Kęrunefnd jafnréttismįla
Mįl nr. 6/2003
Įlit kęrunefndar jafnréttismįla
ķ mįli nr. 6/2003:
A
gegn
Fangelsismįlastofnun rķkisins
--------------------------------------------------------------
Į fundi kęrunefndar jafnréttismįla žann 21. nóvember 2003 var samžykkt svohljóšandi nišurstaša ķ mįli žessu:
I
Inngangur
Meš ódagsettri kęru A sem barst 25. aprķl 2003, óskaši kęrandi eftir žvķ aš kęrunefnd jafnréttismįla kannaši og tęki afstöšu til žess hvort fangelsisyfirvöld brytu gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, meš žvķ aš mismuna konum og körlum varšandi möguleika į afplįnun fangelsisvistar į Ķslandi.
Kęran var kynnt Fangelsismįlastofnun rķkisins meš bréfi dags. 5. maķ 2003. Var žar, meš vķsan til laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 96/2000, óskaš eftir upplżsingum um hvaš rįši vali stofnunarinnar į vistunarstöšum fanga sem afplįna fangelsisdóma, svo og hvar megi gera rįš fyrir aš karlkynsfangi, sem dęmdur hefši veriš fyrir sama brot og kęrandi, hefši veriš vistašur. Einnig var óskaš eftir upplżsingum um ašstöšumun fanga annars vegar ķ fangelsinu ķ Kópavogi og hins vegar į Kvķabryggju. Žį var aš öšru leyti óskaš eftir umsögn um erindi kęranda og žau atriši sem stofnunin teldi skipta mįli viš śrlausn mįlsins.
Meš bréfi, dags. 24. jśnķ 2003, var kęranda kynnt umsögn Fangelsismįlastofnunar og óskaš eftir frekari athugasemdum kęranda. Engar frekari athugasemdir hafa borist.
Sjónarmiš mįlsašila žykja hafa komiš nęgilega fram ķ athugasemdum og greinargeršum til kęrunefndar jafnréttismįla. Var žvķ ekki talin įstęša til aš kalla mįlsašila fyrir nefndina.
II
Mįlavextir
Žegar kęrunefnd jafnréttismįla barst ofangreind kęra afplįnaši kęrandi 14 mįnaša fangelsisdóm fyrir aušgunarbrot ķ fangelsinu aš Kópavogsbraut 17 ķ Kópavogi. Fangelsiš aš Kópavogsbraut 17 er eina fangelsiš ķ landinu sem vistar kvenfanga, en žar afplįna karlmenn einnig refsidóma. Auk žess eru karlfangar vistašir ķ fangelsinu į Litla-Hrauni į Eyrarbakka, į Akureyri, į Kvķabryggju į Snęfellsnesi og ķ Hegningarhśsinu viš Skólavöršustķg ķ Reykjavķk. Ķ erindi kęranda til nefndarinnar er į žvķ byggt aš mismunun sé višhöfš viš įkvöršun vistunarstaša fanga hér į landi og aš karlkynsfangar eigi kost į vistun ķ fangelsi sem sé mun opnara en žaš fangelsi sem kvenfangar eigi kost į. Af hįlfu fangelsismįlayfirvalda er til žess vķsaš aš żmis atriši rįši vali į vistunarstöšum fanga og aš ašstaša sé mismunandi į einstökum vistunarstöšum. Vistunarstašur fanga sé žvķ įkvešinn meš tilliti til ašstęšna ķ hverju tilviki. Allir kvenkynsfangar séu vistašir ķ fangelsinu aš Kópavogsbraut 17.
III
Sjónarmiš kęranda
Af hįlfu kęranda er į žvķ byggt aš Fangelsismįlastofnun rķkisins hafi brotiš lög um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, vegna mismunar į möguleikum kvenna og karla viš afplįnun fangelsisvistar į Ķslandi.
Kęrandi greinir frį žvķ aš hśn hafi veriš dęmd fyrir aušgunarbrot og veriš gert aš afplįna dóminn ķ fangelsinu aš Kópavogsbraut 17 ķ Kópavogi. Hśn telur aš hefši karlmašur fengiš sambęrilegan dóm fyrir aušgunarbrot og žaš vęri hans fyrsta brot, hefši hann fengiš aš afplįna dóminn į Kvķabryggju sem sé mun opnara fangelsi en fangelsiš ķ Kópavogi. Śtivistarsvęšiš žar sé vķšfemt og įn giršinga, śtivistartķminn sé mun rżmri og fangarnir séu ekki lęstir inni ķ klefum sķnum. Žar sé og meiri vinnu aš fį og žar af leišandi hafi fangarnir hęrri laun. Heimsóknir séu frjįlsari og fangar fįi aš taka į móti gestum sķnum į herbergjum. Žį séu reglur varšandi geymslu muna ķ herbergjum mun strangari ķ fangelsinu ķ Kópavogi en į Kvķabryggju. Kęrandi greinir frį žvķ aš śtivistarsvęšiš viš fangelsiš ķ Kópavogi sé lķtiš og meš hįrri giršingu žar sem śtivist sé einungis leyfš ķ eina klukkustund į dag. Žar séu fangar lęstir inni ķ klefum sķnum kl. 22:00 alla daga.
Kęrandi telur kynferši sitt hafa žżšingu ķ mįli žessu og aš įkvęši 22. gr. laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla,nr. 96/2000, hafi veriš brotiš.
IV
Sjónarmiš Fangelsismįlastofnunar rķkisins
Fram kemur ķ greinargerš Fangelsismįlastofnunar rķkisins, dags. 30. maķ 2003, aš viš mat į žvķ hvar vista beri afplįnunarfanga styšjist Fangelsismįlastofnun viš įkvęši laga um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988. Samkvęmt 1. mgr. 8. gr. laganna beri viš žį įkvöršun aš taka tillit til aldurs, kynferšis, bśsetu og brotaferils fangans, auk žessa sé mešal annars tekiš miš af lengd dóms, heilsufari og félagslegum ašstęšum dómžola.
Fangelsismįlastofnun greinir frį žvķ aš flestum sem bošašir séu til afplįnunar sé gert aš męta ķ Hegningarhśsiš viš Skólavöršustķg, į žvķ séu žó einkum tvęr undantekningar. Konum sé gert aš męta ķ fangelsiš aš Kópavogsbraut 17 og žeim sem bśa į Noršurlandi sé oft heimilaš aš męta beint ķ fangelsiš žar, sem stašsett sé į lögreglustöšinni į Akureyri.
Ķ greinargerš Fangelsismįlastofnunar kemur fram aš unnt sé aš vista 138 fanga ķ fangelsum landsins į sama tķma. Žar af séu 87 į Litla-Hrauni, en žar eru undantekningarlķtiš vistašir dómžolar sem fį žriggja įra dóm eša lengri eša hafa ķtrekaš afplįnaš refsingu. Į Kvķabryggju séu 14 plįss og žaš fangelsi sé opiš aš žvķ leyti aš hvorki séu žar rimlar fyrir gluggum né svęšiš sérstaklega afgirt. Fangelsismįlastofnun greinir frį žvķ aš žar séu einkum vistašir dómžolar sem hafi engan eša stuttan sakaferil eša žį žeir sem ętla megi aš sé treystandi til žess aš afplįna dóm viš slķkar ašstęšur. Fangelsismįlastofnun greinir einnig frį žvķ aš ķ fangelsinu aš Kópavogsbraut 17 séu 12 plįss og žar séu allir kvenfangar hér į landi vistašir, en žeir séu ekki nema fjórir til įtta aš jafnaši. Žar séu žvķ einnig vistašir karlfangar. Viš val į žeim sķšarnefndu sé einkum horft til lengdar dóma, sakaferils og įstands viš komu ķ fangelsiš. Ķ greinargeršinni kemur einnig fram aš ķ fangelsinu į Akureyri séu nķu plįss og žar hafi einkum veriš vistašir dómžolar sem afplįni styttri fangelsisrefsingu. Žó hafi žar einnig į seinni įrum veriš vistašir dómžolar ķ nokkra mįnuši, einkum ef žeir hafa sjįlfir óskaš eftir žvķ eša žeir séu bśsettir į Noršurlandi.
Fangelsismįlastofnun kvešur žaš rangt hjį kęranda aš karlmenn sem hefji fyrstu afplįnun og dęmdir eru fyrir aušgunarbrot séu įvallt vistašir į Kvķabryggju, enda séu žar ašeins 14 fangarżmi. Žį sé sś fullyršing kęranda ekki rétt aš karlmenn sem dęmdir séu til eins til tveggja įra fangelsisrefsingar eigi yfirleitt möguleika į afplįnun dóms į Kvķabryggju. Fangelsismįlastofnun mótmęlir žeirri fullyršingu kęranda aš žeir sem dęmdir eru fyrir hlišstęš brot og kęrandi séu ašeins vistašir į Kvķabryggju og bendir į aš žar séu einnig vistašir karlmenn sem dęmdir hafa veriš fyrir żmiss konar brot, ž.m.t. ofbeldis- og kynferšisbrot. Žį tekur stofnunin fram aš reglur um leyfilega muni ķ klefum séu svipašar ķ öllum fangelsum landsins.
V
Nišurstaša
Kęrandi hefur óskaš eftir žvķ aš kęrunefnd jafnréttismįla taki afstöšu til žess hvort mismunandi vistun karl- og kvenfanga ķ ķslenskum fangelsum brjóti gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000. Ķ mįli žessu ber žvķ aš lķta til 22. gr. laga nr. 96/2000, en žar segir ķ 1. mgr. aš hvers kyns mismunun eftir kynferši, hvort heldur bein eša óbein, sé óheimil. Ķ 2. og 3. mgr. nefndrar greinar eru žó tilgreind nokkur tilvik sem réttlęta mismunun eftir kynferši.
Kęrandi telur aš kvenfangar bśi ekki viš sömu ašstęšur og karlfangar ķ ķslenskum fangelsum og nefnir ķ žvķ sambandi sérstaklega aš kvenfangar fįi ekki aš afplįna dóma ķ fangelsinu į Kvķabryggju sem kęrandi telur mun įlitlegri kost en fangelsiš aš Kópavogsbraut 17. Nefnir hśn ķ žvķ sambandi mešal annars aš fangelsiš į Kvķabryggju sé mun opnara fangelsi, eins og rakiš hefur veriš hér aš framan.
Um framkvęmd afplįnunar refsidóma hér į landi fer eftir lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988. Ķ 1. mgr. 8. gr. laganna er kvešiš į um aš Fangelsismįlastofnun įkveši ķ hvaša fangelsi afplįnun fari fram og aš viš žį įkvöršun skuli tekiš tillit til nokkurra žįtta, žar į mešal kynferšis fanga. Ķ mįli žessu er fram komiš aš viš įkvöršun į afplįnunarstaš fyrir kvenfanga hér į landi komi ašeins eitt fangelsi til greina, en žaš er fangelsiš aš Kópavogsbraut 17. Žar sem kvenfangar eru mun fęrri hér į landi en karlfangar og aš jafnaši afplįna ašeins fjórar til įtta konur dóma ķ fangelsinu aš Kópavogsbraut 17, eru karlfangar einnig vistašir žar.
Af greinargerš Fangelsismįlastofnunar mį rįša aš žau fangelsi sem standa refsiföngum hér į landi til boša séu nokkuš ólķk, bęši hvaš varšar stašsetningu, öryggisatriši, vinnuframboš, menntunarmöguleika og śtivist. Ķ greinargeršinni kemur fram aš ķ fangelsinu aš Kópavogsbraut 17 sé ašstaša til bóklegs nįms, sem til dęmis sé ekki til stašar ķ fangelsinu į Kvķabryggju. Žį sé vegna stašsetningar fangelsisins aš Kópavogsbraut 17 stutt ķ alla sérfręšižjónustu og ķ flestum tilfellum styttra fyrir ašstandendur aš heimsękja fanga ķ fangelsiš en til dęmis fangelsiš į Kvķabryggju eša į Litla-Hrauni.
Aš įliti kęrunefndar jafnréttismįla er óhjįkvęmilegt aš heimila stjórnvöldum įkvešiš svigrśm viš įkvöršun į fyrirkomulagi afplįnunar, mešal annars eftir kynferši, bśsetu, aldri og brotaferli fanga. Kęrunefnd jafnréttismįla telur žvķ aš sś skipan hér į landi aš vista alla kvenfanga ķ sama fangelsi sé byggš į hlutlęgum žįttum, sbr. til hlišsjónar lokamįlsliš 2. mgr. 22. gr. laga nr. 96/2000. Žį er žaš mat kęrunefndar jafnréttismįla, žegar litiš er heildstętt til vistunarkosta fanga hér į landi, aš vistun kvenfanga ķ fangelsinu ķ Kópavogi, feli ekki ķ sér mismunun ķ skilningi laganna.
Samkvęmt öllu framansögšu er žaš įlit kęrunefndar jafnréttismįla aš Fangelsismįlastofnun rķkisins hafi ekki brotiš gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, ķ mįli žessu.
Andri Įrnason
Ragnheišur Thorlacius
Įsa Ólafsdóttir
