Yfimatsnefnd samkvęmt lögum um lax- og silungsveiši
Yfirmatsgerš į aršskrį fyrir Veišifélag Kjósahrepps
YFIRMATSGERŠ
į aršskrį fyrir Veišifélag Kjósarhrepps
I.
Undirmat. Beišni um yfirmat
Hinn 15. aprķl 2002 luku žeir Hįkon Ašalsteinsson, vatnalķffręšingur, og Siguršur Jónsson, hęstaréttarlögmašur, mati į aršskrį fyrir Veišifélag Kjósarhrepps. Hafši Hįkon veriš dómkvaddur til starfans af Hérašsdómi Reykjavķkur 3. desember 1996 įsamt Tryggva Gunnarssyni hęstaréttarlögmanni. Hinn sķšarnefndi óskaši eftir aš verša leystur undan starfanum og var Siguršur Jónsson dómkvaddur ķ hans staš 19. maķ 2000.
Meš bréfi stjórnar veišifélagsins til yfirmatsmanna 11. jślķ 2002 framsendi hśn erindi Jóns Gķslasonar, Hįlsi, til stjórnarinnar, sem dagsett er 25. jśnķ 2002, en meš žvķ vķsaši hann undirmatinu til endurskošunar fyrir yfirmatsmönnum. Meš žvķ aš žį voru lišnir meira en tveir mįnušir frį dagsetningu undirmatsins óskušu yfirmatsmenn 2. įgśst 2002 eftir frekari skżringum stjórnarinnar į žvķ hvort erindiš vęri fram komiš innan lögmęlts kęrufrests, sbr. 2. mgr. 50. gr. og 3. mgr. 101. gr. laga nr. 76/1970. Var sérstaklega óskaš upplżsinga um žaš hvenęr Jóni Gķslasyni var birt matsgeršin. Ķ svari stjórnarinnar 14. įgśst 2002 kom fram aš įbyrgšarbréf til félagsmanna um matiš hafi veriš póstlögš 15. maķ sama įrs og fylgdu móttökukvittanir Ķslandspósts hf. žvķ til stašfestingar. Aš fenginni žessari skżringu er ljóst aš krafa Jóns Gķslasonar um yfirmat er nęgilega snemma fram komin.
II.
Upphaf matsstarfa. Vettvangsganga.
Nokkrir veiširéttareigendur lżsa sjónarmišum sķnum.
Aš ósk yfirmatsmanna bošaši stjórn Veišifélags Kjósarhrepps eigendur veiširéttar til fundar meš yfirmatsmönnum 13. september 2002 ķ Félagsgarši ķ Kjós. Į fundinn komu eigendur eša umbošsmenn eigenda žessara jarša: Valdastaša I og II, Hįls og Nešri Hįls, Laxįrness, Mešalfells, Sogns, Ķrafells, Fremri-Hįls, Grķmsstaša, Hękingsdals og Kįraness.
Į fundinum voru kynntar rįšageršir yfirmatsmanna um verklag og óskaš eftir athugsemdum um formhliš mįlsins og hęfi yfirmatsmanna, ef einhverjar vęru. Engar athugasemdir komu fram. Var fundarmönnum gefinn kostur į aš koma aš sjónarmišum og athugasemdum vegna undirmats og vęntanlegs yfirmats. Var žvķ jafnframt beint til žeirra aš senda yfirmatsmönnum greinargeršir, ef žeir vildu kynna sjónarmiš sķn nįnar. Skyldu žęr hafa borist 10. nóvember 2002. Eftirgreindir lżstu višhorfum sķnum til skiptingar aršskrįr į fundinum eša viš vettvangsgöngu aš honum loknum: Jóhann Nķelsson og Eggert Gķslason vegna Laxįrness, Pétur Lįrusson vegna Kįraness, Gušbrandur Hannesson vegna Hękingsdals, Snorri Hilmarsson vegna Sogns, Jón Gķslason vegna Hįls og Nešri-Hįls, Ólafur Ž. Ólafsson vegna Valdastaša, Gķsli Ellertsson og Sigžór Gķslason vegna Mešalfells.
Sama dag og fundurinn var haldinn voru kannašar ašstęšur į vatnasvęšinu. Var žaš gert meš žeim hętti aš formašur veišifélagsins fylgdi yfirmatsmönnum um svęšiš. Į fundinum var mönnum bent į aš žeir gętu sjįlfir sżnt yfirmatsmönnum ašstęšur fyrir sķnum löndum, teldu žeir įstęšu til. Nżttu nokkrir veiširéttareigendur sér žaš viš vettvangsgöngu.
Eftir žennan fund hafa yfirmatsmönnum borist greinargeršir frį eigendum eša talsmönnum eftirgreindra jarša: Laxįrness (meš fylgiskjölum), Hįls og Nešri-Hįls (meš fylgiskjölum), Kįraness og sameiginleg greinargerš Valdastaša I, Valdastaša II og Grķmsstaša.
Leitaš var eftir upplżsingum eša andsvörum nokkurra veiširéttareigenda m.a. ķ tilefni fram kominna sjónarmiša ķ greinargeršum, sem yfirmatsmenn hafa fengiš. Bįrust af žvķ tilefni ķ febrśar til jśnķ 2003 svör frį talsmönnum Hįls, Kįraness, Mešalfells og Laxįrness. Yfirmatsmenn hafa leitaš til Veišimįlastofnunar, formanns veišifélagsins, fulltrśa leigutakans og fleiri manna eftir margs kyns upplżsingum, auk žess sem Siguršur Mįr Einarsson og Gušni Gušbergsson, sérfręšingar hjį Veišimįlastofnun, hafa veitt svör viš żmsum įlitaefnum varšandi višfangsefniš.
III.
Um Veišifélag Kjósarhrepps.
Félagiš heitir Veišifélag Kjósarhrepps og starfar samkvęmt samžykkt nr. 91/1949, sem stašfest var af landbśnašarrįšherra 5. jślķ sama įrs. Hefur ekki veriš stašfest nein breyting į henni eftir žaš.
Samkvęmt 2. gr. samžykktarinnar er verkefnum félagsins lżst žannig aš žau séu aš višhalda og auka fiskgengd į félagssvęšinu og aš leigja veišisvęšiš til stangarveiša.
Ķ 3. gr. samžykktarinnar segir aš félagiš nįi til allra eftirtalinna jarša, sem eigi land aš eša veiširétt ķ Laxį, Bugšu og Mešalfellsvatni įsamt lękjum, sem ķ žaš falla, en žęr séu: Nešri-Hįls, Valdastašir, Sogn, Reynivellir, Vindįs, Hękingsdalur, Fremri-Hįls, Ķrafell, Möšruvellir, Eyjar, Žorlįksstašir, Huršarbak, Kįranes, Kįraneskot, Laxįrnes, Mešalfell, Flekkudalur, Grjóteyri og Sandur. Ķ nokkrum tilvikum munu veišihlunnindi vera sameiginleg meš tveimur eša fleiri jöršum, żmist ķ jöfnum hlutföllum eša mishįum. Verša žau žį metin ķ einu lagi svo sem įšur hefur veriš gert.
Ķ 11. gr. er įkvęši žess efnis aš arši af sameiginlegri veiši skuli skipt nišur į félagsmenn samkvęmt aršskrį og aš félagsmenn greiši gjöld til félagsins ķ sömu hlutföllum og žeir taka arš.
Gildandi aršskrį fyrir veišifélagiš er samkvęmt yfirmatsgerš 8. maķ 1987.
IV.
Rekstur veišivatna. Leigusamningur og tekjur.
Veiši ķ Laxį og Bugšu hefur um įrabil veriš į hendi leigutaka, en ekki veiširéttareigenda sjįlfra. Umsaminn leigutķmi hefur oft veriš žrjś įr ķ senn, en um leigugjald hefur veriš samiš sérstaklega fyrir hvert įr leigutķmans.
Meš samningi 1. jślķ 1999 seldi veišifélagiš Laxi ehf. į leigu alla stangaveiši ķ Laxį og Bugšu įrin 2001 – 2003 aš bįšum įrum meštöldum. Meš ķ leigunni var veišihśs félagsins, ašstaša ķ hluta skólahśssins Įsgaršs til loka įgśst og bśnašur, sem tilheyrir rekstri veišihótels. Leyft var aš veiša meš 10 stöngum ķ einu ķ samtals 900 stangardaga. Leigutaka var žó heimilt į tķmabilinu frį 1. jślķ til 20. įgśst aš veiša meš 12 stöngum ķ senn, en sś heimild var hįš žvķ aš žį vęri eingöngu veitt meš flugu. Lękkaši žį stangafjöldi ašra daga veišitķmans ķ réttu hlutfalli viš žaš. Leyfilegt veišiagn var fluga og maškur. Eftir 15. september var veiši óheimil ķ Laxį ofan Įlabakka og ofan brśar ķ Bugšu. Umsamiš įrlegt leigugjald var 21.000.000 krónur, sem breytist fyrir hvert įr leigutķmans ķ samręmi viš breytingar į vķsitölu neysluveršs ķ jślķ 1999.
Ķ samningnum frį 1999 lżstu ašilarnir vilja sķnum til aš framlengja samninginn žegar eitt įr vęri eftir af gildistķma hans. Žaš hafa žeir nś gert meš samningi 27. maķ 2003, sem gildir fyrir įrin 2004-2006. Er hann ķ höfušatrišum eins og fyrri samningurinn, en umsamiš įrlegt leigugjald er 27.000.000 krónur, sem breytist ķ samręmi viš breytingar į vķsitölu neysluveršs ķ aprķl 2003 meš nįnar tilteknum hętti. Veišitķmabiliš skal vera frį 10. jśnķ til 9. september hvert įr leigutķmans.
Veišifélagiš leigir sérstaklega śt veiši ķ Mešalfellsvatni. Gerši félagiš samning 1. aprķl 2002 viš Hermann Ingólfsson og Ašalheiši Birnu Ingólfsdóttur, Hjalla, um leigu į allri veiši ķ vatninu įrin 2002, 2003 og 2004. Er leigutökum heimilt aš selja veišileyfi til stanga- og dorgveiši, en önnur veiši er óheimil. Endurgjald er 1.000.000 krónur fyrir hvert įr leigutķmans, en sś fjįrhęš breytist ķ samręmi viš breytingar į vķsitölu neysluveršs ķ aprķl 2002. Veiši innan 50 metra frį ósi śr vatninu ķ Bugšu er óheimil. Įšurgildandi samningur veišifélagsins um veiši ķ vatninu frį mars 2001 var viš félagiš Śtivist og veiši og var leigugjald 1.200.000 krónur fyrir įriš 2001.
Samkvęmt rekstrarreikningi veišifélagsins fyrir įrin 2001 og 2002 voru tekjur žess fyrra įriš samtals 23.878.892 krónur og 25.665.520 krónur hiš sķšara.
V.
Gögn til afnota viš matsstörfin.
Yfirmatsmenn hafa fengiš eftirtalin gögn til afnota viš matsstörfin:
1. Beišni um yfirmat 11. jślķ 2002 og bréf Jóns Gķslasonar, Hįlsi, 25. jśnķ 2002. (įšur getiš).
2. Aršskrįrmat undirmatsmanna 15. aprķl 2002. (įšur getiš).
3. Bréfaskipti yfirmatsmanna og Veišifélags Kjósarhrepps 2. įgśst 2002 og 14. sama mįnašar. (įšur getiš).
4. Dómkvašning undirmatsmanna 3. desember 1996 og 19. maķ 2000. (įšur getiš).
5. Samžykkt fyrir Veišifélag Kjósarhrepps. (įšur getiš).
6. Undirmatsgerš į skiptingu aršskrįr fyrir Veišifélag Kjósarhrepps 29. nóvember 1985.
7. Yfirmatsgerš fyrir sama 8. maķ 1987.
8. Veišimannakort af Laxį og Bugšu meš merktum veišistöšum.
9. Gögn varšandi fundi undirmatsmanna meš eigendum veiširéttar dags. 22. mars 2001, 9. aprķl, 15. og 28. maķ og 8. jśnķ sama įrs (fundarboš, fundargerš, listi yfir fundarmenn).
10. Bréf undirmatsmanna til veišifélagsins 9. desember 1996. (varšar gagnaöflun)
11. Spurningalisti Jóhanns H. Nķelssonar hrl. til undirmatsmanna 22. maķ 1998.
12. Bréf undirmatsmanna 8. jślķ 1998 til stjórnar veišifélagsins um žörf į gagnaöflun um żmsa žętti.
13. Svarbréf stjórnar veišifélagsins 12. október 1998 til undirmatsmanna.
14. Gögn frį Talnakönnun hf. varšandi įhrif laxastiga į veiši.
15. Męling Hnita hf. į bakkalengd jarša viš Laxį, Bugšu, Mešalfellsvatn og ós (ódagsett)
16. Įrsreikningar Veišifélags Kjósarhrepps 1998, 2000, 2001 og 2002.
17. Leigusamningar um stangarveiši (getiš ķ IV. kafla aš framan.)
18. Greinargeršir nokkurra veiširéttareigenda til yfirmatsmanna (getiš ķ II. kafla aš framan.)
19. Greinargeršir nokkurra veiširéttareigenda til undirmatsmanna vegna: Laxįrness (meš žrettįn fylgiskjölum), sameiginleg greinargerš Valdastaša I, Valdastaša II og Grķmsstaša og sameiginleg greinargerš Kįraness og Kįraneskots.
20. Dómur Hęstaréttar ķ dómasafni 1995, bls. 797 ķ mįli eigenda fimm jarša viš nešsta hluta Laxįr gegn Veišifélagi Kjósarhrepps og eigendum tuttugu og įtta jarša į félagssvęšinu varšandi dómkvašningu matsmanna. Einnig greinargeršir lögmanna ašila mįlsins.
21. Dómur Hęstaréttar ķ dómasafni 1996, bls. 33 ķ mįli eigenda sömu jarša og ķ mįli 1995 varšandi sama sakarefni. Einnig greinargeršir lögmanna ašila mįlsins.
22. Veišimįlastofnun: Gögn um veiši ķ Laxį og Bugšu, skipt eftir veišistöšum, įrin 1983 – 2002 aš bįšum meštöldum.
23. Fundarboš og listi yfir fundarmenn į fundi Veišifélags Kjósarhrepps meš yfirmatsmönnum 13. september 2002.
24. Bréf yfirmatsmanna til Jóhanns Nķelssonar hrl. um framlengingu frests til 15. desember 2002 til aš skila greinargeršum.
25. Bréf Veišimįlastofnunar 1. október 2002 til Jóns Gķslasonar, Hįlsi, um skiptingu veiši eftir veišistöšum.
26. Bréf Jóns Gķslasonar, Hįlsi, 24. september 2002 til stjórnar veišifélagsins um aš fram fari sérstök könnun Veišimįlastofnunar į ósasvęši Laxįr og svarbréf stjórnarinnar 23. október sama įrs.
27. Veišimįlastofnun: „Umfjöllun um ósasvęši Laxįr ķ Kjós“, október 2002.
28. Bréf Jóns Gķslasonar, Hįlsi, 3. desember 2002 til yfirmatsmanna varšandi greišslu kostnašar af skżrslu um ósasvęši og svarbréf yfirmatsmanna 12. sama mįnašar.
29. Bréf Gķsla Ellertssonar, Mešalfelli, til undirmatsmanna 5. maķ 2001 varšandi Dęlisį og hólma ķ Mešalfellsvatni.
30. Veišimįlastofnun: „Mat į bśsvęšum fyrir lax į vatnasvęši Laxįr ķ Kjós“, febrśar 1999 meš leišréttri töflu į bls. nr. 7 frį janśar 2003.
31. Bréf talsmanns Valdastaša og Grķmsstaša 16. janśar 2003 varšandi skżrslu Veišimįlstofnunar, sbr. liš nr. 32.
32. Veišimįlstofnun: „Dreifing laxveiši ķ Laxį ķ Kjós fyrir og eftir byggingu laxastiga ķ Laxfossi“, janśar 2003.
33. Bréf Jóns Gķslasonar, Hįlsi, 1. febrśar 2003 til yfirmatsmanna varšandi netaveiši ķ Laxįrvogi meš fylgiskjali.
34. Bréf Gķsla Ellertssonar, Mešalfelli, 5. febrśar 2003 varšandi landlengd hólma ķ Mešalfellsvatni.
35. „Frumathuganir vegna stķflu ķ Dęlisį ķ Kjós“ (Hönnun hf. – ódagsett).
36. Bréf undirmatsmanns 24. aprķl 1974 til landeiganda varšandi bakkalengd jarša.
37. Veišimįlstofnun: Nķu rannsóknarskżrslur frį įrunum 1976-2001.
38. Bréf yfirmatsmanna til talsmanns Kįraness og Kįraneskots 20. febrśar 2003 varšandi sjóbirtingsveiši og bśsvęšamat.
39. Bréf tveggja eigenda Fremri-Hįls 11. september 2002 til yfirmatsmanna varšandi
Hįlsį (meš fylgiskjali)
40. Bréf yfirmatsmanna til veišifélagsins 17. mars 2003 varšandi veišibann ķ Höklum.
41. Bréf Orkustofnunar 6. mars 2003 til yfirmatsmanna varšandi rennslismęlingar ķ Laxį og Bugšu.
42. Bréf yfirmatsmanna 10. mars 2003 til talsmanna Mešalfells, Kįraness og Laxįrness varšandi vęgi landlengdar viš Bugšu.
43. Tvö bréf yfirmatsmanna 13. aprķl 2003 til veišifélagsins varšandi annars vegar skiptingu Veišimįlastofnunar į afla į einstökum veišistöšum į jaršir og um bakkamęlingu Hnita hf. og hins vegar gildistöku nżrrar aršskrįr.
44. Svarbréf veišifélagsins 3. aprķl 2003 varšandi veišibann ķ Höklum.
45. Bréf yfirmatsmanna til talsmanna Hįls og Laxįrness 15. aprķl 2003 varšandi veišibann ķ Höklum.
46. Bréf yfirmatsmanna til talsmanna Hįls og Laxįrness 22. aprķl 2003 varšandi skżrslu Veišimįlstofnunar frį janśar 2003 um dreifingu laxveiši fyrir og eftir gerš laxastiga og um bréf talsmanns Valdastaša 16. janśar 2003.
47. Svarbréf talsmanns Hįls 5. maķ 2003 varšandi veišibann ķ Höklum.
48. Bréf veišifélagsins 5. maķ 2003 um notkun agns og veišibann ķ Höklum.
49. Svarbréf veišifélagsins varšandi skiptingu afla į jaršir (sbr. liš nr. 43).
50. Svarbréf talsmanns Kįraness 6. maķ 2003 viš fyrirspurn um sjóbirting og bśsvęšamat (sbr. liš nr. 38).
51. Svarbréf talsmanna Hįls og Laxįrness 6. maķ 2003 viš bréfi yfirmatsmanna 22. aprķl 2003 (sbr. liš nr. 46).
52. Bréf yfirmatsmanna 23. jśnķ 2003 til talsmanna Kįraness, Laxįrness og Valdastaša vegna veiši ķ Įrmótum.
53. Svarbréf talsmanns Kįraness 25. jśnķ 2003 (sbr. liš nr. 52).
54. Bréf Įsgeirs Heišars, fulltrśa leigutaka, 29. jśnķ 2003 varšandi veiši ķ Įrmótum.
VI.
Sjónarmiš nokkurra eigenda veiširéttar.
Žess var įšur getiš aš nokkrir eigendur veiširéttar hafa komiš sjónarmišum sķnum į framfęri viš yfirmatsmenn żmist munnlega eša skriflega. Hér į eftir veršur žeim lżst ķ höfušatrišum. Verša jafnframt tilfęrš eftir žvķ sem žarf višhorf, sem birtast ķ greinargeršum žeirra til undirmatsmanna.
Kįranes og Kįraneskot:
Talsmašur jaršanna lagši fram skriflega greinargerš sķna til yfirmatsmanna og lżsti jafnframt višhorfum sķnum į fundi meš žeim og viš vettvangsgöngu. Fyrsta athugasemd žessara veiširéttareigenda lżtur aš bśsvęšamati Veišimįlastofnunar, sbr. skjal nr. 30 ķ upptalningu gagna ķ V. kafla aš framan. Telja žeir ekki trśveršugt įlit fiskifręšinga į uppeldis- og hrygningarskilyršum į svęši nr. 7 į uppdrętti, er fylgdi skżrslunni, en žaš er į mišsvęši Laxįr. Žannig sé įrbotninum į svęšinu lżst ķ skżrslunni sem leir- eša sandbotni aš 80%, en 20% hans sé möl. Uppeldis- og hrygningarskilyrši séu żmist léleg eša mjög léleg. Žessu er talsmašurinn ósammįla og telur möl žekja stęrri hluta įrbotnsins og aš mikil hrygning fari žarna fram. Sérfręšingur Veišimįlastofnunar hafi ķ samtali upplżst aš hann hafi ekki skošaš svęšiš eftir hrygningartķma aš hausti „heldur eingöngu stušst viš botngeršina samkvęmt višurkenndum stöšlum.“ Slķk rannsókn sé of yfirboršskennd og ekki gangi aš višhafa ašeins eina athugun, sem rįši um aršgreišslur ķ įtta įr eša lengur.
Žį sé mišsvęši įrinnar mikilvęgara en fram komi ķ aršskrį sakir žess aš žar hafi fiskur góš skilyrši til aš lifa af, t.d. vegna sveiflna ķ nįttśrunni og ķ miklum vatnavöxtum. Hiš sama gildi um mikla žurrka į sumrin žegar įin veršur vatnslķtil, en žį safnist fiskur ķ hylji į mišsvęšinu, sem veišimenn sęki mikiš ķ žegar lķtiš sé um fisk į öšrum svęšum. Ekki veišist žó alltaf mikiš viš žęr ašstęšur, en ķ žvķ liggi e.t.v. styrkur svęšisins fyrir įna aš žarna sé fiskurinn óhultur.
Ķ greinargerš til undirmatsmanna var vakin athygli į aš lengi hafi veriš stunduš sjóbirtingsveiši ķ Laxį og Bugšu į haustin eftir hefšbundinn laxveišitķma. Fyrir 3-4 įrum hafi žessi veiši veriš leigš leigutaka įnna og hśn žį metin sérstaklega į 1 milljón króna. Skrįning veiši hafi į žessum tķma žó veriš mjög ófullkomin og sum įrin nįnast engin. Vitaš sé engu aš sķšur aš ašalveiši į sjóbirtingi žessi įr hafi veriš ķ Kįranesfljóti. Tekjur af veiši fyrir sjóbirting megi bera saman viš tekjur af veiši ķ Mešalfellsvatni.
Ķ sömu greinargerš er bent į aš ķ landi jaršanna séu tjarnir eša sef žar sem laxaseiši sé aš finna. Ekki hafi veriš gerš skipuleg rannsókn į žessum stöšum į fjölda eša tegundum seiša. Er žess óskaš aš žetta verši kannaš og tekiš tillit til ķ aršskrį eins og annarra bśsvęša laxaseiša. Loks eru geršar athugasemdir viš nišurstöšur nokkurra įra gamallar könnunar Veišimįlastofnunar į śtbreišslu seiša ķ Bugšu ofanvešri og ķ Dęlisį og tekiš fram ķ žvķ sambandi aš sķšarnefnda įin verši afar vatnslķtil į sumrin.
Hękingsdalur:
Yfirmatsmenn gengu į vettvang, žar sem talsmašur jaršarinnar sżndi žeim ašstęšur og skżrši sjónarmiš sķn. Jöršin į veišihlunnindi aš jöfnu óskipt meš Hlķšarįsi. Kom fram aš įšur hafi Pokafoss hindraš fiskför lķtillega, en ašstaša žar hafi veriš lagfęrš um 1980. Veiši er nś ekki takmörkuš ofan eša nešan viš fossinn, andstętt žvķ sem įšur gilti. Bent var į aš jöršin eigi land langt inn fyrir Žórufoss, en į žvķ svęši hafi veriš sleppt seišum. Hlišarįrnar Selį og Žverį falla um land Hękingsdals.
Hįls og Nešri-Hįls:
Talsmašur jaršarinnar lżsti sjónarmišum sķnum į fundi meš yfirmatsmönnum viš vettvangsgöngu og ķ greinargerš til yfirmatsmanna. Į vettvangi skżrši hann ašstöšuna viš Sjįvarfoss, sem liggur nęrri flóšmörkum. Ofan hans en nešan žjóšvegar liggur raflķna yfir įna og kom fram aš į kaflanum milli raflķnu og foss hafi leigutaki įrinnar bannaš alla veiši sķšustu įrin, žar meš tališ sjóbirtingsveiši aš hausti. Viš žetta hafi fimm merktir veišistašir dottiš śt (svonefndir Höklar), sem hafi veriš gjöfulir. Bollastašabreiša sé nś nešsti veišistašurinn ķ įnni. Aš žessu var vikiš nįnar ķ greinargerš til yfirmatsmanna og žess getiš aš veišibanniš hafi stašiš sl. sex įr. Samkvęmt upplżsingum Veišimįlastofnunar hafi skrįš veiši į veišistöšunum fimm veriš 477 laxar frį 1990 til 1996, en frį žvķ įri til 2000 séu skrįšir žar 32 laxar. Eitthvaš kunni aš hafa bęst viš sķšan. Er žess óskaš aš jöršunum, sem eiga land aš žessu svęši, verši bętt žetta.
Talsmašurinn lżsir sig ósammįla žeirri nišurstöšu undirmatsmanna aš ekki hafi veriš sżnt fram į aš ósasvęši įrinnar hafi einhver slķk įhrif aš telja beri žaš sjįvarjöršum til sérstakra tekna viš skiptingu aršskrįr. Žetta svęši hafi oršiš śtundan ķ bśsvęšamati Veišimįlastofnunar, sem lį fyrir viš undirmat. Hafi talsmašurinn žess vegna óskaš žess viš stjórn veišifélagsins ķ september 2002 aš hśn hlutašist til um aš stofnunin rannsakaši svęšiš. Žegar stjórnin neitaši hafi hann sjįlfur į eigin kostnaš óskaš žess aš Veišimįlastofnun gerši grein fyrir hlutverki ósasvęšis Laxįr fyrir laxfiskastofna įrinnar. Hefur hann lagt fram skżrslu stofnunarinnar um žetta, sbr. skjal nr. 27 ķ V. kafla aš framan. Bendir talsmašurinn sérstaklega į mikilvęgi óssins fyrir ašlögun kynžroska lax aš ferskvatni. Žį sé mikilvęgt aš vernda seiši ķ ósnum fyrir vargfugli, sem hafi įšur fyrr veriš gert.
Aš žvķ er varšar bakkalengd er žeirri skošun lżst aš meta eigi hana jafna ķ Laxį og Bugšu ofan įrmóta, en frį ósi aš įrmótum eigi žaš aš vera 50% hęrra žar eš Laxį sé į žeim kafla farvegur fyrir lax og sjóbirting ķ bįšar įrnar.
Fram kom varšandi veiši aš gęta yrši aš žvķ aš įriš 1988 hafi veriš afbrigšilegt vegna mikils hafbeitarlax, sem žį hafi gengiš ķ įna.
Talsmašurinn hefur loks lżst bréflega tilhögun netaveiši ķ Laxįrvogi frį jöršunum, sem aflögš var fyrir nokkrum įratugum, ž.e. „talsvert įšur en veišifélagiš var stofnaš.“ Ekki nżtur heimilda um aflamagn. Telur hann vera tķma til kominn aš žessi réttindi verši metin eins og lög um lax- og silungsveiši kveši į um.
Laxįrnes:
Eigendur jaršarinnar hafa komiš sjónarmišum sķnum į framfęri į fundi meš yfirmatsmönnum, viš vettvangsgöngu og ķ ķtarlegum greinargeršum talsmanns žeirra til yfir- og undirmatsmanna įsamt fjölda fylgiskjala.
Aš stórum hluta hefur hagsmunagęsla fyrir jöršina tengst įhrifum laxastiga, sem geršur var ķ Laxfossi eftir 1970. Fram aš žvķ hafi fossinn tafiš fyrir fiskför fram įna og žį gjarnan safnast mikill lax nešan hans og veišst vel. Eftir gerš laxastigans hafi žetta gjörbreyst žar eš fiskur eigi nś greiša för žar sem įšur var hindrun og stöšvist lax žvķ lķtt žarna ķ samanburši viš žaš, sem įšur var. Afli į jöršinni hafi aš sama skapi minnkaš, en ašrir hagnast į framkvęmdinni į kostnaš Laxįrness. Krefst talsmašurinn žess aš jöršinni verši bętt veišitap, sem af žessu hafi hlotist.
Ķ greinargerš til undirmatsmanna var lżst ašdraganda og gerš laxastigans 1971-1973, hönnun hans og gerš grein fyrir samžykkt veišifélagsins og stjórnvalda fyrir framkvęmdinni. Ennfremur var lżst fyrirvara eigenda Laxįrness, sem įskildu sér allan rétt ef veišiašstaša fyrir landi jaršarinnar skertist vegna žessarar ašgeršar. Ķ reynd hafi alls ekki veriš fylgt upphaflegri hönnun mannvirkisins, sem var forsenda fyrir samžykki stjórnvalda, heldur byggšur umfangsmikill laxastigi ķ mišjum fossinum, sem hafi eyšilagt veišistaši nešan hans og veriš meš allt öšrum hętti en samžykkt ašalfundar tók til. Megi segja meš réttu aš laxastiginn, sem endanlega var geršur, hafi aldrei veriš samžykktur af félagsmönnum ķ veišifélaginu og rįšherra ekki veitt leyfi fyrir slķku mannvirki. Vatnsrennsli įrinnar sé mjög breytt eftir sprengingar fyrir laxastiganum, hśn nįi nś ekki aš hreinsa sig og skorur og hyljir fyllist af möl. Eigi žetta viš um žį staši, sem įšur voru taldir bestu veišistaširnir, og hafi veiši nešan Laxfoss hruniš eftir žetta. Er lögš įhersla į aš viš gerš fiskvegarins hafi žaš veriš forsenda af hįlfu landeigenda nešan Laxfoss aš jaršir žeirra héldu óskertum hlutfallslegum arši af vatnasvęšinu eftir žessa framkvęmd. Žetta hafi brugšist meš öllu žegar aršskrį var tvķvegis skipt viš yfirmat eftir gerš stigans įrin 1976 og 1987. Fyrir gerš laxastigans hafi hlutur Laxįrness ķ aršskrį veriš 24,62%, en falliš eftir žaš ķ 20,52% og sķšan ķ 17,09% samkvęmt nśgildandi aršskrį. Telur talsmašurinn ljóst aš heildarveiši į vatnasvęši Laxįr hafi ekki aukist viš tilkomu laxastigans og hiš sama eigi viš um aršsemi įrinnar, sem hafi minnkaš. Nišurstašan sé sś aš samtķmis žvķ sem eigendur Laxįrness hafi veriš neyddir til aš greiša um 25% kostnašar viš laxastigann hafi žeir oršiš aš žola lękkun į aršshlutfalli sķnu nišur ķ um 17%. Žetta misręmi vilji žeir fį leišrétt. Viš gerš laxastiga sé žaš almenn forsenda aš žeir, sem eigi lönd aš veišivatni nešan fiskvegar, standi ekki lakar aš vķgi viš aršskrįrmat eftir framkvęmdina en fyrir hana og aš gerš fiskvegarins leiši ekki einungis til žess aš aršur fęrist frį žeim til žeirra, sem eiga lönd ofan hans.
Frekari umfjöllun um laxastigann kom fram ķ greinargerš talsmannsins til yfirmatsmanna. Var lögš įhersla į aš forsenda žess aš gerš stigans var samžykkt hafi veriš sś aš jaršir nešan hans héldu óskertum hlutfallslegum arši eftir framkvęmdina, enda hafi žaš veriš samžykkt meš bindandi hętti af hįlfu veišifélagsins. Einróma samžykkt ķ félaginu hafi hljóšaš svo: „Fundur ķ Veišifélagi Kjósarhrepps haldinn 8. maķ 1971 samžykkir aš geršur verši fiskvegur, eftir žeim teikningum sem fyrir liggja svo framt aš žaš taki ekki af veiši nešan viš Laxfoss ...“. Umbošsmašur eigenda Laxįrness hafi gert svofelldan fyrirvara į fundinum: „Ķ sambandi viš framkomna tillögu įskil ég eigendum Laxįrness allan rétt ef veišiašstaša fyrir landi jaršarinnar skeršist vegna žessara framkvęmda.“ Engar athugasemdir hafi veriš geršar viš fyrirvarann. Ķ žessari samžykkt veišifélagsins felist aš mati eigenda Laxįrness bindandi įkvöršun žess efnis aš jöršin „héldi óskertum arši vegna žess žįttar aršskrįrinnar sem lżtur aš hlutfallslegri veiši“, eins og segir ķ greinargerš talsmannsins. Engin afstaša hafi veriš tekin ķ undirmati til žessarar mįlsįstęšu eigenda jaršarinnar og hafi undirmatsmenn hvorki fjallaš um gildi samžykktar veišifélagsins né hafi žaš veriš gert ķ fyrri matsgeršum aš žvķ rįša megi. Samžykktin sé bindandi og feli ķ sér aš hlutur jaršarinnar „ķ žeim einingum sem mišast viš veiši ķ įnni eigi aš vera hlutfallslega óbreyttur frį žvķ sem hann var viš töku įkvöršunarinnar um gerš laxastigans į įrinu 1971, enda hafi veišifélagiš samžykkt aš aršur umbjóšenda minna af fiskveiši ętti ekki aš minnka viš framkvęmdina.“ Ķ matsgeršum eftir 1971 hafi hlutur Laxįrness hins vegar veriš skertur vegna minni veiši nešan fiskvegarins andstętt samžykkt veišifélagsins. Žetta tjón žurfi aš bęta jöršinni til frambśšar meš bindandi hętti ķ samręmi viš samžykktina frį 1971. Žį var gagnrżnd umfjöllun undirmatsmanna varšandi veršmętisaukningu į veiši, sem žeir telji aš megi rekja til geršar fiskvegarins. Segir talsmašurinn fullyršingar af žessum toga hafa heyrst frį einstökum veiširéttareigendum og žęr jafnvel veriš teknar upp ķ matsgeršum įn žess aš séš verši aš sannanir hafi veriš fęršar fram žeim til stušnings. Įlit eigenda Laxįrness sé žvert į móti žaš aš veršmęti Laxįr til śtleigu hafi ekki aukist viš žessar framkvęmdir umfram ašrar laxveišiįr. Einungis sé um aš ręša almennar veršhękkanir į veiširétti ķ laxveišiįm og tilfęrslu milli veišistaša ķ Laxį til hags veiširéttareigendum ofan fiskvegar. Žannig hafi veiši į vatnasvęši įrinnar 1969-1971 veriš aš mešaltali 1803 fiskar į įri, en 1324 fiskar į įri 1972-1995. Laxagengd hafi žannig ekki aukist ķ įnni viš gerš fiskvegar og ekki heldur žótt keypt hafi veriš upp laxveiširéttindi ķ sjó į vegum veišifélagsins. Var gerš sérstök grein fyrir veiši į žremur veišistöšum viš Laxfoss, sem hafi eyšilagst eftir 1971. Ķ undirmati nś hafi hlutur Laxįrness enn veriš lękkašur og sé samkvęmt žvķ 14,69%. Fylgir yfirlit yfir śtreiknaš tjón į veiširétti jaršarinnar 1976-2001, sem verši rakiš beint til geršar fiskvegarins. Loks er nišurstöšu undirmatsmanna um bętur til Laxįrness vegna fiskvegarins lżst sem frįleitu, enda sé tjóniš aš miklum mun meira. Aš auki sé skekkja ķ śtreikningi žeirra žar eš eigendur bakka öšrum megin įr fįi ķ sinn hlut 9% bóta vegna veiši, en eigendur hins bakkans (Laxįrness) fįi 6% įn žess aš nokkur skżring komi fram į žessu misręmi. Er sś krafa gerš aš tjóniš verši bętt žannig aš „žęr 500 einingar sem koma til skipta vegna veiši viš aršskrįrmat undirmatsmanna ...“ skiptist meš tilteknum hętti. Er žį mišaš viš aš tapast hafi hlutfallslega 27,7% af veiši fyrir landi jarša nešan fiskvegar meš tilkomu hans. Verši žeim bętt tjóniš meš sama hlutfalli af įšurnefndum einingum og falli helmingur žeirra varanlega ķ hlut Laxįrness. Öšrum einingum fyrir veiši verši skipt ķ hlutfalli viš raunverulega veiši į vatnasvęšinu.
Um ašra žętti en laxastigann fjallar talsmašur jaršarinnar einnig og žį einkum ķ greinargerš til yfirmatsmanna. Telur hann undirmatsmenn ekki hafa tekiš tillit til żmissa žįtta, sem beri aš taka miš af samkvęmt 50. gr. laga nr. 76/1970. Er um žaš vikiš fyrst aš bakkalengd, en ekki komi fram ķ undirmati aš tekiš hafi veriš tillit til bakkalengdar Dęlisįr, sem aš hluta tilheyri Laxįrnesi. Žį sé óljóst hvort bakkalengd Bugšu hafi veriš metin. Telur talsmašurinn aš bakkar veišivatns eigi aš hafa mismikiš vęgi vegna mismunandi vatnsmagns og dżpis. Af žeim sökum beri aš gefa bökkum nešan įrmóta aukiš vęgi ķ samanburši viš bakka ofan žeirra. Žį gefi nešsti hluti įrinnar veišifélaginu ķ reynd hlutfallslega hęrri tekjur fyrr į hverju veišitķmabili en svęši, sem ofar liggja. Til alls žessa beri aš taka tillit viš matiš. Ķ annan staš gerir talsmašurinn athugasemdir viš umfjöllun ķ undirmati um ašstöšu til veiši. Hömlur į veiši ķ Laxį komi fram ķ fimm atrišum. Žannig hafi leigutaki bannaš veiši į nešstu veišistöšum įrinnar, bann sé lagt viš veiši skv. 40. gr. laga nr. 76/1970 bęši 30 metra nešan fiskvegar og 20 metra ofan hans, en óumdeilt sé aš įšurnefndur laxastigi sé fiskvegur, sérstakar hömlur séu lagšar į alla veiši ķ įrós, bann viš maškaveiši 1. jślķ –20. įgśst hafi oršiš til aš minnka veiši nešan fiskvegar žar sem įšur voru bestu maškaveišisvęšin og loks hafi veišistašir nešan viš Laxfoss spillst af möl og sandi og rennsli įrinnar breyst viš framkvęmdina. Um žessi atriši sé engin leiš aš sjį hvort eša ķ hvaša męli hafi veriš tekiš tillit til žeirra ķ undirmat. Er žess krafist aš žau verši metin sérstaklega, sem og žaš aš eigendur Laxįrness leystu įriš 1942 til sķn öll réttindi til laxveiša ķ sjó, sem įšur tilheyršu Eyri og Eyrarkoti, og lögšu žau til Laxįrness. Loks er vikiš aš bśsvęšamati Veišimįlastofnunar og bent į aš žaš taki ekki til uppeldis- og hrygningarskilyrša sjóbirtings og ašeins aš hluta bleikju. Žį sé meš haustveiši spillt hrygningarstöšum ķ įnum fyrir landi Laxįrness, en žį sé fiskur aš bśa sig til hrygningar. Ekki hafi veriš fjallaš um žetta ķ undirmati. Leitaš hafi veriš til Veišimįlastofnunar um rannsókn į gildi ósasvęšisins fyrir uppeldi fisks og liggi nišurstaša hennar nś fyrir. Sżni hśn ótvķrętt aš svęšiš sé mikilvęgt fyrir ašlögun seiša og göngufisks aš seltu og ferskvatni. Žį hafi stofnstęrš sjóbirtings aukist mjög sķšustu įrin ķ Laxį og sé žaš įlit eigenda Laxįrness aš ósasvęšiš hafi fengiš aukna žżšingu ķ žvķ sambandi.
Mešalfell:
Talsmenn jaršarinnar lżstu višhorfum sķnum į fundi meš yfirmatsmönnum. Var lögš įhersla į mikilvęgi efsta hluta Bugšu fyrir seišauppeldi, svo sem bśsvęšamat beri glöggt meš sér. Fyrir undirmatsmönnum var gerš sś athugasemd aš hvorki bakkar Dęlisįr né hólmi ķ Mešalfellsvatni hefšu veriš męldir. Meš bréfi (sbr. liš nr. 34. ķ V. kafla aš framan) var greint frį žvķ aš samkvęmt eigin męlingu vęru bakkar hólmans og rifs, sem tengist honum, 158 metrar.
Valdastašir I og II og Grķmsstašir:
Talsmašur jaršanna og eigendur komu sjónarmišum sķnum į framfęri viš yfirmatsmenn į fundi meš žeim, viš vettvangsgöngu og ķ ķtarlegum greinargeršum talsmannsins til yfir – og undirmatsmanna.
Um žessar jaršir gildir hiš sama og Laxįrnes aš ķ framlögšum greinargeršum talsmanns žeirra er aš verulegu leyti fjallaš um laxastigann og hvernig gerš hans hafi minnkaš veiši nešan stigans, en aukiš hana aš sama skapi žar yfir ofan. Er haldiš fram aš landeigendur nešan Laxfoss hafi bešiš tjón af framkvęmdinni. Viš gerš aršskrįr verši aš taka fullt tillit til žess aš aršur žeirra eigi ekki aš skeršast af žessum sökum. Falla sjónarmiš hans aš žessu leyti saman viš žau, sem talsmašur Laxįrness hefur lżst, og įšur voru rakin.
Ķ greinargerš til yfirmatsmanna er įréttaš aš žaš hafi veriš forsenda fyrir sprengingu Laxfoss aš jaršir nešan hans héldu eftir žaš óskertum hlutfallslegum arši vegna veiši į vatnasvęšinu og aš „ašrir félagsmenn ķ veišifélaginu hafi samžykkt žį skipan mįla meš bindandi hętti.“ Žrįtt fyrir žaš hafi aršur žessara jarša veriš skertur ķ žeim aršskrįm, sem sķšan hafi veriš geršar, žar į mešal ķ undirmati nś. Į žessu verši yfirmatsmenn aš taka sérstaklega og fęra hlutfallslega skiptingu aršs vegna veiširéttar nešan Laxfoss annars vegar og ofan hans hins vegar til fyrra horfs. Hafi undirmatsmenn alls ekki tekiš nęgjanlegt tillit til žeirra įhrifa, sem sprenging fossins hafi haft į veiši nešan hans. Vęri nęr lagi aš yfirmatsmenn višhefšu žį ašferš aš fęra meginhluta allrar veiši ofan Laxfoss fram til 1. įgśst įr hvert į nęstu veišistaši nešan Laxfoss, žegar veiši er skipt nišur į jaršir. Sé einungis rétt aš deila nišur veiši, sem fęst eftir 1. įgśst, eftir raunverulegum veišistöšum. Vķsar talsmašurinn til žess aš fram til žess aš laxastiginn var geršur hafi laxveiši ķ Laxį og Bugšu veriš hverfandi fyrir ofan Laxfoss fram ķ įgśstmįnuš įr hvert. Fossinn hafi spillst sem veišistašur sem og Fossbreiša vegna grjótframburšar og dreifšara vatnsrennslis. Tekiš var fram aš žess hefši veriš fariš į leit viš Veišimįlastofnun aš hśn gerši samanburšarskżrslu į veiši ķ Laxį og Bugšu fyrir ofan og nešan Laxfoss annars vegar sķšustu įrin fyrir gerš fiskvegarins og hins vegar eftir žaš, svo rekja mętti meš tölum hvernig veiši hafi flust til. Umrędda skżrslu stofnunarinnar, sem dagsett er ķ janśar 2003, sendi talsmašurinn yfirmatsmönnum um mišjan žann mįnuš. Er žar višhöfš sś ašferš aš tekin eru tvö įtta įra tķmabil fyrir og eftir gerš laxastigans og žau borin saman. Eru annars vegar tekin įriš 1959-1966 og hins vegar 1994-2001. Afli į veišistašnum Fossbrśn er talinn meš veiši nešan Laxfoss. Helstu nišurstöšur eru žęr aš įrleg mešallaxveiši į fyrra tķmabilinu ķ Laxį og Bugšu hafi veriš 1127 laxar, en af žeim fiskum, sem fęršir voru į veišistaši, hafi aš mešaltali 63,3% veišst nešan Laxfoss, en 36,7% ofan hans. Heildarveiši į žvķ įrabili hafi veriš nokkuš stöšug. Į sķšarnefna tķmabilinu hafi įrleg mešalveiši veriš 1057 laxar, en af žeim hafi aš mešaltali veišst 22% nešan Laxfoss, en 78% fyrir ofan. Heildarveiši į žessu tķmabili hafi veriš nokkuš breytilegri en į hinu fyrra. Veiši eftir veišistöšum og vikum innan veišitķmabilsins var gefin upp ķ tveimur višaukum viš skżrsluna. Segir ķ henni aš samanburšurinn leiši ķ ljós aš veišin nešan Laxfoss hafi aš mešaltali lękkaš um 473 laxa į įri, en aš sama skapi aukist um 406 laxa ofan fossins. Žį gęti veišiįlag nešan Laxfoss hafa veriš meira mešan fossinn var gönguhindrun fyrir lax. Viš samanburš į žessum tveimur tķmabilum verši aš gęta žess aš breytingar geti hafa oršiš į sókn, veišitękjum, įstundun og dreifingu sóknar. Engu aš sķšur bendi samanburšurinn til tilfęrslna ķ veiši upp fyrir fossinn, sem įšur hafi tafiš göngu laxins og um leiš leitt til meiri veiši nešan hans.
Ķ bréfi talsmanns jaršanna, sem skżrslan fylgdi, hefur hann gert sérstaka grein fyrir veišitapi į fjórum veišistöšum nešan fiskvegar, sem eru ķ landi umbjóšenda hans og Laxįrness. Eru Strengir hinn nešsti žeirra. Hefur hann jafnframt gert sérstakt yfirlit yfir įrlega veiši į žessum fjórum veišistöšum umrędd sextįn įr, sem samanburšarskżrslan tekur til, en yfirlitiš hefur hann unniš upp śr višaukum meš skżrslunni. Telur hann aš įrlega hafi veišst žar į fyrra tķmabilinu 48,48% heildaraflans ķ įnum, en einungis 7,70% į hinu sķšara. Žannig hafi 40,78% įrlegrar heildarlaxveiši flust frį žessum fjórum veišistöšum į ašra veišistaši. Sprenging Laxfoss hafi hins vegar haft óveruleg įhrif į veiši ķ Laxį nešan veišistašanna fjögurra. Telur talsmašurinn rétt ķ ljósi žessara upplżsinga aš 48,48% allra eininga fyrir veiši verši fęrš į veišistašina fjóra, en žau 51,52%, sem eftir standi, verši jafnaš milli annarra veišistaša. Žį lżsir hann žeirri skošun aš fyrir gerš fiskvegarins hafi mįtt gera rįš fyrir öruggri 700 laxa įrlegri veiši į veišistöšunum fjórum, en mišaš viš nśverandi markašsašstęšur gefi slķkt veišisvęši af sér 14 til 21 milljón krónur ķ leigutekjur.
Ķ greinargerš til yfirmatsmanna er jafnframt vikiš aš landlengd. Er mótmęlt žeirri ašferš undirmatsmanna aš gefa hverri lengdareiningu bakka viš Laxį og Mešalfellsvatn jafnt vęgi. Megi rįša aš hiš sama sé lįtiš gilda ķ undirmati um bakka Bugšu. Telur hann aš gefa eigi bakkalengd į nešri hluta vatnakerfisins meira vęgi en ofar ķ žvķ, en bakkalengd endurspegli žaš vatnsmagn, sem renni fyrir landi einstakra jarša. Eigi žetta einkum viš nešan įrmóta Laxįr og Bugšu, žar sem gefa ętti bakkalengd aš minnsta kosti tvöfalt vęgi vegna vatnsmagns. Žį sé ekki rétt aš bakkalengd efst ķ vatnakerfi Laxįr hafi sama vęgi og nešar, enda renni til įrinnar fjöldi lękja, sem auki vatnsmagn hennar eftir žvķ, sem nešar dregur. Žį er sérstök athygli vakin į žvķ aš viš śthlutun eininga fyrir veiši hafi undirmatsmenn ekki tekiš meš įrin 1988 og 1989 žar eš veišibękur frį žessum įrum hafi ekki legiš fyrir. Śr žvķ hafi nś veriš bętt. Žetta skipti mįli, en umrędd tvö įr hafi veriš mikil veiši nešan Laxfoss og hljóti žvķ upplżsingar um žau aš verša umbjóšendum hans til hags mišaš viš nišurstöšur undirmatsmanna. Žį sé ķ undirmatsgerš ekki heldur gętt aš žvķ aš silungsveiši kunni aš dreifast meš öšrum hętti en laxveišin. Mikill munur sé į žvķ hvort um sé aš ręša stašbundinn silung eša sjóbirting, en sķšustu įrin hafi veriš mikil sjóbirtingsgengd į nešstu svęšum įrinnar. Sé veiši į honum mjög eftirsótt og hafi hśn haldiš uppi veiši žegar lax hafi ekki gefiš sig. Um žennan žįtt mįlsins vķsar hann aš öšru leyti til leigutaka įnna um upplżsingar. Loks er ķ greinargerš til yfirmatsmanna haldiš fram varšandi uppeldis- og hrygningarskilyrši aš undirmatsmenn hafi ekki tekiš tillit til réttmętrar gagnrżni į bśsvęšamat Veišimįlastofnunar.
Ķ greinargerš til undirmatsmanna leggur talsmašurinn įherslu į aš félagssvęšiš verši metiš til aršskiptingar sjįlfstętt og įn tilvķsana til fyrri matsgerša. Žį segir aš allur fiskur į leiš į vatnasvęšiš fari fyrir landi Valdastaša og Grķmsstaša og mesta veišin žar sé ķ jślķmįnuši žegar tekjur af hverju seldu veišileyfi séu hvaš mestar į svoköllušum śtlendingatķma. Veiši į mašk sé bönnuš ķ jślķ og fram ķ įgśst, en fyrir landi jaršanna séu margir veišistašir, sem henti vel til slķkrar veiši. Gera megi rįš fyrir aš veiši žar yrši meiri aš tiltölu ef bann viš maškveiši yrši afnumiš. Įrin 1988 og 1989 hafi veiši į mašk veriš leyfš aš hluta til ķ jślķ, sem meš öšru hafi leitt til grķšarlegrar veiši nešan Laxfoss. Nśverandi leigutaki įnna hafi 8 stangir til veiša ķ upphafi veišitķma ķ jśnķ, en af žeim rįšstafi hann 5 til veiša ķ landi umbj. hans. Žį verši aš taka tillit til umhverfis Laxįr į žessum staš og meta žaš sérstaklega sem mikilvęgan žįtt ķ ķmynd fiskihverfisins og žar meš žįtt ķ tekjuöflun veišifélagsins. Žį telji eigendur jaršanna góš bśsvęši fyrir laxaseiši vera fyrir landi žeirra ofan Laxfoss. Loks hafi veriš lįtiš hjį lķša viš undirmat aš meta hrygningar- og uppeldisskilyrši ķ Valdastašahverfi, Myllulęk og Langhólmaós. Hlutur Mešalfellsvatns og Bugšu sé augljóslega of hįr ķ gildandi aršskrį. Um ašstęšur annars stašar į vatnasvęšinu er tekiš fram aš laxar, sem veišist ķ efri hluta Laxįr eftir mišjan įgśst, séu oftar en ekki legnir og žvķ léttari en fiskar, sem veišist nešan til ķ įnni fyrri hluta sumars. Veršmęti žessarar veiši sé žvķ augljóslega minna en veišinnar ķ jślķ. Ķ hlišarįm hafi aldrei veišst né sést lax svo vitaš sé į sķšari įrum. Dregur talsmašurinn mjög ķ efa aš žęr nišurstöšur ķ bśsvęšamati Veišimįlastofnunar fįi stašist aš önnur įrsvęši en Laxį og Bugša leggi til 10% af hrygningar- og uppeldisskilyršum į svęšinu.
Fremri-Hįls:
Ķ bréfi tveggja eigenda jaršarinnar til yfirmatsmanna er žess fariš į leit aš Hįlsį verši sérmetin viš skiptingu aršskrįr, svo sem gert hafi veriš ķ yfirmati 1987.
VII.
Skipting aršs. Almennt
Ķ 1. mgr. 50. gr. laga nr. 76/1970 er aš finna įkvęši um įkvöršun veiši eša aršs af veiši, sem koma skal ķ hlut hverrar jaršar eša jaršarhluta, sem veiširéttur fylgir ķ vatni į félagssvęšinu. Žar segir: „Viš nišurjöfnun veiši eša aršs af henni skal m.a. taka tillit til ašstöšu viš netjaveiši og stangarveiši, landlengdar aš veišivatni, til hrygningarskilyrša og uppeldisskilyrša fisks.“
Samkvęmt 11. gr. samžykktar fyrir Veišifélag Kjósarhrepps skal arši af sameiginlegri veiši skipt nišur į félagsmenn samkvęmt aršskrį. Kostnaš af starfsemi félagsins greiša félagsmenn ķ sama hlutfalli.
Ķ gildandi aršskrį fyrir félagiš er arši skipt ķ einingar mišaš viš aš heildarfjöldi eininga, sem kemur til skipta milli allra rétthafa, sé 100. Yfirmatsmenn munu hins vegar nś sem endranęr hafa žann hįtt į aš skipta arši ķ einingar mišaš viš aš heildarfjöldi žeirra sé 1000. Viš skiptingu aršskrįr verša notašar heilar tölur og einn aukastafur. Hér į eftir fara nišurstöšur yfirmatsmanna um hvernig allar einingarnar skulu skiptast milli einstakra žįtta, sem ķ framangreindri lagagrein eru sérstaklega tilgreindir, og hvernig önnur atriši geta einnig haft žar įhrif į.
VIII.
Landlengd
Mešal mįlsgagna er ódagsett skrį verkfręšistofunnar Hnita hf. um bakkalengd jarša, en hennar var aflaš viš mešferš mįlsins fyrir undirmatsmönnum. Tekur skrįin til bakkalengdar aš Laxį, Bugšu, Mešalfellsvatni og ósasvęši Laxįr, en hlišarįr voru ekki męldar. Enginn hefur vefengt nišurstöšur męlinganna. Af hįlfu Mešalfells var žvķ hins vegar mótmęlt viš undirmatsmenn aš hvorki bakkar Dęlisįr né hólma ķ Mešalfellsvatni vęru męldir. Viš mešferš mįlsins fyrir yfirmatsmönnum lagši talsmašur jaršarinnar fram nišurstöšu eigin męlingar um bakkalengd hólmans. Talsmašur Laxįrness hefur einnig lżst žeirri skošun aš taka eigi tillit til bakka Dęlisįr viš skiptingu aršskrįr. Verša tölur, sem skrįin hefur aš geyma, lagšar til grundvallar eins og žęr liggja fyrir. Hiš sama į viš um męlda landlengd hólma ķ Mešalfellsvatni. Ekki er fram komiš aš įgreiningur sé um merki milli jarša, sem lķta žurfi til viš śthlutun eininga fyrir landlengd.
Nišurstaša yfirmatsmanna er sś aš hęfilegt sé aš 280 einingar skuli skiptast milli veiširéttareigenda ķ samręmi viš landlengd aš Laxį, Bugšu, Mešalfellsvatni og ósasvęši Laxįr. Viš mat į vęgi žessa žįttar sem og annarra er ķ senn litiš til allra ašstęšna į svęšinu og gętt samręmis viš matsgeršir yfirmatsmanna viš skiptingu aršskrįr almennt fyrir veišifélög.
Ķ 41. liš ķ V. kafla aš framan var getiš um rennslismęlingar Orkustofnunar ķ Laxį og Bugšu, sbr. einnig 42. liš. Var talsmönnum jarša viš Bugšu kynnt bréf stofnunarinnar frį 6. mars 2003 um žetta og sś rįšagerš yfirmatsmanna aš taka miš af mismiklu vatnsmagni ķ įnum meš žeim hętti aš hver męld eining bakka Laxįr nešan įrmóta fengi hęst vęgi, bakkar Laxįr ofan įrmóta fengju lęgra vęgi og bakkar Bugšu enn lęgra. Ekki bįrust višbrögš viš žessu. Lög nr. 76/1970 verša ekki skżrš į annan hįtt en žann aš leggja beri mat į žennan žįtt eins og ašra, sem rįša um śthlutun aršs. Veršur samkvęmt žvķ lagt sjįlfstętt mat į gildi męldra lengdareininga bakka eftir žvķ hvar į vatnasvęšinu žeir eru, sem leišir til mismunandi nišurstöšu um vęgi žeirra viš śthlutun žessara eininga. Sś ašferš aš vega einstaka bakka veišivatns mishįtt styšst auk žess viš rķka hefš hjį veišifélögum almennt ķ landinu. Aš baki žvķ liggur aš gjarnan er litiš svo į aš śthlutun eininga fyrir landlengd sé endurgjald fyrir žaš vatnasvęši, sem markar lķfsrżmi lax og silungs. Hefur mikiš vatnsmagn į nešri hluta vatnasvęšis óhjįkvęmilega mikiš gildi aš žessu leyti, jafnframt žvķ sem gildi lękja og efstu draga veišiįr er aš sama skapi einatt lķtiš ķ žessu tilliti og stundum nęr ekkert. Samkvęmt žessum višmišunum er nišurstaša yfirmatsmanna sś aš bakkar nešan įrmóta Laxįr og Bugšu fįi vęgiš 1,4. Frį Žórufossi aš nefndum įrmótum eykst vatnsmagn Laxįr jafnt og žétt af lękjum og hlišarįm, sem til hennar falla. Veršur landlengd viš įna framan viš įrmótin gefiš vęgiš 0,9 aš Svķnadalsį, 0,82 frį henni aš Žverį, en 0,75 žašan aš Žórufossi. Bakkar Bugšu og Mešalfellsvatns fį vęgiš 0,5. Viš śthlutun eininga fyrir landlengd hafa yfirmatsmenn ķ öšrum tilvikum mišaš viš aš hśn nįi allt aš óslķnu ķ sjó. Fį męldir bakkar ósasvęšis vęgiš 0,7. Ekki veršur śthlutaš einingum fyrir bakkalengd til eigenda ólaxgengs svęšis ofan Žórufoss.
Landlengd hlišarįa, annarra en Bugšu, hefur ekki veriš męld. Af gögnum mįlsins mį engu aš sķšur fara nęrri um hver lengd hins laxgenga hluta hverrar žeirra er. Af bśsvęšamati, sbr. X. kafla hér į eftir, veršur hins vegar rįšiš aš laxaseiši hafi ķ flestum žeirra ekki fundist nema ķ hluta žess kafla, sem laxgengur er. Į žetta ekki sķst viš um Dęlisį, sem er laxgeng mun lengra en seiši hafa fundist. Ķ matinu er tekiš fram um sumar žessara hlišarįa aš ekki sé vķst aš lax hafi hrygnt žar, en ķ žeim tilvikum ganga seiši žį upp ķ žęr śr Laxį. Um allar hlišarįrnar er sagt aš ekki sé vitaš til aš lax hafi veišst žar. Aš virtu öllu framanröktu eru ekki efni til aš śthluta einingum fyrir bakkalengd til veiširéttareigenda ķ öšrum hlišarįm en Bugšu. Žeim veršur hins vegar śthlutaš einingum fyrir hrygningu og/eša uppeldi seiša ķ įnum, sbr. X. kafla hér į eftir.
IX.
Ašstaša til stangarveiši og netaveiši
Ķ IV. kafla aš framan er gerš grein fyrir tilhögun viš rekstur įnna og ķ V. kafla er getiš skżrslna, sem liggja fyrir yfirmatsmönnum um veiši į laxi og silungi 1983-2002 aš bįšum įrum meštöldum og skiptingu aflans į veišistaši. Viš mat į skiptingu aršskrįr nś veršur tekiš miš af veiši 1987 – 2002 aš bįšum įrum meštöldum, en veiši įriš 1986 og fyrr var talin meš žegar aršskrį var skipt sķšast. Hafa samtals veišst 22.708 laxar žau įr, sem nś er tekiš miš af, en auk žess hafa veišst 85 laxar, sem ekki eru skrįšir į veišistaši. Varšandi žennan žįtt ķ skiptingu aršskrįr leggja yfirmatsmenn almennt til grundvallar allan afla skrįšan į veišistaši, sem fengist hefur frį gerš sķšustu aršskrįr. Į žaš ekki einungis viš um lax, heldur einnig silung. Ķ tilviki Veišifélags Kjósarhrepps eru annmarkar į žvķ aš unnt sé aš fylgja įšurnefndri reglu aš öllu leyti. Stafar žaš af žvķ aš verulega skortir į aš višhlķtandi upplżsingar hafi fengist um silungsafla og skiptingu hans milli veiširéttareigenda. Veršur sérstaklega vikiš aš žessu atriši sķšar.
Žar sem veišistašir eru ķ merkjum milli jarša hefur Veišimįlastofnun skipt afla ķ skżrslum sķnum į viškomandi jaršir eftir žvķ, sem stofnunin telur rétt. Hefur stjórn veišifélagsins lżst sig sammįla śtdeilingu Veišimįlastofnunar į žessum fiskum. Leggja yfirmatsmenn hana til grundvallar um annaš en veišistaš nr. 19, Įrmót. Aš fenginni umsögn talsmanns Kįraness er nišurstaša yfirmatsmanna sś aš afli śr žessum veišistaš tilheyri Valdastöšum aš hįlfu og aš fjóršungi Kįranesi og Laxįrnesi hvorri jörš.
Af hįlfu talsmanna Laxįrness og Valdastaša eru fram komnar kröfur, sem fela ķ sér aš einingum, sem śthlutaš veršur vegna veiši, skuli ekki skipt eftir hefšbundnum višmišunum, ž.e. eftir žvķ hvar afli er dreginn į land. Žess ķ staš verši veiši skipt ķ samręmi viš žaš hver hlutdeild jaršanna var ķ heildarlaxveiši į vatnasvęšinu fyrir gerš laxastigans 1972 – 1973. Öšrum afla telur talmašur Valdastaša aš verši žį skipt eftir hefšbundinni ašferš. Vķsast til žess, sem rakiš er ķ VI. kafla aš framan um rök talsmanna jaršanna fyrir žessum kröfum.
Žótt nokkur munur sé į framsetningu sjónarmiša talsmannanna er sį kjarni hinn sami ķ mįlatilbśnaši beggja aš ašrir veiširéttareigendur hafi skuldbundiš sig til aš hlķta žvķ aš eigendur jaršanna tveggja viš Laxfoss fengju ķ sinn hlut eftir gerš laxastigans óbreytt hlutfall heildaraflans į svęšinu žegar einingum, sem koma fyrir veiši, yrši śthlutaš viš gerš aršskrįr. Viš skiptingu aršskrįr nś hafa veiširéttareigendur ofan Laxfoss ekki tjįš sig sérstaklega um žetta. Į įrunum 1995 og 1996 var hins vegar dęmt ķ Hęstarétti um kröfur eigenda jaršanna nešan Laxfoss um dómkvašningu matsmanna til aš meta ętlaš tjón žeirra vegna geršar laxastigans og tóku veiširéttareigendur ofan stigans žį til andsvara. Hafa greinargeršir ašilanna ķ žeim mįlum veriš lagšar fram ķ matsmįlinu nś, sbr. 20. og 21. liš ķ V. kafla aš framan. Er alveg ljóst aš veiširéttareigendur ofan stigans hafa ekki fallist į sjónarmiš eigenda jarša nešan hans um aš hinir fyrrnefndu hafi į sķnum tķma skuldbundiš sig til aš hlķta žvķ aš jaršir nešan Laxfoss héldu óbreyttri hlutdeild vegna veiši viš gerš aršskrįr eftirleišis.
Ķ mįlatilbśnaši talsmanns Laxįrness hefur einkum veriš vķsaš til samžykktar ķ veišifélaginu 8. maķ 1971, žegar lagning laxastiga var įkvešin. Er samžykktin tekin upp oršrétt aš framan, sem og stašhęfingar talsmannsins um aš ķ henni felist bindandi įkvöršun félagsins um aš jöršin skyldi halda óskertum arši vegna žess žįttar aršskrįr, sem komi fyrir veiši, og aš félagiš hafi samžykkt aš aršur Laxįrness ętti ekki aš minnka viš framkvęmdina. Fyrirvari eiganda jaršarinnar viš samžykktina er einnig tekinn upp oršréttur aš framan. Ekki nżtur frekari heimilda um ašdraganda mįlsins en žeirra, sem talsmašur Laxįrness hefur lagt til. Viš śrlausn um žetta veršur litiš til žess aš įkvöršun um gerš laxastiga meš sprengingu ķ fossinum var óafturkręf ašgerš. Ķ žvķ ljósi getur oršalag samžykktarinnar 1971 vart talist markvisst, žar sem slķk óafturkręf framkvęmd var samžykkt „svo framt aš žaš taki ekki af veiši nešan Laxfoss“. Markmiš meš gerš laxastigans var ótvķrętt aš gera fiskför fram įna greišari, en fram til žess hafši fiskur tafist nešan Laxfoss um lengri eša skemmri tķma og safnast žar saman. Af ašgerš, sem beindist aš žvķ aš breyta žessu įstandi, hlaut fyrirsjįanlega aš leiša minni veiši į stašnum, svo sem raunin varš einnig į. Veiši hefur ekki „tekiš af nešan Laxfoss“, svo sem glöggt kemur fram ķ skżrslu Veišimįlastofnunar frį janśar 2003, žótt hśn hafi verulega minnkaš. Ekki er komiš fram aš įhrif framkvęmdarinnar į veiši nešan Laxfoss hafi oršiš önnur en žau, sem fyrirsjįanleg mįttu vera. Oršalag samžykktarinnar eša markmiš styšja ekki framanraktar stašhęfingar talsmanns Laxįrness um aš ķ samžykktinni 1971 hafi falist skuldbinding um tiltekinn aršshlut jaršarinnar af veiši framvegis. Samkvęmt žvķ, sem aš framan er rakiš, fallast yfirmatsmenn ekki į aš talsmenn Laxįrness og Valdastaša hafi sżnt fram į aš ašrir veiširéttareigendur hafi samžykkt 1971 aš hlutdeild jaršanna ķ veiši skyldi haldast óbreytt viš skiptingu aršskrįr eftirleišis. Verša kröfur žeirra ekki teknar til greina į slķkum grundvelli. Fyrirvari eiganda Laxįrness viš samžykktina 1971, žar sem hann įskildi sér allan rétt, breytir engu ķ žvķ efni.
Ķ VI. kafla aš framan voru rakin žau sjónarmiš talsmanns Laxįrness aš tilkoma laxastigans hafi ekki oršiš til žess aš auka laxgengd ķ įrnar og veršmęti Laxįr til śtleigu hafi ekki aukist viš žessar framkvęmdir umfram ašrar laxveišiįr. Žvert į móti sé mešalveiši minni nś en var fyrir 1971. Įhrifin hafi oršiš žau ein aš fęra veiši og žar meš arš frį veiširéttareigendum nešan Laxfoss til annarra ofan hans. Vegna žessa er rétt aš lķta til žess aš laxveiši ķ įm į Sušvesturlandi hefur almennt fariš minnkandi į žvķ tķmabili, sem um ręšir. Svar viš žvķ hvernig veiši ķ Laxį hefši žróast įn laxastigans liggur ekki į lausu. Žau įhrif hans eru hins vegar alveg ljós aš eftir 1971 gengur lax hindrunarlaust upp Laxfoss ķ staš žess aš safnast fyrir nešan hans. Vegna framkvęmdanna nżtist allt svęšiš ofan foss mun betur en įšur fyrir hrygningu og uppeldi seiša og žar meš til aukinnar fiskgengdar. Samkvęmt lżsingu talsmanns Valdastaša var fyrir 1971 hverfandi fiskgengd ofan Laxfoss fram ķ įgśst, en nś gengur fiskur hiklaust fram įna. Samkvęmt upplżsingum fulltrśa leigutakans kemur jafnvel fyrir aš lax sé kominn į efstu svęšin žegar ķ upphafi veišitķmans. Er hafiš yfir vafa aš tilkoma laxastigans hefur gjörbreytt stöšu veišifélagsins til hins betra til aš njóta aršs meš śtleigu į svęšinu ofan Laxfoss ķ jśnķ og jślķ įr hvert, en ķ sķšarnefnda mįnušinum fęst almennt hęst endurgjald fyrir veišileyfi ķ laxveišiįm. Veršur tališ aš eigendur jarša nešan Laxfoss fįi lęgri hlutdeild sķna ķ aršskrį vegna minni veiši fyrir löndum žeirra aš minnsta kosti aš hluta bętta meš auknum heildartekjum veišifélagsins af leigu įnna vegna betri möguleika til stangarveiši į stęrstum hluta vatnasvęšisins, sem beinlķnis veršur rakiš til įšurnefndra framkvęmda. Veršur žvķ ekki fallist į meš talsmönnum Laxįrness og Valdastaša aš enginn įvinningur hafi oršiš af framkvęmdinni fyrir žessar jaršir, heldur einungis fyrir ašra veiširéttareigendur, svo sem felst ķ rökstušningi žeirra.
Samkvęmt öllu framanröktu skapar fiskvegurinn ķ Laxfossi öllum veiširéttareigendum ķ Laxį og Bugšu bętta ašstöšu til veiša eša til aš njóta aršs af veiši, en žó minnst žeim jöršum, sem hafa lagt hana til eša oršiš aš žola veišitap vegna stigans. Til žessarar ašstöšu, sem lķta mį į sem framlag jarša nešan Laxfoss til hags fyrir alla, veršur tekiš tillit viš skiptingu aršskrįr, svo sem heimilt er samkvęmt lögum nr. 76/1970. Veršur žį litiš til upplżsinga ķ skżrslu Veišimįlastofnunar frį janśar 2003, sem talsmašur Valdastaša lagši fram og įšur var greint frį. Meš samanburši į tveimur įtta įra tķmabilum fyrir og eftir 1971 er žar dregiš fram hve stór hluti įrlegrar heildarveiši hafi fęrst frį svęšum nešan Laxfoss upp į efra svęšiš meš fyrirvörum um aš breytingar geti hafa oršiš į sókn, veišarfęrum, įstundun og dreifingu sóknar. Veršur hluti žess afla, sem jaršir nešan Laxfoss hafa tapaš, talinn žeim til tekna viš skiptingu eininga, sem koma fyrir veiši. Veršur žó ekki mišaš viš hlutfallslega breytingu frį fyrra įtta įra tķmabilinu til hins sķšara, heldur mišaš viš breytingu frį fyrra tķmabilinu til žeirrar hlutfallslegu skiptingar į afla eftir svęšum, sem veriš hefur aš mešaltali į įrunum 1987-2002. Meš žeirri višmišun er munurinn nokkuš minni en samanburšur į tveimur įtta įra tķmabilum gefur. Aš žvķ virtu aš žessar jaršir hafa einnig aš hluta notiš góšs af gerš fiskvegarins, sbr. hér aš framan, og aš nišurstöšur Veišimįlastofnunar eru settar fram meš fyrirvara um aš fleira en gerš fiskvegarins geti hafa stušlaš aš breytingu į hlutfallslegri skiptingu veiši milli svęša, žykir hęfilegt aš 60% aflatapsins veriš fęrt į milli svęša žvķ nešra til hags. Kemur helmingur eininga, sem žannig fįst, ķ hlut Laxįrness, en hinn helmingurinn skiptist milli Hįls og Valdastaša. Talsmašur sķšastnefndu jaršarinnar hefur fęrt fram rök fyrir žvķ aš aflatapiš hafi oršiš mest ķ Laxfossi sjįlfum og žremur veišistöšum nęst honum og žar meš fyrir landi Valdastaša, en lķtiš žar fyrir nešan. Hefur talsmašur Hįls įtt žess kost aš koma aš athugasemdum viš žaš. Aš öllu virtu veršur einingum, sem meš žessum hętti er śthlutaš til veiširéttareigenda nešan Laxfoss noršan įrinnar, skipt žannig aš 80% žeirra falla til Valdastaša, en 20% til Hįls.
Yfirmatsmenn telja hęfilegt aš 440 einingar komi til śthlutunar vegna stangarveiši į öllu félagssvęšinu. Skiptast žęr į jaršir eftir veišistöšum og aš teknu tilliti til žess, sem įšur var getiš um tilfęrslu afla vegna laxastigans og vegna veišibanns ķ Höklum, sbr. nįnar hér į eftir.
Aš žvķ er varšar Mešalfellsvatn er engri skrįningu į afla til aš dreifa, sem unnt vęri aš taka miš af viš śthlutun eininga fyrir veiši til veiširéttareigenda žar. Veiši ķ vatninu er leigš śt sérstaklega. Veršur ekki litiš framhjį žvķ aš mikill meirihluti tekna veišifélagsins stafar frį śtleigu į lax- og silungsveiši ķ Laxį og Bugšu, en tekjur af Mešalfellsvatni eru hins vegar litlar. Įrin 1997-2001 nįmu žęr um 4,3 – 5,9% heildarteknanna, en 4,1% įriš 2002. Veršur tekiš miš af žessari skiptingu tekna žegar aršskrįreiningum fyrir veiši er deilt nišur į vatniš annars vegar og įrnar hins vegar. Er hęfilegt aš 20 einingar falli til veiširéttareigenda viš Mešalfellsvatn vegna žessa žįttar. Veršur žeim skipt milli jarša eftir hlutdeild ķ bakkalengd viš vatniš.
Silungsveiši hefur aukist sķšustu įr, en sjóbirtingur fer aš jafnaši aš veišast um mįnašamót jśnķ og jślķ. Gildi sjóbirtingsveišinnar er ótvķrętt fyrir hendi, mešal annars žegar laxveiši er treg. Aš auki er stašbundinn silungur ķ įnum og silungur gengur nokkuš śr Mešalfellsvatni ķ Bugšu. Mį ętla aš sś ašstaša, sem hér er til stašar, sé til žess fallin aš auka nokkuš veršmęti įnna viš śtleigu žeirra, žótt yfirmatsmenn hafi ekki getaš fengiš stašfesta žį fullyršingu talsmanns Kįraness aš sjóbirtingsveišin hafi veriš veršlögš meš tilteknum hętti viš gerš leigusamnings. Įšur var aš žvķ vikiš aš skrįningu į silungsveiši ķ įnum er verulega įfįtt, žótt hśn hafi heldur batnaš allra sķšustu įr. Žannig eru einungis til mjög ófullkomnar veišitölur į silungi fram eftir žvķ tķmabili, sem tekiš er miš af nś. Žótt į skorti aš silungsveiši hafi sķšar veriš fęrš til bókar meš višhlķtandi hętti žykir mega leggja tiltęk gögn um žaš til grundvallar frį og meš įrinu 1996. Vegna žess hve ótraust gögn liggja aš baki verša einingar, sem koma fyrir žessa veiši, fęrri en efni hefšu ella stašiš til. Er hęfilegt aš 10 einingum verši śthlutaš fyrir silungsveiši ķ įnum. Falla žęr aš miklu leyti ķ hlut Reynivalla, Kįraness og Mešalfells.
Veišibann hefur veriš ķ Höklum frį og meš įrinu 1997, sbr. aš framan. Samkvęmt upplżsingum leigutakans gildir žaš alla daga veišitķmabilsins og liggur ekki fyrir örugg skżring į žvķ hvers vegna nokkrir fiskar eru žrįtt fyrir žaš bókašir į umrędda fimm veišistaši. Verša eigendum veiširéttar į svęšinu bętt įhrif bannsins meš žvķ aš ganga śt frį óbreyttu veišihlutfalli žar į žeim sex įrum, sem banniš hefur gilt, mišaš viš fyrri įr višmišunartķmabilsins. Samkvęmt žvķ žykir hęfilegt aš samtals 5,6 einingar komi ķ hlut veiširéttareigenda ķ Höklum, sem skiptast jafnt milli Hįls og Laxįrness.
Įšur hefur veriš greint frį žvķ hvernig eigendum jarša nešan Laxfoss veršur bętt veišitap vegna geršar fiskvegar. Koma einingar fyrir žennan žįtt af žeim 404 einingum, sem eftir standa fyrir veiši, žegar tillit hefur veriš tekiš til veiši ķ Mešalfellsvatni, silungsveiši og veišibanns ķ Höklum. Falla samtals 56 einingar til jaršanna nešan Laxfoss vegna afla, sem žannig er fęršur milli svęša. Aš öšru leyti skiptast umręddar einingar milli veiširéttareigenda eftir afla į einstökum veišistöšum.
Talsmašur Laxįrness hefur krafist žess aš tekiš veriš tillit til aš bann sé lagt viš veiši samkvęmt 40. gr. laga nr. 76/1970 bęši 20 metra ofan og 30 metra nešan fiskvegar. Sé óumdeilt aš laxastiginn ķ Laxfossi sé fiskvegur. Ķ reynd er veitt įn nokkurra takmarkana į žessu svęši og žvķ engin efni til aš verša viš kröfunni. Žvķ hefur einnig veriš hreyft af hįlfu talsmanna Laxįrness og Valdastaša aš bann viš maškaveiši bitni į žessum jöršum meš žeim hętti aš tilefni sé til aš bęta žeim žaš sérstaklega. Heimilt hefur veriš sķšustu įrin aš veiša meš maški allan jśnķmįnuš og einnig ķ seinni hluta įgśst og ķ september. Bann viš maškaveiši į svoköllušum śtlendingatķma ķ jślķ og fyrri hluta įgśst er almennt, auk žess sem flestir, sem žį eru aš veišum, stunda ekki sinn veišiskap meš maški, heldur flugu. Eru ekki fram komin haldbęr rök fyrir žvķ aš taka sérstakt tillit til įšurnefndra tveggja jarša af žessu tilefni. Stašhęfingar um mikiš įlag į nešsta svęšiš ķ upphafi veišitķmans gera žaš ekki heldur. Bęši eru žaš einungis fįir dagar ķ upphafi vertķšar, sem margar stangir eru settar į svęšiš, auk žess sem įlag veršur mun meira į öšrum svęšum er lķšur į veišitķmann. Endurgjald fyrir veišileyfi fer stighękkandi fram eftir jśnķ og enn frekar ķ jślķ og styšja sjónarmiš um tekjuöflun fyrir veišifélagiš mešan margar stangir eru į svęšinu ekki heldur žessa kröfu. Umhverfi Laxįr ķ landi Valdastaša, sem talsmašur jaršarinnar vķkur aš, auk nįlęgšar viš veišihśs, eykur įn vafa sóknaržunga veišimanna žar, sem skilar sér ķ auknum afla. Til žess er tekiš fullt tillit, sbr. įšur. Žį er allur afli įrin 1988 og 1989 talinn meš, svo sem talsmašurinn krefst. Krafa talsmanns Laxįrness um aš tekiš verši tillit til kaupa į netaveiširétti ķ sjó fyrir landi Eyrar og Eyrarkots veršur ekki tekin til greina žegar af žeirri įstęšu aš umręddar netalagnir voru utan óslķnu Laxįr og žar meš utan félagssvęšisins. Heimildir um netaveiši fyrir landi Hįls, sem lögš var af fyrir stofnun veišifélagsins, eru alls ófullnęgjandi og getur žetta atriši ekki komiš til įlita viš skiptingu aršskrįr nś. Hinu sama gegnir um sjónarmiš talsmanns Laxįrness žess efnis aš hrygningarstöšum ķ Laxį fyrir landi jaršarinnar sé spillt meš haustveišum. Sjónarmiš talsmanns Valdastaša um aš veiši į sķšari hluta veišitķmabils sé veršminni žar eš fiskar séu žį oršnir legnir og léttari en įšur, eru engum gögnum studd og skipta ekki mįli.
X.
Uppeldis og hrygningarskilyrši
Ķ 30. liš ķ upptalningu gagna ķ V. kafla aš framan er getiš um skżrslu Veišimįlastofnunar frį 1999 meš leišréttri töflu frį janśar 2003. Er žar gerš grein fyrir sérstakri rannsókn, svoköllušu bśsvęšamati, į uppeldis- og hrygningarskilyršum ķ vatnakerfi Laxįr. Hafa yfirmatsmenn jafnframt fengiš nįnari upplżsingar og skżringar ķ vištölum viš höfund skżrslunnar, Sigurš Mį Einarsson, sérfręšing hjį Veišimįlastofnun. Eftir žetta hefur stofnunin kannaš sérstaklega tvö svęši, sem féllu utan bśsvęšamats 1999, sbr. sķšar.
Greint er frį žvķ ķ skżrslunni aš bśsvęšamatiš hafi veriš gert aš beišni Veišifélags Kjósarhrepps, en sambęrileg athugun hafi ekki veriš gerš įšur į vatnasvęšinu. Hafi rannsóknin haft aš markmiši aš meta einstaka hluta vatnasvęšisins meš tilliti til skilyrša fyrir hrygningu lax og gęša einstakra įrhluta eša bśsvęša til framleišslu į seišum. Er ķ matinu sérstaklega tekiš miš af bśsvęšum fyrir laxaseiši. Töluverš žekking hafi žó įšur legiš fyrir um višfangsefniš, en um žaš er vķsaš til nokkurra rannsóknarskżrslna Veišimįlastofnunar frį seinni įrum. Einstökum vatnsföllum į svęšinu er nįnar lżst. Lax sé rķkjandi tegund į vatnasvęši Laxįr og sé įin mešal bestu veišivatna ķ landinu. Aš auki sé žar töluverš sjóbirtingsveiši. Er sķšan almenn umfjöllun ķ skżrslunni um hrygningarskilyrši og bśsvęši fyrir laxaseiši ķ straumvatni og aš helstu žęttir, sem hafi žar įhrif į, séu botnlag, straumlag, dżpt og frjósemisskilyrši innan hvers svęšis. Er vatnasvęšinu sķšan skipt ķ kafla, žar sem įin er svipuš meš tilliti til botngeršar og rennslishįtta. Į hverjum kafla var tekinn breytilegur fjöldi žversniša, žar sem breidd, dżpt og straumhraši var męldur og botnefnum skipt ķ fimm flokka eftir grófleika og žeir metnir til hundrašshluta. Viš śtreikning į gęši bśsvęša var hlutdeild hvers botnsgeršarflokks sķšan margfölduš meš stušli, svoköllušu botngildi, sem er mjög mishįr eftir grófleika botnefna. Er hann lęgstur žar sem leir/sandur eša klöpp er ķ botni, en hęstur fyrir smįgrżti. Meš žessu móti var fundiš śt framleišslugildi hvers svęšis og reiknašur fjöldi svokallašra framleišslueininga žar. Loks var litiš til žess aš bśsvęši geta veriš mjög ólķk hvaš varšar frjósemisforsendur og hverju žeirra gefinn bśsvęšastušull frį 0,2 – 3,0 eftir žvķ, sem fyrir liggur um žéttleika og vöxt laxaseiša į svęšinu. Var Laxį žannig skipt ķ nķu mislanga kafla eša bśsvęši, Bugšu ķ tvö bśsvęši og hlišarįnum Žverį, Hįlsį, Svķnadalsį, Dęlisį, Sandsį og Flekkudalsį ķ eitt til žrjś bśsvęši hverri. Samtals eru bśsvęšin žvķ 22. Er ljóst aš uppeldis- og hrygningarskilyrši eru afar misjafnlega góš milli bśsvęša og fjöldi framleišslueininga aš sama skapi mismikill. Eru tęplega 77% žeirra ķ Laxį, rśmlega 13% ķ Bugšu, en žaš sem eftir er ķ hlišarįm. Mörk svęšanna eru tilgreind, en žau eru ekki dregin meš tilliti til landamerkja milli jarša. Tölum um bakkalengd ķ matinu ber ekki alls kostar saman viš landlengdarmęlingu Hnita hf., en matiš hefur aš geyma hęrri tölur um landlengd en įin hefur. Hafa yfirmatsmenn jafnaš žeim mun hlutfallslega nišur į svęšin.
Bśsvęšamatiš tók ekki til Mešalfellsvatns, en fram kemur ķ žvķ aš sś ašferš, sem beitt var, henti ašeins viš rannsóknir ķ straumvatni. Ljóst er engu aš sķšur aš vatniš hefur gildi fyrir hrygningu og uppeldi, svo sem tekiš er fram ķ matinu, auk žess sem hér mį nokkuš styšjast viš eldri rannsóknarskżrslur. Gildi vatnsins er einkum fyrir hrygningu og uppeldi į silungi. Lax hrygnir ekki ķ stöšuvötnum, en seiši ganga śr Bugšu inn ķ vatniš, einkum frį hrygningu efst ķ įnni, og er verulegt uppeldi seiša ķ Mešalfellsvatni. Segir ķ matinu aš strandsvęši žess, einkum grżtt svęši, nżtist til uppeldis į laxaseišum. Ķ rannsóknarskżrslum kemur fram aš laxaseiši sé einkum aš finna nęst ósnum śr vatninu. Engar nįkvęmar upplżsingar liggja žó fyrir um hlutdeild vatnsins ķ heildarseišaframleišslunni. Nišurstaša yfirmatsmanna um žetta veršur žvķ óhjįkvęmilega reist į ótraustari grunni en į žeim svęšum, sem bśsvęšamatiš tekur til. Auk žeirra gagna, sem vķsaš er til aš framan, veršur til samanburšar einnig litiš til fjölda framleišslueininga, sem eru veittar ķ bśsvęšamati fyrir Bugšu.
Tvęr rannsóknarskżrslur frį Veišimįlastofnun liggja fyrir, sem geršar voru ķ september og október 2002 į svęšum, sem bśsvęšamatiš tók ekki til. Er annars vegar um aš ręša athugun į tjörnum og lękjum ķ landi Valdastaša og Kįraness og hins vegar umfjöllun um ósasvęši Laxįr. Fyrrnefnda skżrslan leišir ekki ķ ljós aš umręddar tjarnir og lękir hafi nokkurt gildi fyrir uppeldi laxaseiša, sem mįli skipti viš mat į aršskrį. Nokkurt uppeldi silungsseiša er žar hins vegar. Aš žvķ er varšar ósasvęšiš er nišurstašan hin sama um laxaseišin, en lax ašlagar sig į svęšinu fyrir göngu śr og ķ ferskvatniš. Svęšiš hefur nokkurt gildi fyrir silungsseiši og einnig fyrir stęrri silung, en mikiš fęšuframboš er fyrir hann žar.
Yfirmatsmenn telja hęfilegt aš 280 einingar komi til śthlutunar vegna žessa žįttar. Af žeim žykir rétt aš tólf falli til eigenda veiširéttar ķ Mešalfellsvatni, sem skiptast eftir bakkalengd viš vatniš. Fyrir tjarnir ķ landi Kįraness og Valdastaša veršur samtals śthlutaš einni einingu og fyrir ósasvęšiš samtals tveimur einingum. Til veiširéttareigenda ķ Laxį, Bugšu, Žverį, Hįlsį, Svķnadalsį, Dęlisį, Sandsį og Flekkudalsį veršur śthlutaš samtals 265 einingum, sem skiptast ķ samręmi viš leišréttar nišurstöšur bśsvęšamats frį 1999. Įšur er komiš fram aš skilyrši eru mjög misjöfn eftir žvķ til hvaša kafla ķ įnum er litiš. Er tekiš tillit til žess aš einstakar jaršir geta įtt land aš misjöfnum svęšum.
XI.
Nišurstöšur
Ekki er fram komiš tilefni til aš ašrir žęttir en žeir, sem aš framan greinir, hafi įhrif į skiptingu aršskrįrinnar. Kröfum einstakra veiširéttareigenda um hlutdeild ķ aršskrį umfram žaš, sem leišir af framangreindum matsašferšum, er hafnaš. Žar sem hlunnindi eru óskipt milli tveggja eša fleiri jarša, veršur ekki hróflaš viš žeirri innbyršis hlutfallsskiptingu sem gilt hefur ķ reynd, enda hafa engar kröfur komiš fram ķ žį veru. Samkvęmt eldri aršskrį fellur aršur til fleiri jarša en žeirra, sem eiga ašild aš veišifélaginu samkvęmt samžykkt fyrir žaš, sbr. III. kafla aš framan. Er um aš ręša jaršir, sem eiga land aš hlišarįm eša ósasvęši Laxįr. Engar athugasemdir hafa veriš geršar viš žaš og veršur ašild žessara jarša aš aršskrį óbreytt frį žvķ sem veriš hefur.
Tveir eigenda Fremri-Hįls hafa fariš žess į leit aš Hįlsį verši sérmetin viš skiptingu aršs. Af žeim einingum, sem koma ķ hlut jaršarinnar, eru 4,5 vegna Hįlsįr.
Veišifélag Kjósarhrepps greišir kostnaš af mati žessu.
Mat žetta gildir frį 1. janśar 2003. Aršskrį fyrir Veišifélag Kjósarhrepps skal vera svo sem greinir ķ XII. kafla hér į eftir.
XII.
Aršskrį fyrir Veišifélag Kjósarhrepps
Jaršir einingar
1. Hįls og Nešri-Hįls ................................................................................ 60,9
2. Valdastašir I og II og Grķmsstašir ........................................................... 78,4
3. Reynivellir .............................................................................................. 77,0
4. Sogn ...................................................................................................... 11,4
5. Vindįs ................................................................................................... 77,4
6. Hękingsdalur og Hlķšarįs ...................................................................... 101,5
7. Fremri-Hįls ........................................................................................... 72,8
8. Ķrafell ..................................................................................................... 47,7
9. Möšruvellir I og Möšruvellir II ............................................................... 42,7
10. Eyjar I, Eyjar II og Hjalli ........................................................................ 28,7
11. Žorlįksstašir ......................................................................................... 36,4
12. Huršarbak ............................................................................................. 13,6
13. Mešalfell meš Hjaršarholti ..................................................................... 125,6
14. Bęr ....................................................................................................... 2,8
15. Kįranes og Kįraneskot ......................................................................... 43,2
16. Laxįrnes ................................................................................................ 152,2
17. Grjóteyri og Flekkudalur ........................................................................ 17,9
18. Sandur ................................................................................................... 1,6
19. Fell ........................................................................................................ 3,1
20. Blönduholt ............................................................................................. 2,5
21. Žśfa og Žśfukot ..................................................................................... 0,4
22. Eyri og Eyrarkot .................................................................................... 2,2
Samtals: 1000,00
Reykjavķk 30. jśnķ 2003
Gunnlaugur Claessen
Žorsteinn Žorsteinsson
Sveinbjörn Dagfinnsson
Yfirmatsmenn samkvęmt lögum um lax- og silungsveiši.
