Eldri śrskuršir og įlit kęrunefndar hśsnęšismįla
Mįl nr. 3/2003
A gegn Ķbśšalįnasjóši
Mįnudaginn 26. maķ 2003 var į fundi kęrunefndar hśsnęšismįla tekiš fyrir mįl
nr. 3/2003:
A
gegn
Ķbśšalįnasjóši
og kvešinn upp svohljóšandi
Ś R S K U R Š U R:
B hrl., f.h. A, hér eftir nefndur kęrandi, hefur meš kęru, dags. 4. febrśar 2003, sem barst nefndinni žann 6. febrśar 2003, skotiš til kęrunefndar hśsnęšismįla įkvöršun Ķbśšalįnasjóšs, hér eftir nefndur varnarašili, frį 16. janśar 2003 um fjįrhęš skašabóta til kęranda vegna tjóns sem hann varš fyrir vegna mistaka starfsmanna varnarašila viš afgreišslu fasteignavešbréfs og skipti žess fyrir hśsbréf, til C fasteignasala į fasteignasölunni D ehf.
I. Mįlsmešferš
Kęrunefnd hśsnęšismįla leitaši eftir eftirfarandi gögnum: Óskaš var greinargerša varnarašila, sem barst nefndinni 22. aprķl sl. Kęranda var sent afrit hennar og gefinn kostur į aš gera athugasemdir. Var kęranda gefinn frestur ķ žvķ skyni til 5. maķ 2003. Frekari athugasemdir kęranda bįrust ekki.
Kęrunefnd hśsnęšismįla tók mįliš til śrlausnar žegar ljóst var aš frekari athugasemdir kęranda bęrust ekki.
II. Helstu mįlsatvik og kęruefni
Meš kaupsamningi, dags. 24. október 2002, seldi kęrandi fasteign sķna aš X nr.15, Reykjavķk. Milligöngu um višskiptin hafši C, fasteignasali og eigandi fasteignasölunnar D ehf. Samkvęmt kaupsamningnum skyldu 8.000.000 krónur af kaupverši greišast meš fasteignavešbréfi skiptanlegu fyrir hśsbréf. Śtbjó varnarašili fasteignavešbréf og var kęrandi tilgreindur žar sem kröfuhafi. Var fasteignavešbréfiš ķ kjölfariš śtgefiš af kaupendum samhliša undirritun kaupsamnings og įritaš af seljendum sem žinglżstum eigendum hinnar vešsettu eignar. Meš stimpilįritun į fasteignavešbréfiš var žaš framselt af kęranda til varnarašila.
Sķšar kom ķ ljós aš C fasteignasali hafši breytt efni framsalsins meš žeim hętti aš hann hafši strikaš yfir nafn og kennitölu varnarašila og handskrifaš nafn og kennitölu fasteignasölunnar D ehf., įn vitundar kęranda og įn žess aš hafa til žess umboš.
Žann 25. október 2003 fékk C fasteignavešbréfinu skipt fyrir hśsbréf hjį varnarašila į grundvelli fyrrnefnds framsals į bréfinu. Sama dag framseldi hann og innleysti bréfin E. Andvirši bréfanna skilaši sér hins vegar ekki til kęranda og hefur C jįtaš aš hafa dregiš sér umrętt fé.
Žegar upp komst um žessi atvik ķ lok október 2002, įkvaš stjórn varnarašila aš bjóša žeim sem oršiš höfšu fyrir tjóni, vegna hugsanlegs gįleysis starfsmanna varnarašila, bętur, įn dómsmešferšar, aš uppfylltum įkvešnum skilyršum. Ķ žvķ skyni skipaši stjórn varnarašila sérstaka nefnd sem meta skyldi mögulega bótaskyldu sjóšsins vegna žessa. Hana skipušu Višar Mįr Matthķasson, prófessor, Helgi I. Jónsson, hérašsdómari, og Frišjón Örn Frišjónsson, hrl. Starfaši nefndin sjįlfstętt og annašist sjįlf gagnaöflun.
Tilkynnti varnarašili hugsanlega bótaįbyrgši sķna ķ fjölmišlum og žeim ašilum er höfšu samband viš sjóšinn var bošiš upp į umrędda mįlsmešferš meš bréfi, dags. 15. nóvember 2003. Féllst kęrandi į žessa högun mįla.
Meš bréfi, dags. 29. nóvember 2002, krafšist kęrandi bóta śr hendi varnarašila aš fjįrhęš 7.924.887 krónur meš vöxtum frį 25. nóvember 2003, auk lögmannskostnašar.
Nišurstaša nefndarinnar lį fyrir 11. janśar 2003 og į fundi stjórnar varnarašila 16. janśar 2003 var įkvešiš aš fara eftir nišurstöšum hennar aš öllu leyti. Var kęranda tilkynnt įkvöršun Ķbśšalįnasjóšs meš bréfi dags. 17. janśar 2003.
Féllst varnarašili į bótaskyldu sķna vegna tjóns kęranda en taldi sér eingöngu skylt aš greiša kęranda skašabętur aš fjįrhęš 7.479.508 krónur, meš vöxtum frį 28. október 2002 auk lögmannskostnašar.
Kęrandi kęrši nišurstöšu Ķbśšalįnasjóšs til kęrunefndar hśsnęšismįla meš bréfi, dags. 4. febrśar 2003, og óskaši endurskošunar į henni.
III. Sjónarmiš kęranda
Afstaša kęranda er byggš į kęru, dags. 4. febrśar 2003, auk fylgigagna.
Ašalkrafa kęranda er aš višurkennt verši aš varnarašila beri aš greiša kęranda 445.379 krónur til višbótar žeim skašabótum sem sjóšurinn hefur fallist į aš greiša kęranda meš vöxtum og drįttarvöxtum.
Varakrafa kęranda er aš višurkennt verši aš varnarašila beri aš greiša ašra lęgri fjįrhęš en greinir ķ ašalkröfu en hęrri en ķ žrautavarakröfu greinir, til višbótar žeim skašabótum sem varnarašili hefur žegar greitt kęranda, auk vaxta og drįttarvaxta.
Žrautavarakrafa kęranda er aš višurkennt verši aš varnarašila beri aš greiša kęranda 111.344 krónur til višbótar žeim skašabótum sem sjóšurinn hefur fallist į aš greiša kęranda, auk vaxta og drįttarvaxta.
Jafnframt krefst kęrandi aš varnarašila beri aš greiša kęranda kęrumįlskostnaš vegna mįlarekstursins.
Kęrandi heldur žvķ fram aš ķ mįlinu verši aš meta raunverulegt fjįrtjón kęranda. Ķ mįlinu liggi fyrir śtskrift śr hśsbréfakerfi varnarašila, dags. 31. október 2002, en žar komi fram aš reiknaš veršmęti žeirra hśsbréfa sem hafi įtt aš ganga til kęranda hafi veriš 7.924.887 krónur. Skašabótakrafa kęranda hafi žess vegna mišast viš žį fjįrhęš. Žessi fjįrhęš séu žau veršmęti sem kęrandi hafi įtt og tekin hafi veriš frį honum.
Kęrandi telur aš viš įkvöršun bótafjįrhęšar hafi varnarašila boriš aš taka tillit til ašstęšna kęranda eins og žęr liggi fyrir ķ umręddu mįli. Kęrandi hafi selt fasteign sķna aš Vesturhólum 15, Reykjavķk, til aš minnka viš sig ķbśšarhśsnęši og keypt ašra fasteign aš Z nr. 4. Samkvęmt kaupsamningi um sölu X nr. 15, hafi kęrandi haft frest til 1. maķ 2003 til aš aflétta vešskuldum sem hvķli į eigninni og kaupendur muni ekki yfirtaka. Žessar vešskuldir tilheyri börnum kęranda og til standi aš fęra žęr yfir į ašra fasteign. Ekki hafi žvķ stašiš til aš innleysa hśsbréfin į žeim tķma sem varnarašili mišar fjįrhęš skašabóta viš, enda hafi žau m.a. veriš ętluš til lķfeyris. Žį liggi einnig fyrir aš hśsbréf aš nafnverši 2.000.000 krónur hafi veriš ętluš til greišslu, beint įn affalla, į Z nr. 4.
Ašalkrafa kęranda byggir į aš varnarašila beri aš greiša višurkennt veršmęti hśsbréfanna įn affalla. Ekki sé grundvöllur til žess aš lękka kröfuna mišaš viš reiknuš afföll eins og gert sé ķ įkvöršun varnarašila. Ekki sé stętt af žvķ af hįlfu varnarašila aš gefa sér žį forsendu viš įkvöršun bótafjįrhęšarinnar aš kęrandi hefši innleyst öll hśsbréfin į fyrsta degi eftir aš honum hefši veriš žaš unnt.
Varakröfu sķna byggir kęrandi į žvķ aš ekki sé rétt aš miša viš afföll į hśsbréfum eins og žau almennt voru į fyrsta degi sem kęranda hefši veriš mögulegt aš innleysa öll hśsbréfin. Kęrandi telur sig hafa sżnt fram į aš ekki hafi stašiš til aš innleysa öll hśsbréfin į žeim tķma og aš frį žvķ tķmamarki hafi afföll į hśsbréfum fariš minnkandi. Telur kęrandi aš taka verši tillit til žeirrar žróunar affalla viš įkvöršun bóta.
Žrautavarakröfu sķna byggir kęrandi į aš hann hafi gert kaupsamning um fasteignina Rošasali 4, og samkvęmt kaupsamningi hafi honum veriš heimilt aš greiša 2.000.000 krónur af kaupveršinu meš hśsbréfum. Žessi greišsla hafi įtt aš fara fram įn affalla, ž.e. į nafnvirši. Telur kęrandi aš lķta verši til žessa viš įkvöršun bóta. Um sé aš ręša fjóršung hśsbréfanna og žvķ mišist žrautavarnarkrafan viš fjóršung žeirra affalla sem varnarašili reiknaši til lękkunar skašabótakröfu kęranda.
Til stušnings framangreindum kröfum vķsar kęrandi til almennra reglna skašabótaréttar um įkvöršun bótafjįrhęšar. Miša beri viš žaš tjón sem sannanlega hlżst af tjónsatburšinum. Bendir kęrandi į aš skašabótum sé ętlaš aš gera tjónžola eins settan fjįrhagslega og tjónsatburšurinn hefši ekki oršiš.
IV. Sjónarmiš varnarašila
Nefndinni barst greinargerš varnarašila dags. 22. aprķl 2003. Ķ greinargeršinni kemur fram aš varnarašili telur sig ekki vera ķ stöšu til aš véfengja mįlsatvik eins og žeim sé lżst af kęranda.
Varnarašili telur óhjįkvęmilegt aš gera eina athugasemd viš greinargerš kęranda fyrir kęrunefnd. Kęrandi miši mįlatilbśnaš sinn viš „reiknaš/višurkennt veršmęti hśsbréfa įn affalla“ sem hafi veriš 7.924.887 krónur. Varnarašili segir rangt, auk žess sem žaš geti veriš villandi, aš nota oršin „veršmęti hśsbréfa“. Hiš rétta sé aš ręša um „reiknaš verš hśsbréfanna“ sem hafi numiš fyrrnefndri fjįrhęš. Sś fjįrhęš sé sett saman śr žremur žįttum; nafnvirši hśsbréfanna, įföllnum veršbótum og įföllnum vöxtum, auk vaxta frį 23. október 2002. Umrędd krónutala sé žvķ ķ raun hiš uppreiknaša verš hśsbréfanna.
Varnarašili telur įgreiningsefniš fyrst og fremst vera hvenęr hin bótaskylda hįttsemi hafi įtt sér staš, viš hvaša tķmamark eigi aš miša skašabótakröfunnar, hvernig beri aš įkvarša hana og til hvaša atriša ķ stöšu kęranda sé heimilt aš taka tillit til žegar įkvöršun um skašabętur sé tekin. Varnarašili tekur undir meš kęranda aš fjįrhęš bóta eigi aš mišast viš raunverulegt fjįrtjón tjónžola ķ samręmi viš meginreglur skašabótaréttar. Varnarašili telur žó aš nišurstaša hans um bótafjįrhęš samręmist umręddum meginreglum.
Ķ fyrsta lagi segir varnarašili viš žaš mišaš aš hin bótaskylda hįttsemi, ž.e. žegar starfsmenn varnarašila tóku gilt framsal į fasteignavešbréfi sem hafši veriš falsaš af C, hafi įtt sér staš 25. október 2002. Hins vegar hefši fyrst veriš hęgt aš nįlgast hin rafręnu hśsbréf į fyrsta virka degi eftir dagsetningu brįšabirgšakvittunar, eša 28. október 2002. Varnarašili hafi tališ aš miša bęri tjónsatvikiš viš žann dag og į žvķ tķmamarki hafi skašabótakrafan stofnast.
Ķ öšru lagi bendir varnarašili į aš skašabótakrafa sé peningakrafa og geti ekki veriš annaš. Sé žvķ ekki unnt aš verša viš kröfum kęranda um śtgįfu nżrra hśsbréfa.
Ķ žrišja lagi heldur varnarašili žvķ fram aš skašabótakrafa sé eingreišslukrafa og af žvķ leiši aš tjónžoli žurfi ekki aš sęta žvķ aš tjón hans greišist eftir žvķ sem žaš veršur smįm saman aš raunveruleika og hinn bótaskyldi getur ekki fullnęgt skyldu sinni til greišslu skašabóta meš žvķ aš greiša bętur smįm saman. Žetta eigi viš allar tegundir skašabóta hvort heldur sé um aš ręša bętur fyrir lķkamstjón, munatjón eša almennt fjįrtjón. Telur varnarašili ljóst aš ķ mörgum tilvikum, m.a. žvķ sem hér sé til athugunar, aš tjóniš felist ķ žvķ aš greišslur sem tjónžoli hafi įtt aš fį ķ framtķšinni verši ekki inntar af hendi. Kęrandi hafi oršiš af rafręnum hśsbréfum, sem skilaš hefši honum greišslum ķ framtķšinni og hann hafi lżst žvķ yfir aš hann hafi ętlaš aš halda umręddum hśsbréfum. Bendir varnarašili į aš sambęrilegar ašstęšur séu fyrir hendi žegar lķkamstjón hefur įtt sér staš sem leiši til žess aš tjónžoli verši af tekjum sem hann hefši getaš aflaš sér ķ framtķšinni. Hiš sama eigi viš žegar tjóniš felist ķ žvķ aš tjónžoli fįi ekki skuldabréf ķ hendur, sem hann hafi įtt aš fį. Ķ öllum žessum tilvikum, ž.e žegar tjón felist ķ missi framtķšargreišslna, eigi tjónžolinn rétt į žvķ aš fį tjón sitt bętt meš eingreišslu sem mišist viš žann dag sem hiš bótaskylda tjón hafi įtt sér staš og tjón hans hafi oršiš stašreynd.
Bendir varnarašili į aš umrętt eingreišslufyrirkomulag sé tķškaš viš śtreikning bóta fyrir lķkamstjón og gert eftir įkvešinni ašferš sem ķtarlega sé lżst ķ greinargerš meš frumvarpi žvķ sem varš aš lögum nr. 37/1999 um breytingu į skašabótalögum nr. 50/1993. Žegar fjįrhagslegt tap kęranda sé fęrt til eingreišsluveršs sé hins vegar ekki unnt aš beita sama śtreikningi og viš śtreikning į eingreišsluverši lķkamstjóns. Viš annaš sé į hinn bóginn aš styšjast, ž.e. markašsverš hśsbréfa žegar žau gangi kaupum og sölum. Markašsverš žeirra sé stašgreišsluveršiš og felur ķ sér įkvöršun į žeirri fjįrhęš sem markašurinn į hverjum tķma telur rétt eingreišsluveršmęti slķkra bréfa. Taldi varnarašili žvķ aš śr žvķ aš um skašabótakröfu hafi veriš aš ręša, sem honum hafi veriš skylt aš meta til stašgreišsluveršmętis (kapitalisera) bęri aš finna žaš stašgreišsluveršmęti. Engin önnur višmišun sé réttari aš mati varnarašila en sś aš miša skašabęturnar, stašgreišsluveršmętiš, viš markašsverš hśsbréfa ķ sama flokki. Sś ašferš eigi sér ekki eingöngu stoš ķ reglum um bętur vegna lķkamstjóns heldur einnig ķ įkvöršun į fjįrhęš bóta vegna munatjóns, sem almennt sé mišuš viš žį ašferš sem lżst sé ķ 37. gr. laga um vįtryggingasamninga, nr. 20/1954.
Af žeim įstęšum sem hér hafa veriš raktar segir varnarašili aš honum hafi boriš aš įkveša fjįrhęš skašabóta meš žessum hętti. Meš žeim hętti hafi kęrandi oršiš eins settur fjįrhagslega og hiš bótaskylda atvik hafi aldrei įtt sér staš. Kęranda hafi veriš ķ sjįlfsvald sett hvernig hann rįšstafaši skašabótum sķnum og m.a. getaš keypt sér sambęrileg hśsbréf og hann var sviptur į markaši.
Ķ fjórša lagi vķkur varnarašili aš mįlsįstęšum kęranda varšandi breytingu į gengi hśsbréfa eftir tjónsdag og įhrif į fjįrhęš skašabóta. Kęrandi haldi žvķ fram aš hann hafi ekki fengiš tjón sitt bętt vegna žess aš breytingar hafi oršiš į gengi, ž.e. markašsverši hśsbréfa, frį žvķ aš tjónsatvik varš og žar til skašabętur hafi veriš greiddar. Varnarašili segist ekki véfengja žessar stašhęfingar kęranda en bendir į aš almennar reglur skašabótaréttar leiši ekki til žess aš unnt sé aš taka tillit til slķkra sveiflna umfram žaš sem leiši af reglum um vexti og drįttarvexti af skašabótakröfum.
V. Nišurstaša
Mįlskotsheimild kęranda er reist į 1. mgr. 42. gr. laga um hśsnęšismįl, nr. 44/1998, sbr. lög nr. 77/2001.
Mįliš varšar įkvöršun varnarašila į skašabótum vegna mistaka starfsmanna sjóšsins viš móttöku fasteignavešbréfs samkvęmt fölsušu framsali til handa C į fasteignasölunni D ehf. Ekki er įgreiningur um skašabótaįbyrgš varnarašila heldur snżst įgreiningur fyrst og fremst um fjįrhęš skašabóta.
Af gögnum mįlsins veršur ekki annaš rįšiš en aš óumdeilt sé ķ mįlinu aš varnarašila hafi ekki boriš aš gefa śt nż hśsbréf į grundvelli hins framselda fasteignavešbréfs. Mišast śrlausn kęrunefndar žvķ fyrst og fremst viš aš skera śr um hvort žęr forsendur sem varnarašili lagši til grundvallar viš įkvöršun į fjįrhęš bóta til kęranda hafi veriš lögmętar. Ķ mįlinu er fyrst og fremst įgreiningur um meš hvaša hętti beri aš reikna fjįrhęš skašabóta og žį ašallega hvort og aš hve miklu leyti eigi aš taka tillit til affalla af hśsbréfum viš slķka śtreikninga og žį į hvaša tķmamarki beri aš reikna afföllin.
Įšur en lengra er haldiš ber aš lķta til aš almennt stofnast ekki samningssamband milli seljanda fasteignar og varnarašila į grundvelli višskipta kaupanda og varnarašila meš fasteignavešbréf. Teljast žvķ skašabętur žęr er varnarašili hefur fallist į aš greiša kęrendum skašabętur utan samninga. Samkvęmt meginreglum skašabótaréttar er skašabótakrafa peningakrafa sem ber bęta į tjónžola žaš tjón sem hann hefur oršiš fyrir vegna saknęmrar hįttsemi tjónvalds. Skašabótakrafa stofnast almennt viš žaš tķmamark sem aš hin saknęma hįttsemi į sér staš. Žaš er einnig meginregla skašabótaréttar aš skašbótakröfu skal greiša meš einni greišslu, ž.e. aš tjónžoli į rétt į žvķ aš fį allt tjón sitt bętt į einu tķmamarki, ž.m.t. žaš tjón sem hann hefur ekki enn oršiš fyrir žegar skašabótagreišslan er innt af hendi. Er žvķ óhjįkvęmilegt aš meta veršur allt tjón tjónžola į žvķ tķmamarki til žess aš greišsla sé möguleg.
Ašalkrafa kęranda er aš varnarašila beri aš greiša reiknaš verš hśsbréfa žeirra er skipt var fyrir fasteignavešbréf, įn affalla. Fyrir liggur aš frį žvķ tķmamarki sem framsal bréfanna įtti sér staš og til dagsins ķ dag, hafa markašsašstęšur verš žannig aš innlausn hśsbréfa hefur ekki veriš möguleg įn žess aš seljandi žeirra hafi žurft aš taka į sig einhver afföll. Ķ ljósi žess hefši žaš skašabótaskylda tjón sem varnarašili olli kęranda aldrei getaš oršiš svo hįtt aš žaš nęmi öllu reiknušu veršmęti hśsbréfanna. Žegar af žeirri įstęšu er žaš nišurstaša kęrunefndar aš hafna beri ašalkröfu kęranda. Hins vegar veršur žį aš taka til skošunar hvort kęrandi eigi rétt į lęgri bótum, sbr. varakröfur kęranda.
Ķ žessu sambandi veršur aš lķta til žeirra forsendna sem varnarašili leggur til grundvallar viš mat į fjįrhęš skašabótanna. Fellst kęrunefnd į žaš meš varnarašila aš almennt beri aš miša śtreikning skašabóta, ž.m.t. tillit til affalla, viš tjónsatburš. Ķ žvķ sambandi veršur aš telja ešlilegt aš įkvarša tjónsatburš viš žann fyrsta dag sem kęrandi hefši getaš nįlgast greišslu fyrir hśsbréfin, ķ tilviki kęranda 28. október 2002, en gat žaš ekki vegna hinnar bótaskyldu hįttsemi.
Hvaš varšar fjįrhęš bótanna veršur ķ fyrsta lagi aš taka afstöšu til žess meš hvaša hętti taka beri tillit til affalla sem óhjįkvęmilega hefšu oršiš af hśsbréfunum viš innlausn žeirra og hins vegar hvort aš reikna beri afföll af žeim hśsbréfum sem kęranda var heimilt samkvęmt kaupsamningi viš F aš lįta ganga upp ķ kaupverš annarrar ķbśšar.
Fyrra atrišiš kallar į afmörkun žess hvernig reikna į „veršmęti“ hśsbréfanna viš tjónsatburš. Telur kęrunefnd aš eina višmišunin sem sé tęk sé markašsveršmęti hśsbréfanna, ž.e. žaš stašgreišsluveršmęti, aš teknu tilliti til affalla, sem kęrandi hefši fengiš fyrir žau į markaši į tjónsdegi, enda er sś nišurstaša ķ samręmi viš reglur skašabótaréttar um bętur vegna munatjóns, sbr. t.d. 37. gr. laga um vįtryggingarsamninga nr. 20/1954.
Viš śrlausn sķšarnefnda atrišisins veršur aš lķta til žess hvort taka beri tillit til atvika sem komiš hefšu til eftir tjónsatburš viš įkvöršun bóta kęranda, ž.e hvort samningur sem kęrandi hafši gert um greišslu ķ óinnleystum hśsbréfum hafi žęr afleišingar aš ašeins beri aš reikna afföl af hluta hśsbréfanna viš įkvöršun į stašgreišsluveršmęti žeirra. Reglur um śtreikninga į eingreišslukröfum gera almennt ekki rįš fyrir žvķ aš hęgt sé aš taka tillit til atvika sem enn hafa ekki įtt sér staš, t.d. missi framtķšargreišslna eša ķ tilviki kęranda aš hann hefši sloppiš viš greišslu affalla vegna samninga žar um. Žvert į móti sé eingöngu heimilt aš lķta til žeirra greišslna sem kęrandi hafi oršiš af vegna višskipta hans viš varnarašila viš framsal fasteignavešbréfs og innlausnar hśsbréfa, ž.e. stašgreišsluveršmęti žeirra į tjónsdegi.
Žaš er žvķ nišurstaša kęrunefndar aš forsendur varnarašila viš įkvöršun skašabóta vegna mistaka hans hafi veriš lögmętar.
Ś R S K U R Š A R O R Š :
Žurķšur Jónsdóttir, formašur
Įstrįšur Haraldsson
Vķfill Oddsson
