Kęrunefnd jafnréttismįla
Mįl nr. 8/2000
E gegn Neyšarlķnunni hf.
Įlit kęrunefndar jafnréttismįla
ķ mįli nr. 8/2000:
E
gegn
Neyšarlķnunni hf.
--------------------------------------------------------------
Į fundi kęrunefndar jafnréttismįla žann 4. október 2001 var samžykkt svohljóšandi nišurstaša ķ mįli žessu:
I.
Inngangur
Meš kęru dags. 20. nóvember 2000, óskaši kęrandi, E, eftir žvķ viš kęrunefnd jafnréttismįla aš hśn kannaši og tęki afstöšu til žess hvort uppsögn hennar śr starfi hjį Neyšarlķnunni hf. bryti gegn įkvęšum laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000.
Kęran var kynnt kęrša meš bréfi dags. 18. desember 2000. Var žar meš vķsan til 3. mgr. 6. gr. jafnréttislaga, óskaš eftir žvķ aš tekin yrši afstaša til žeirra athugasemda sem fram komu ķ erindi kęranda.
Meš bréfi dags. 15. janśar 2001, komu fram svör viš framangreindum fyrirspurnum įsamt athugasemdum viš erindi kęranda.
Meš bréfi dags. 23. janśar 2001, var kęranda kynnt umsögn kęrša og óskaš eftir frekari athugasemdum kęranda. Athugasemdir bįrust meš bréfi dags. 12. mars 2001.
Žann 12. mars 2001 var kęrša sķšan gefinn kostur į aš koma meš frekari athugasemdir, sem hann gerši meš bréfi dags. 5. aprķl 2001.
Loks var kęranda gefinn kostur į aš gera athugasemdir viš sķšastnefnt bréf kęrša, sem gert var meš bréfi dags. 22. maķ 2001. Ekki žóttu efni til aš bera sķšastgreinda umsögn undir kęrša enda engar nżjar upplżsingar sem žar komu fram.
Meš nefndu bréfi kęrša, dags. 5. aprķl 2001 barst hljóšsnęlda, sem kęrši lagši fram sem trśnašarmįl, sbr. 7. gr. laga nr. 25/1995. Kęrši gerši hins vegar ekki athugasemd viš aš kęrandi hlżddi į umrędda hljóšsnęldu. Žann 10. maķ 2001 mętti kęrandi til fundar hjį starfsmanni kęrunefndarinnar til aš hlusta į framangreinda hljóšupptöku.
Sjónarmiš mįlsašila žykja hafa komiš nęgilega fram ķ athugasemdum og greinargeršum til kęrunefndar jafnréttismįla, var žvķ ekki talin įstęša til aš kalla mįlsašila fyrir nefndina.
II.
Mįlavextir
Kęrandi starfaši hjį Neyšarlķnunni hf. frį žvķ ķ įrsbyrjun 1996 sem almennur neyšarvöršur. Um haustiš sama įr voru framkvęmdar skipulagsbreytingar hjį fyrirtękinu og starfsfólki skipt nišur į fjórar vaktir A, B, C og D. Var kęranda falinn stjórn A-vaktar.
Um įramótin 1999/2000 voru stöšur varšstjóra hjį kęrša auglżstar lausar til umsóknar og stóš til aš rįša ķ stöšurnar frį og meš 1. febrśar 2000. Allir starfandi yfirmenn sóttu um stöšurnar, žar į mešal kęrandi en ekki hefur veriš upplżst hvort öšrum umsękjendum var til aš dreifa. Rįšagerš kęrša um žessar rįšningar viršist ekki hafa gengiš eftir žann 1. febrśar. Framkvęmdastjóri kęrša tilkynnti kęranda hins vegar ķ vištali 30. įgśst 2000, aš skiplagsbreytingar vęru fyrirhugašar innan fyrirtękisins og vegna žeirra yrši hśn ekki lengur yfirmašur A-vaktar, heldur flutt til ķ stöšu almenns neyšarvaršar.
Į fundi kęranda og framkvęmdastjóra kęrša, 5. september 2000, var fyrirhugašur flutningur kęranda śr starfi yfirmanns ķtrekašur og jafnframt var henni tilkynnt aš hśn ętti aš hefja störf į annarri vakt sem undirmašur. Óumdeilt er ķ mįlinu aš į žessum fundi var kęranda sagt upp starfi hjį fyrirtękinu.
III.
Sjónarmiš kęranda
Af hįlfu kęranda er į žvķ byggt aš kęrši, hafi brotiš lög nr. 96/2000 um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla meš žvķ aš gera tilraun til aš žvinga hana śr starfi yfirmanns vaktar hjį kęrša. Kęrandi kvešst hafa bešiš um skżringar į žessari tilfęrslu ķ starfi og auk žess hafa bent į aš stašiš vęri aš henni meš ólögmętum hętti. Ķ framhaldi af žvķ kvešst kęranda hafa veriš sagt upp starfi hjį kęrša og undirmanni hennar bošinn staša yfirmanns vaktar. Karlmanni meš mun minni starfsreynslu, sem auk žess skorti žį menntun og žann faglega bakrunn fyrir starfiš sem kęrandi bśi yfir.
Kęrandi telur kęrša hafa reynt aš réttlęta žessar geršir sķnar meš žvķ aš vķsa til ótilgreindra breytinga į starfi yfirmanns vaktar. Breytinga sem ekki hafi veriš skżršar nįnar og höfšu jafnframt ekki haft nein įhrif į stöšu annarra yfirmanna vakta hjį kęrša.
Žvķ er jafnframt mótmęlt aš žęr breytingar, sem kęrši rakti ķ bréfi sķnu dags. 15. janśar 2001 til kęrunefndar og hélt fram aš leitt hefšu til uppsagnar kęranda śr starfi, séu žess ešils aš hśn hefši oršiš ófęr um aš sinna starfi yfirmanns vaktar. Žvert į móti telur kęrandi aš breytingar žessar hefšu frekar žżtt aš hśn vęri hęfari til žess aš gegna starfinu. Hiš breytta fyrirkomulag var aš sögn kęranda komiš til framkvęmda nokkru įšur en henni var sagt upp störfum og sinnti hśn žvķ starfinu svo breyttu allt til uppsagnardags, įn nokkurra ašfinnslna frį kęrša.
Kęrandi kvašst hafa starfaš sem yfirmašur vaktar hjį kęrša frį žvķ aš fyrst var skipaš ķ žęr stöšur eša frį hausti 1996. Frį žeirri stundu kvešst hśn hafa haft hęrri laun en almennir neyšarveršir vegna aukinnar įbyrgšar og verkefna sem starfinu fylgdu. Kęrandi mótmęlir žvķ ekki aš ešlilegt kunni aš hafa veriš aš auglżsa stöšur yfirmanna vakta lausar til umsóknar vegna skipulagsbreytinga. Žaš aš karlvaršstjórar héldu allir sķnu starfi eftir sem įšur, fól ķ sér vķsbendingu um aš auglżsingin hafi veriš til mįlamynda.
Žvķ er mótmęlt af hįlfu kęranda aš varšstjóri Slökkvilišs Reykjavķkur hafi oft oršiš aš koma henni til hjįlpar žegar erfiš mįl kröfšust śrlausnar. Žeir hefšu stżrt ašgeršum vegna tiltekinna tegunda mįla, sem žeir hefšu séržekkingu į, svo sem vegna eldsvoša, en frį upphafi hafi veriš dregnar skżrar lķnur milli įbyrgšarsvišs varšstjóra hjį kęrša og varšstjóra slökkvilišsins.
Kęrandi hefur einnig byggt į žvķ aš hśn hafi haft einna mestu almennu starfsreynsluna hjį fyrirtękinu. Hśn sé menntašur lögreglumašur og hafi starfaš sem slķkur ķ fimm įr eftir aš nįmi lauk. Kęrandi telur žį menntun og žį reynslu vera ómetanlega ķ stöšu varšstjóra, sem hefur yfirumsjón meš mešferš allra mįla sem berast kęrša. Hśn kvaš ašeins einn annan varšstjóra bśa yfir sömu menntun, en hann hafi minni starfsreynslu hjį kęrša.
IV.
Sjónarmiš kęrša
Meš bréfi dags. 15. janśar 2001 kom kęrši sjónarmišum sķnum į framfęri. Var į žvķ byggt aš kęrandi hafi veriš rįšinn ķ starf neyšarvaršar hjį kęrša, eins og rįšningarsamningur ber meš sér. Kęrši kvešur fjóra fyrstu starfsmennina, sem rįšnir voru til fyrirtękisins, hafa gegnt störfum yfirmanna vakta įn žess aš vera sérstaklega rįšnir til žess. Kęrandi hafi sķšan sótt um stöšu yfirmanns er stöšurnar voru auglżstar ķ janśar 2000. Į žessum tķma hafi stašiš til skipulagsbreytingar hjį fyrirtękinu, sem fólu mešal annars ķ sér žį breytingu į starfi varšstjóra aš hann yrši framvegis eini yfirmašurinn į vakt, en įšur hefši varšstjóri frį Slökkviliši Reykjavķkur veriš jafnframt į vakt meš yfirmanni vaktar. Einnig hefši kęrši byrjaš aš sinna žjónustu fyrir fjarskiptamišstöš lögreglunnar.
Kęrši taldi sig hafa į grundvelli stjórnunarréttar atvinnurekanda fulla heimild til žess aš segja kęranda upp störfum og hafi ekki boriš skylda til aš rökstyšja žį įkvöršun, hvorki samkvęmt lögum né kjarasamningi Verzlunarmannafélags Reykjavķkur og Samtaka atvinnulķfsins. Allt aš einu hafi veriš tilgreindar ķ uppsagnarbréfinu žęr įstęšur sem lįgu aš baki uppsögninni; skipulagsbreytingar vegna nżrįšningar yfirmanna vakta en žeim fylgi įbyrgš sem nżjan starfskraft žyrfti til aš sinna. Aš auki var greint frį žvķ aš żmis mistök hafi veriš gerš bęši viš śrlausn einstakra mįla og svo einnig varšandi almenna stjórnun vaktar į neyšarvaršstofu.
Meš vķsan til žessara įstęšna taldi kęrši kęranda ekki hęfan til žess aš gegna starfi yfirmanns vaktar. Hśn hafi oft įtt erfitt meš aš vinna undir įlagi og varšstjóri slökkvilišs, sem var į vakt meš henni, hafi oft komiš henni til hjįlpar žegar erfiš mįl kröfšust śrlausnar. Kęrši vķsar til atviks sem geršist sķšastlišiš sumar žar sem aš hans mati komi ótvķrętt fram aš kęrandi sé ekki fęr um aš gegna starfi yfirmanns vaktar.
Žvķ var sérstaklega mótmęlt af hįlfu kęrša aš til hafi stašiš aš lękka laun kęranda ķ kjölfar breytinganna eins og haldiš hafši veriš fram af hįlfu kęranda.
Lögš var fram hljóšupptaka af samtali kęranda viš mann er leitaši ašstošar Neyšarlķnunnar hf. žann 1. įgśst 2000. Taldi kęrši ótvķrętt aš kęrandi hafi gerst sek um mistök ķ starfi og višbrögš hennar ķ mįli žessu hafi engan veginn veriš ķ samręmi viš žį žjónustu sem kęrša beri aš veita.
V.
Nišurstaša
Markmiš jafnréttislaga er aš koma į og višhalda jafnrétti. Meš hlišsjón af žvķ skal stušlaš aš žvķ aš jafna tękifęri kvenna og karla og jafna žannig stöšu kynjanna į öllum svišum samfélagsins, sbr. 1. gr. laga nr. 96/2000 um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla.
Atvinnurekendur gegna afar žżšingarmiklu hlutverki ķ žvķ aš nį fram markmiši laganna. Żmsar skyldur eru lagšar žeim į heršar ķ žessu skyni og skoršur settar viš įkvöršunum žeirra mešal annars viš uppsagnir starfsmanna. Žeir skulu vinna aš žvķ aš jafna stöšu kynjanna innan fyrirtękja sinna eša stofnana og sjį til žess aš störf flokkist ekki ķ kvenna- og karlastörf, sbr. 13. gr. jafnréttislaga.
Samkvęmt 1. mgr. 24. gr. jafnréttislaga er óheimilt aš mismuna umsękjendum um starf į grundvelli kynferšis. Gildir žaš mešal annars um stöšubreytingar og uppsagnir. Atvinnurekandi skal, ef mįli er vķsaš til kęrunefndar, sżna nefndinni fram į aš ašrar įstęšur en kynferši hafi legiš til grundvallar įkvöršun hans, sbr. 3. mgr. 24. gr. jafnréttislaga.
Kęrandi, sem gegndi stöšu varšstjóra hjį Neyšarlķnunni hf., hefur óskaš eftir žvķ aš nefndin veiti įlit sitt į žvķ hvort fyrirtękiš hafi brotiš gegn įkvęšum jafnréttislaga meš žvķ aš segja henni upp starfi ķ kjölfar skipulagsbreytinga hjį fyrirtękinu.
Kęrandi starfaši hjį kęrša frį žvķ ķ byrjun įrs 1996. Ķ upphafi var hśn rįšin sem almennur neyšarvöršur en žvķ hefur ekki veriš mótmęlt af hįlfu kęrša aš hśn hafi sinnt starfi yfirmanns vaktar, varšstjóra, frį hausti žaš įr og allt til starfsloka. Ķ mįlinu hefur ekkert komiš fram um aš hśn hafi veriš įminnt ķ starfi eša įsökuš um aš valda ekki starfi sķnu į mešan į starfstķma hennar stóš. Verša žessar stašreyndir žvķ lagšar til grundvallar viš śrlausn mįls žessa.
Žegar kęrši auglżsti stöšur varšstjóra lausar til umsóknar ķ įrsbyrjun 2000, sótti kęrandi um svo og ašrir sem höfšu fram aš žeim tķma gegnt yfirmannsstöšum vakta hjį kęrša. Um var aš ręša fjórar stöšur varšstjóra og voru karlmenn ķ hinum žremur stöšunum. Žeir héldu allir sķnum stöšum eftir žęr skipulagsbreytingar sem įttu sér staš hjį fyrirtękinu. Kęrandi var eini yfirmašurinn sem kęrši vildi fęra til ķ starfi. Kęrandi var einnig eini yfirmašurinn sem kęrši sagši sķšan upp störfum vegna nefndra skipulagsbreytinga eftir aš kęrandi neitaši aš fallast į tilflutning śr starfi varšstjóra ķ starf almenns neyšarvaršar. Karlmašur, sem hafši starfaš innan fyrirtękisins sem undirmašur kęranda, var rįšinn ķ hennar staš sem varšstjóri. Ķ kjölfar uppsagnar kęranda skipušu žannig karlmenn eingöngu stöšur varšstjóra hjį kęrša.
Forsenda žess aš jafnréttislögin nįi žeim tilgangi sķnum, aš tryggja jöfn tękifęri kvenna og karla og brjóta upp žį kynskiptingu sem er ķ mörgum starfsgreinum į vinnumarkaši, er aš viš val milli umsękjenda, sem telja veršur jafn hęfa, sé horft til skiptingar milli kynja ķ viškomandi starfsgrein, sbr. 1. gr., 22. gr. og 24. gr. jafnréttislaga. Hefur žessi meginregla veriš stašfest ķ nokkrum dómum Hęstaréttar og mį žar nefna, Hrd. 1993:2230, Hrd. 1996:3760 og Hrd. 1998:3599.
Sömu meginreglu ber aš hafa ķ huga viš uppsagnir starfsmanna śr starfi, sbr. 1. mgr. 24. gr. jafnréttislaga. Meš hlišsjón af žvķ bar kęrša aš hafa hlutfall kynja ķ stöšum varšstjóra ķ huga er hann afréš hverjir skyldu gegna žeim störfum til framtķšar.
Meš vķsan til ofanritašs og 3. mgr. 24. gr. jafnréttislaga er žaš įlit kęrunefndar jafnréttismįla aš kęrša hafi ekki tekist aš sżna fram į aš ašrar įstęšur en kynferši hafi legiš til grundvallar žeirrar įkvöršunar aš segja kęranda upp störfum eftir aš hśn hafnaši flutningi ķ stöšu almenns neyšarvaršar. Žaš er žvķ įlit kęrunefndar jafnréttismįla aš kęrši hafi meš uppsögn kęranda brotiš gegn 1. mgr. 24. gr. laga um jafna stöšu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 96/2000.
Žeim tilmęlum er beint til Neyšarlķnunnar hf. aš višunandi lausn verši fundin į mįlinu sem kęrandi getur sętt sig viš.
Kęrunefnd vill taka fram aš mešferš mįls žessa tafšist vegna mikilla anna og sumarleyfa.
Ragnheišur Thorlacius
Björn L. Bergsson
Stefįn Ólafsson
