Kęrunefnd jafnréttismįla
Mįl nr. 1/2006
Įlit kęrunefndar jafnréttismįla ķ
mįli nr. 1/2006
A
gegn
Bautanum ehf.
Į fundi kęrunefndar jafnréttismįla žann 30. jśnķ 2006 var samžykkt svohljóšandi nišurstaša ķ mįli žessu:
I.
Inngangur
Meš kęru móttekinni 27. janśar 2006, óskaši kęrandi, A, eftir žvķ viš kęrunefnd jafnréttismįla aš hśn kannaši og tęki afstöšu til žess hvort Bautinn ehf. hefši brotiš gegn lögum um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, meš uppsögn hennar śr starfi hjį Bautanum ehf. žann 27. október 2005.
Kęran įsamt fylgigögnum var kynnt Bautanum ehf. meš bréfi, dags. 27. febrśar 2006. Umsögn Bautans ehf. barst meš bréfi, dags. 6. aprķl 2006, og var kęranda gefinn kostur į aš koma athugasemdum sķnum viš hana į framfęri. Athugasemdir kęranda bįrust meš bréfi, dags. 3. maķ 2006. Voru sķšastnefndar athugasemdir sendar Bautanum ehf. til kynningar meš bréfi, dags. 8. maķ 2006. Athugasemdir Bautans ehf. bįrust meš bréfi, dags. 19. jśnķ sl. Hafa žęr veriš kynntar kęranda. Athugasemdir kęranda bįrust meš bréfi, dags. 28. jśnķ sl., og hafa žęr veriš kynntar kęrša.
Sjónarmiš mįlsašila žykja hafa komiš nęgilega fram ķ athugasemdum og greinargeršum til kęrunefndar jafnréttismįla. Var žvķ ekki talin įstęša til aš kalla mįlsašila fyrir nefndina.
II.
Mįlavextir
Mįlavextir eru žeir aš kęrandi starfaši hjį Bautanum ehf. sem matreišslumašur um fimm įra skeiš frį įrinu 2000. Henni var sagt upp störfum meš bréfi, dags. 27. október 2005. Ķ kjölfariš tók karlmašur viš stöšu sem matreišslumašur į öšrum tveggja veitingastaša ķ eigu Bautans ehf. Af hįlfu kęranda er til žess vķsaš uppsögnin hafi fariš gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, en hśn telur sig ekki sķšur hafa hęfa til aš gegna starfinu en sį sem viš starfi hennar tók, sem hafi veriš karlmašur. Af hįlfu atvinnurekanda er žvķ hafnaš aš uppsögnin hafi fariš gegn tilvķsušum įkvęšum jafnréttislaga.
III.
Sjónarmiš kęranda
Af hįlfu kęranda er į žvķ byggt aš fyrirvaralaus uppsögn hennar hafi veriš ķ žeim tilgangi aš koma karlmanni, sem einnig vęri sonur annars eigandans, ķ hennar stöšu, og aš slķkt hafi brotiš ķ bįga viš įkvęši laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000. Įstęšur uppsagnarinnar hafi veriš tilgreindar sem smįvęgilegar breytingar og aš karlmanni sem taka ętti viš starfi kęranda yršu falin nż verkefni ķ kjölfar breytinganna, ž.m.t. matsešlagerš. Kęrandi tekur fram aš hśn hafi aldrei veriš bešin um aš gera eša koma meš tillögu aš breytingum į matsešli. Hśn hafi aš vķsu unniš aš samsetningu kvöldveršartilboša į veitingastašnum la Vita e Bella og sagt yfirmönnum sķnum frį žvķ, en žaš hafi ekki veriš tališ nęgilegt.
Kęrandi hafi einnig spurst fyrir um įstęšur uppsagnarinnar žar sem hśn hefši unniš ķ fimm įr hjį fyrirtękinu og stundaš vinnu sķna vel, mešal annars veriš stundvķs. Hśn hafi fengiš žau svör aš matreišslumenn stoppušu sjaldan svo lengi hjį fyrirtękinu. Aš mati kęranda ętti žaš frekar aš vera tališ henni til tekna aš hafa starfaš svo lengi hjį fyrirtękinu.
Kęrandi segir sig ekki hafa fengiš neinar įbendingar um matsešlagerš eša önnur verkefni, en hśn telji sig geta sinnt žeim verkefnum jafn vel og sį karlmašur sem tekiš hafi viš stöšu hennar.
Kęrandi įréttar aš henni hafi veriš sagt upp störfum žrįtt fyrir aš hafa veriš eina konan meš réttindi og hafa starfaš mun lengur en tilvķsašir karlmenn į veitingastašnum. Tilfęring hennar į veitingahśsiš la Vita e Bella hafi stafaš af žvķ aš žar hafi starfaš matreišslunemi sem hafi fariš sušur ķ skóla til aš ljśka nįmi sķnu. Aldrei hafi veriš fundiš aš störfum hennar og žegar hśn hafi fundaš meš yfirmönnum sķnum hafi ekki veriš nefnt meš nokkrum hętti aš til stęši aš segja henni upp störfum. Rįšning karlmanns žess er fékk stöšu hennar hafi greinilega veriš įkvešin ķ flżti žar sem hśn viti til žess aš fyrrgreindur karlmašur hafi sóst eftir starfi į öšrum veitingastaš og hafi nįnast veriš bśinn aš fį žaš starf.
Kęrandi tekur auk žess fram aš mešmęli hennar frį Bautanum ehf., og dagsett eru ķ janśar 2006, séu góš og aš žau séu engan veginn ķ samręmi viš fullyršingar Bautans ehf. ķ mįli žessu. Aš öšru leyti andmęlir kęrandi alfariš framkomnum sjónarmišum og skżringum Bautans ehf. sem kęrandi telur aš ekki séu į rökum reistar.
IV.
Sjónarmiš Bautans ehf.
Af hįlfu Bautans ehf. er kęrunni haršlega mótmęlt sem rangri. Rétt sé aš kęrandi hafi starfaš sem matreišslumašur hjį Bautanum ķ fimm įr. Ķ fyrstu hafi hśn veriš mjög metnašarfull, jįkvęš og įhugasöm ķ starfi en žaš hafi sķšar breyst verulega til hins verra. Kęrandi hafi haft lķtinn metnaš ķ starfi og veriš mjög neikvęš ķ vinnunni, kvartaš mikiš undan įlagi og hafi haft allt į hornum sér gagnvart öšrum starfsmönnum, yfirmönnum og višskiptavinum. Žessi framkoma kęranda hafi valdiš verulegum samstarfsöršugleikum į vinnustašnum og įlagi į ašra starfsmenn og fyrirtękisins.
Eigandi Bautans ehf. og yfirmašur starfsmanna hafi rętt žó nokkrum sinnum viš kęranda um žennan vanda en lķtiš hafi breyst. Ķ framhaldi af žvķ hafi veriš reynt aš leysa vandann meš žvķ aš flytja kęranda ķ starf matreišslumanns hjį la Vita e Bella. Yfirmenn hennar hafi vonast til žess aš breytingin yrši til žess aš hśn yrši įhugasamari og metnašarfyllri og aš samskiptin viš ašra starfsmenn myndu batna. Žvķ mišur hafi žessar breytingar ekki oršiš til žess aš įhugi og framkoma kęranda breyttust. Af žessum sökum hafi hśn veriš bošuš į fund ķ jślķ 2005 žar sem fariš hafi veriš ķtarlega yfir žį erfišleika sem ķ gangi voru og henni gerš grein fyrir žvķ aš ef hegšun hennar myndi ekki breytast faglega og samskiptalega ętti Bautinn ehf. ekki annarra kosta völ en aš segja henni upp störfum. Hśn hafi einnig veriš hvött til žess aš verša įhugasamari, til dęmis meš žvķ aš koma meš hugmyndir aš nżjum réttum til aš setja į matsešil sem algengt sé aš įhugasamir matreišslumenn geri į veitingahśsum žar sem sķfellt sé veriš aš žróa og uppfęra matsešla. Kęrandi hafi tekiš žessum įbendingum vel og hafi fyrst um sinn sżnt greinilegan vilja til aš bęta sig faglega og samskiptalega og sinna starfi sķnu af meiri įhuga, en fljótlega hafi allt fariš ķ sama fariš og žį hafi fyrirsvarsmenn Bautans ehf. kęrša ekki įtt annarra kosta völ en aš segja henni upp störfum, sem hafi veriš gert skriflega 27. október 2005. Kęrandi hafi unniš śt uppsagnarfrest sinn eša til 1. febrśar 2006.
Žaš sé rangt er fram komi ķ kęru aš kęranda hafi veriš sagt upp störfum fyrirvaralaust og aš hśn hafi ekki vitaš hver įstęšan vęri, enda hafi žurft töluvert til žess aš yfirmenn tękju žį erfišu įkvöršun aš segja upp starfsmanni sem starfaš hefši hjį fyrirtękinu ķ fimm įr. Žaš sé žvķ algjörlega tilhęfulaust aš kęranda hafi veriš sagt upp störfum til žess aš Bautinn ehf. gęti rįšiš son eins eiganda Bautans ehf. sem matreišslumann.
Bautinn ehf. sé stór vinnustašur, meš um 40 stöšugildi, og ef allt hefši veriš meš felldu hefši ekki veriš neitt vandamįl aš bęta žeim karlmanni, er įšur var nefndur, ķ starfsmannahóp Bautans ehf. įn žess aš žörf vęri į uppsögnum.
Žaš hafi hins vegar veriš rétt aš fyrirsvarsmenn Bautans ehf. hafi gjarnan viljaš fį fyrrgreindan karlmann til starfa enda hafi hann mikla og góša reynslu sem matreišslumašur frį žvķ aš hann lauk nįmi 1999, auk žess sem ķtölsk matargeršarlist sé sérstakt įhugamįl hans. Hann hafi auk žess veriš fyrirsvarsmönnum innan handar viš aš móta nżja rétti og matsešla, auk žess sem hann hafi veriš yfirmatreišslumašur hjį la Vita e Bella frį įrinu 2000 til įrsins 2002. Fyrirsvarsmenn Bautans ehf. höfšu žvķ mjög góša reynslu af hans störfum og žótti eftirsóknarvert aš fį hans séržekkingu į ķtalskri matargerš en veitingahśsiš la Vita e Bella byggir į ķtalskri matargerš.
Athygli sé jafnframt vakin į žvķ aš erfitt sé aš manna störf matreišslumanna žannig aš kynjahlutföll séu jöfn, karlmenn séu um 80% menntašra matreišslumanna og konur um 20%. Bautinn ehf. hafi įvallt metiš fęrni og dugnaš starfsmanna óhįš kyni. Kynferši kęranda hafi ekki haft nein įhrif į žaš aš naušsynlegt hafi veriš aš segja henni upp starfi hjį Bautanum ehf. Sś įkvöršun hafi veriš naušsynleg eftir aš bśiš hafši veriš aš įminna kęranda og gera henni grein fyrir žvķ aš ef hśn myndi ekki bęta sig faglega og samskiptalega ętti Bautinn ehf. ekki annarra kosta völ en aš segja henni upp störfum.
V.
Nišurstaša
Ķ 1. mgr. 1. gr. laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, kemur fram aš markmiš laganna er aš koma į og višhalda jafnrétti og jöfnum tękifęrum kvenna og karla og jafna žannig stöšu kynjanna į öllum svišum samfélagsins. Samkvęmt 24. gr. laganna er atvinnurekendum óheimilt aš mismuna umsękjendum um starf į grundvelli kynferšis. Sama gildir um stöšuhękkanir, stöšubreytingar, endurmenntun, starfsžjįlfun, nįmsleyfi, uppsögn, vinnuašstęšur og vinnuskilyrši starfsmanna. Ef leiddar eru lķkur aš beinni eša óbeinni mismunun vegna kynferšis viš uppsögn skal atvinnurekandi sżna fram į aš ašrar įstęšur en kynferši hafi legiš til grundvallar įkvöršun hans, sbr. 3. mgr. 24. gr. sömu laga.
Kęrandi hefur óskaš eftir žvķ aš kęrunefnd jafnréttismįla taki afstöšu til žess hvort brotiš hafi veriš gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000, žegar henni var sagt upp störfum sem matreišslumašur hjį Bautanum ehf. ķ október 2005, en kęrandi mun hafa lįtiš af störfum aš loknum uppsagnarfresti eša hinn 1. febrśar 2006.
Fyrir liggur ķ mįli žessu aš kęranda, sem er kona, var sagt upp störfum sem matreišslumanni į veitingahśsi Bautans ehf., Akureyri, eftir fimm įra starf. Af hįlfu kęranda er į žvķ byggt aš uppsögnin hafi tengst rįšningu karlmanns til starfa en kęrandi telur aš rįšning hans ķ sinn staš hafi fariš gegn įkvęšum jafnréttislaga, enda hafi kęrandi eins vel getaš gegnt viškomandi starfi og sį sem rįšinn var, en sį hafi aš auki veriš sonur eigandans. Ķ žessu sambandi vķsar kęrandi einnig til žess aš fleiri karlmenn hafi gegnt störfum faglęršra starfsmanna hjį fyrirtękinu en konur.
Af hįlfu Bautans ehf. er į žvķ byggt aš uppsögn kęranda hafi ekki byggst į kynferši hennar heldur hafi įstęšur uppsagnarinnar tengst störfum hennar. Athugasemdir hafi veriš geršar viš störf hennar, einkum lķtinn metnaš og neikvęšni, en framkoma kęranda hafi valdiš samstarfsöršugleikum į vinnustaš.
Fyrir liggur ķ mįli žessu aš kęranda voru ekki veittar formlegar įminningar ķ starfi og ekki voru įviršingar ķ hennar garš tilgreindar skriflega. Mešmęlabréf žaš sem kęranda var lįtiš ķ té ķ tengslum viš starfslok felur ķ sér ummęli um kęranda sem eru į annan veg en tilgreind hafa veriš sem įstęšur uppsagnar hennar hér fyrir nefndinni. Af framanröktu veršur ekki rįšiš meš afgerandi hętti hvaš hafi rįšiš įkvöršun Bautans ehf. um uppsögn kęranda og fer ekki fram frekari sönnunarfęrsla um žaš atriši fyrir kęrunefnd jafnréttismįla.
Af hįlfu kęranda er vķsaš til žess aš uppsögn rįšningarsamnings hennar hafi fariš gegn įkvęšum jafnréttislaga žar sem karlmašur hafi veriš rįšinn til starfa ķ hennar staš, en kęrandi telur sig hafa getaš sinnt žvķ starfi jafn vel og sį sem rįšinn var.
Žaš er įlit kęrunefndar jafnréttismįla aš atvinnurekendum verši jįtaš frelsi til aš taka įkvaršanir į eigin forsendum varšandi rįšningar og uppsagnir starfsmanna, en slķkar įkvaršanir lśta žó takmörkunum sem mešal annars verša leiddar af tilvķsušum įkvęšum jafnréttislaga. Af žessu leišir aš uppsagnir starfsmanna verša ekki taldar fara gegn įkvęšum jafnréttislaga nema aš lķkur séu taldar į aš kynferši viškomandi starfsmanns hafi veriš įstęša žess aš gripiš sé til uppsagnarinnar. Komi fram ašrar skżringar į uppsögninni, sem teljast mįlefnalegar og ķ samręmi viš gögn mįls eša fyrirliggjandi upplżsingar, leišir žaš aš jafnaši til žess aš viškomandi uppsögn telst ekki fara gegn įkvęšum jafnréttislaga sérstaklega.
Sį sem rįšinn var til starfa hjį Bautanum ehf. ķ staš kęranda var matreišslumašur sem hafši starfaš um įrabil ķ greininni, m.a. į öšru af žeim veitingahśsum sem rekin eru af Bautanum ehf. Ķ umsögn Bautans ehf. er tališ aš sś rįšning hafi falliš vel aš hagsmunum fyrirtękisins.
Žegar litiš hefur veriš til žess sem fram er komiš varšandi rįšningu karlmanns ķ starf matreišslumanns hjį fyrirtękinu, m.a. meš tilliti til menntunar hans og starfsferils, og til ašstęšna fyrirtękisins aš öšru leyti, veršur aš telja aš skżringar Bautans ehf. aš žessu leyti til geti talist vera mįlefnalegar og eiga sér višeigandi stoš ķ gögnum mįlsins.
Žó svo aš tildrög uppsagnar kęranda séu, svo sem aš framan er rakiš, nokkuš į huldu, veršur žannig engu aš sķšur aš telja aš ekki hafi veriš leiddar lķkur aš žvķ aš uppsögn kęranda hafi tengst kynferši hennar sérstaklega. Er žį einnig litiš til framkominna skżringa Bautans ehf. varšandi vęntingar vegna rįšningar viškomandi karlmanns til starfa.
Meš vķsan til framangreinds er žaš įlit kęrunefndar jafnréttismįla aš Bautinn ehf. hafi ekki brotiš gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt karla og kvenna ķ mįli žessu.
Andri Įrnason
Ragna Įrnadóttir
Įsa Ólafsdóttir
