmsbętur og 1.984.200 krónur aš višbęttum viršisaukaskatti, ķ mįlskostnaš.
Žį greiši eignarnemi 1.800.000 krónur ķ kostnaš vegna starfa Matsnefndar eignarnįmsbóta ķ mįli žessu.
Allan V. Magnśsson
Sverrir Kristinsson
Vķfill Oddsson
