Śrskuršarnefnd samkvęmt lögum um hollustuhętti og mengunarvarnir
2/2005
Śrskuršarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.
Įr 2005, fimmtudaginn 17. mars, kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar į skrifstofu formanns nefndarinnar aš Sölvhólsgötu 7, Reykjavķk. Mętt voru Gķsli Gķslason, Gušrśn Helga Brynleifsdóttir og Lįra G. Hansdóttir.
Fyrir var tekiš mįl nr. 2/2005 Ölgeršin Egill Skallagrķmsson gegn Umhverfis- og heilbrigšisstofu Reykjavķkur.
Ķ mįlinu er kvešinn upp svofelldur
śrskuršur
I.
Stjórnsżslukęra Erlendar Gķslasonar hrl. f.h. Ölgeršar Egils Skallagrķmssonar hf, hér eftir nefndur kęrandi er dags. 11. janśar, 2005 og var móttekin samdęgurs. Kęrš er įkvöršun Umhverfis- og heilbrigšisstofu Reykjavķkur, hér eftir nefnd kęrši, um aš stöšva drefingu tveggja bragštegunda drykkja kęranda svo og synjun um aš afturkalla dreifingarbanniš. Gögn sem kęrunni fylgdu eru:
1) Afrit af bréfi kęrša til kęranda um stöšvun dreifingar į Kristal plśs dags. 4. janśar, 2005.
2) Afrit af bréfi kęranda til kęrša dags. 6. janśar, 2005.
3) Afrit af bréfi kęrša til kęranda dags. 7. janśar, 2005.
Afrit af gögnum kęranda var sent kęrša sem skilaši greinargerš dags. 17.
janśar, 2005. Afrit greinargeršar kęrša var send lögmanni kęranda sem skilaši
greinargerš dags. 26. janśar, 2005.
II.
Lögmašur kęranda kęrir įkvöršun kęrša dags. 4. janśar 2005 um aš stöšva dreifingu tveggja bragštegunda af drykknum Kristal plśs og synjun į kröfu kęranda frį 6. janśar s.l. um aš afturkalla dreifingarbanniš.
Kęrandi kvešur mįlavexti žį aš meš bréfi kęrša dags. 4. janśar s.l hafi kęranda veriš tilkynnt aš kęrši krefšist stöšvunar į dreifingu tveggja bragštegunda af drykknum Kristal plśs. Įtti slķk stöšvun į dreifingu aš gilda žar til nišurstaša umsóknar skv. 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukaefni ķ matvęlum lęgi fyrir. Kęrandi óskaši eftir žvķ meš bréfi dags. 6. janśar s.l aš kęrši afturkallaši kröfur sķnar um aš dreifing yrši stöšvuš. Kęrši hafnaši žvķ meš bréfi dags. 7. janśar s.l. Kęrandi byggir kröfur sķnar į žvķ aš ķ įkvöršun kęrša komi hvergi fram į hvaša lagagrundvelli įkvöršun kęrša sé byggš. Eina lagagreinin sem kęrši vķsi til sé 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukaefni ķ matvęlum. Ķ žeirri grein komi fram aš žar til rgl. “um ķblöndun bętiefna ķ matvęli” hafi veriš sett geti Hollustuvernd rķkisins, nś Umhverfisstofnun, veitt leyfi til notkunar bętiefna. Ķ 4. gr. sömu rgl. komi žó fram aš vķtamķn og steinefni(bętiefni) notuš ķ žeim tilgangi aš hafa įhrif į nęringargildi matvęla, séu ekki aukaefni ķ skilningi reglugeršarinnar. Réttarįstandiš sé žvķ žannig aš sękja žurfi um leyfi til Umhverfisstofnunar til notkunar bętiefna viš framleišslu matvęla, į grundvelli reglugeršar um aukaefni, sem taki ekki yfir bętiefni. Kęrša hafi ekki veriš fališ aš veita leyfi til notkunar bętiefna, né aš grķpa til ašgerša, sé ekki sótt um slķkt leyfi. Žegar löggjafinn hafi męlt fyrir um aš fleiri en eitt stjórnvald skuli gegna hlutverki viš töku įkvaršana ķ stjórnsżslu leiši žaš af ašgreiningarreglum stjórnsżsluréttar aš hvert žeirra geti ašeins fjallaš um žaš réttaratriši sem žvķ sé sérstaklega fališ meš lögum.
Žaš sé žvķ mat kęranda aš tilvķsun til 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukaefni ķ matvęlum, sżni aš kęrši sé aš grķpa til ķžyngjandi rįšstafana į sviši sem falli utan valds stofnunarinnar og žaš sé ekki hennar hlutverk aš grķpa til rįšstafana žegar ķ gangi sé, eins og stofnuninni sé kunnugt, umsóknarferli fyrir ķblöndun bętiefna ķ matvęli. Žvķ uppfylli įkvöršun kęrša ekki lögmętisreglu stjórnsżslunnar.
Lögmašur kęranda bendir į aš ķ 29. gr. laga nr. 93/1995 komi fram aš eftirlitsašila sé heimilt aš stöšva eša takmarka framleišslu og dreifingu matvęla og leggja hald į žau žegar rökstuddur grunur sé um aš matvęli uppfylli ekki įkvęši laganna eša reglugerša settra samkvęmt žeim. Aš mati kęranda er žetta įkvęšiš sem kęrši hefši įtt aš byggja į og vķsa til ķ mįli žessu.
Lögmašur kęranda bendir į aš eins og sé meš ašrar lögbundnar ķžyngjandi stjórnvaldsheimildir, beri aš tślka žetta įkvęši žröngt. Aš mati kęranda sé alls ekki um aš ręša rökstuddan grun um aš drykkurinn uppfylli ekki įkvęši matvęlalaga, eša reglugerša sem į žeim eru byggšar. Žvert į móti, enda hafi kęrši aldrei haldiš žvķ fram aš sś sé raunin.
Žį ręšir lögmašur kęranda ķ greinargerš inni um śttekt kęranda į drykkjarvörum sem innihaldi sömu og ķ mörgum tilvikum miklu fleiri bętiefni en umręddir drykkir kęranda. Ekki verši séš aš neinn žeirra drykkja hafi fengiš śtgefiš leyfi į grundvelli 19. gr. rgl. nr. 285/2002 né aš žeir hafi žurft aš sęta dreifingarstöšvun.
Žį vķsar lögmašur kęranda til vištals viš deildarstjóra hjį kęranda en ķ žvķ hafi komiš fram aš žar sem frjįlst flęši vitamķnbęttra vara sé innan Evrópska efnahagssvęšisins sé ekki skošaš hvort žęr erlendu uppfylli allar ķslenskar reglur įšur en žęr fari į markaš. Ennfremur aš munur į innfluttum drykkjum og drykkjum kęranda sé sį aš flestir žeir erlendu hafi fengiš leyfi erlendra stjórnvalda. Lögmašur kęranda bendir į aš ekki sé kunnugt hvernig kęrši hafi gengiš śr skugga um hvort svo sé, en vill benda į aš könnun kęranda hafi leitt ķ ljós aš ekki hafi žurft leyfi stjórnvalda til markašssetningar sambęrilegs drykkjar og Kristals plśs ķ sjö löndum žar sem kęrandi hafi kannaš stöšuna. Dregur lögmašur žį įlyktun af framangreindu aš dreifingarstöšvun sé bara beitt gegn innlendri framleišslu en ekki innfluttum vörum. Ķ slķkri mismunun sé um aš ręša brot į įkvęšum stjórnarskrįr um aš allir séu jafnir fyrir lögum. Ennfremur sé um aš ręša brot į jafnręšisreglu stjórnsżslulaga nr. 37/1993, sem geri žį kröfu aš sambęrileg tilvik skuli afgreidd meš sambęrilegum hętti. Žį bendir lögmašur kęranda į aš erfitt sé aš sjį hvernig įkvęšum 12 gr. stjórnsżslulaga um mešalhóf sé gętt ķ kęršri įkvöršun. Markmiš dreifingarbannsins hljóti aš vera aš koma ķ veg fyrir aš almannaheilbrigši sé stefnt ķ hęttu enda komi slķk sjónarmiš fram ķ lögum nr. 93/1995 um matvęli. Kęrandi sé į žeirri skošun aš Kristal plśs sé fjarri žvķ aš skapa neina hęttu, enda sambęrilegir drykkir į markaši vķšsvegar ķ Evrópu įn inngrips žarlendra stjórnvalda. Mat ķslenskra stjórnvalda hljóti lķka aš vera aš sambęrilegir innfluttir drykkir séu hęttulausir enda markašssetning žeirra lįtin įtölulaus. Dreifingarbanniš sé žvķ kęranda algerlega óskiljanlegt og naušsyn žess ķ ljósi ašstęšna į huldu. Įkvöršun sem ekki sé ķ samręmi viš žau markmiš sem aš sé stefnt og ekki naušsynleg til aš nį gefnu markmiši, uppfylli ekki grunnkröfur mešalhófsreglu.
Žį gerir lögmašur kęranda grein fyrir žvķ aš kęran sé öšrum žręši reist į žvķ aš brot į jafnręšis- og mešalhófsreglu eigi jafnframt aš leiša til žess aš hin kęrša įkvöršun sé śr gildi felld.
Aš lokum vekur lögmašur kęranda athygli į žvķ aš ašgeršir kęrša kunni, nįi žęr fram aš ganga, aš valda kęranda fjįrhagslegu tjóni. Žvķ įskilji kęrandi sér allan rétt til aš krefja Reykjavķkurborg um skašabętur. Žį er žess óskaš aš mįlinu verši hrašaš ķ ljósi hagsmuna kęranda.
Lögmašur kęranda sendi athugasemdir sķnar eftir aš hafa fengiš greinargerš kęrša ķ hendur. Gerir hann athugasemdir viš lżsingu kęrša į žvķ aš kęrandi hafi vķsvitandi ekki sótt um leyfi, hafi sętt sig viš reglur og aš um įsetningsbrot į reglum sé aš ręša. Hafnar lögmašur kęranda žessum įlyktunum kęrša og lżsir furšu į žvķ aš kęrši leyfi sér aš draga slķkar įlyktanir.
Žį kvešur lögmašur kęranda, kęranda ennfremur hafna žvķ sem fram komi ķ greinargerš kęrša aš “skv. 19. gr. rgl. nr. 285/2002 sé markašssetning óheimil nema aš fengnu leyfi Umhverfisstofnunar.” Lögmašur kęranda kvešur kęranda enga stoš finna žessari įlyktun kęrša ķ greininni, en įlyktun žessi sé sķendurtekin ķ greinargerš kęrša og byggt į henni. Rétt sé aš ķ greininni sem sé brįšabirgšaįkvęši komi fram aš Umhverfisstofnun geti veitt leyfi til ķblöndunar bętiefna ķ matvęli. Umsókn skuli skilaš til žeirrar stofnunar įsamt leyfisgjaldi. Rétt sé einnig aš geta žess aš ekkert leyfi žurfi til markašssetningar vöru sem innihaldi aukefni žau sem heimiluš og tiltekin séu ķ margtilvitnašri rgl. sem aš frįtöldu nefndu brįšabirgšaįkvęši fjalli einungis um aukefni.
Lögmašur kęranda bendir į aš kęrši vķsi til 16. gr. rgl. nr. 285/2002 til śtskżringar į valdheimildum sķnum. Žau įkvęši vķsi til XI. kafla laga nr. 93/1995 um matvęli. Ķ žeim kafla sé aš finna 29. gr. laganna sem kęrši byggi į, įsamt 19. gr. rgl. nr. 285/2002. Kvešur lögmašurinn žaš ķ fyrsta lagi hljóti aš teljast verulegur įgalli į ķžyngjandi stjórnvaldsįkvöršun aš geta ekki um į hvaša lagagrundvelli hśn sé byggš fyrr en į žessu stigi. Ķ öšru lagi kvešur lögmašurinn kęranda vilja benda į aš ekki sé hęgt aš įlykta svo aš višbrögš viš žvķ aš ekki sé sótt um leyfi til ķblöndunar bętiefnis til Umhverfisstofnunar geri žaš aš verkum aš 16. gr. reglugeršar nr. 285/2002 verši virk, en ķ henni kemur fram valdsviš og žvingunarśrręši varšandi aukefni ķ matvęlum, sem sé efni reglugeršarinnar. Ekkert sé minnst į 19. gr. eša ķblöndun bętiefna ķ 16. gr. rgl. nr. 285/2002 og telur lögmašur kęranda kęrša enn į nż į villigötum hvaš varšar lagagrundvöll fyrir ašgeršum sķnum.
Lögmašur kęranda lżsir žvķ aš greinargerš kęrša hafi sķšur en svo varpaš ljósi į lagaheimildir og forsendur fyrir dreifingarbanninu. Įkvešin atriši séu aš koma hér fram ķ fyrsta sinn, svo sem tilvķsun til 29. gr. laga um matvęli nr. 93/1995 og 16. gr. rgl nr. 285/2002. Kęrandi haldi žvķ enn fram aš kęrši hafi ekki lögbundiš hlutverk žegar komi aš leyfisveitingu fyrir ķblöndun bętiefna né hafi honum veriš fališ aš grķpa til ašgerša, sé ekki sótt um slķkt leyfi. Lögmašur kęranda ķtrekar tilvķsun til jafnręšisreglna og mešalhófs. Fulljóst hljóti aš vera mišaš viš lżsingar kęrša aš innlendir framleišendur bśi viš mun rķkara eftirlit og haršari višbrögš en innflytjendur, sérstaklega ķ ljósi žess sem fram sé komiš aš kęrši telji aš ķ 19. gr. rgl. nr. 285/2002 sé fališ bann viš markašssetningu. Žį vķsar lögmašur til žess aš vęgari śrręšum hefši veriš unnt aš beita, eša įminningu.
III.
Greinargerš lögmanns kęrša er dags. 17. janśar, 2005 og barst 19. janśar. Kemur fram ķ greinargerš aš kęrši telji žurfa aš bęta viš mįlavaxtalżsingu kęranda sem taki einvöršungu til afskipta kęrša frį og meš 4. janśar, 2005. Kęrši lżsir žvķ aš kęrandi hafi sett vöru sķna, tvęr bragštegundir af Egils kristal, bęttar meš B-vķtamķni į markaš skömmu fyrir įramót 2004-2005. Hafi kęrandi vķsvitandi ekki sótt um leyfi Umhverfisstofnunar fyrir markašssetningu drykkjanna, žrįtt fyrir aš honum vęri fullkunnugt um aš óheimilt vęri aš setja vöruna į markaš įn leyfis. Hafi kęrandi haft reynslu af žvķ banni žar sem hann hafi fyrr į įrinu 2004 sótt um leyfi fyrir kalkbętingu sömu drykkjarvara og žį sótt um leyfi Umhverfisstofnunar til markašssetningar en fengiš synjun. Kęranda hafi žvķ veriš fullkunnugt um aš leyfi žyrfti til markašssetningar vķtamķnbęttra drykkja į Ķslandi og hafi greinilega ętlaš sér aš fara aš reglum ķ fyrra skiptiš og sętt sig viš reglurnar žį žar sem hann hafi hętt viš markašssetningu drykkjarins aš fenginni synjun. Žvķ hafi seinni markašssetning drykkjarins af hįlfu kęranda veriš įsetningsbrot į reglum sem hann vissi um og žekkti og hafši įšur virt.
Kęrši lżsir žvķ aš vitneskja hafi borist um markašssetningu drykkjarins meš vķtamķnbętingu meš įbendingum neytenda og fréttatilkynningu. Ekki hafi oršiš hjį žvķ komist žegar markašssetning kęranda į drykknum hófst aš kanna hvort varan uppfyllti skilyrši laga og reglugerša. Žegar ķ ljós hafi komiš aš ekki hafši veriš aflaš leyfis Umhverfisstofnunar til aš markašssetja vķtamķnbęttan Egils kristal hafi veriš sett dreifingarbann į vöruna. Kęrši vķsar til žess aš kęrandi haldi žvķ fram aš ekki sé aš finna lagaheimild fyrir dreifingarbanni kęrša. Bendir hann į aš svo sem skżrt komi fram ķ bréfi kęrša dags. 4. janśar s.l. byggist dreifingarbann stofunnar į žvķ aš ekki hafši veriš aflaš tilskilins leyfis fyrir markašssetningu. Vķsar kęrši til 19. gr. rgl. nr. 285/2002 og bendir į aš markašssetning sé óheimil nema aš fengnu leyfi Umhverfisstofnunar. Ķ sömu reglugerš sé aš finna įkvęši um hvernig bregšast skuli viš brotum į henni. Tekur lögmašur kęrša upp oršrétt įkvęši 16. og 19. gr. reglugeršarinnar og vķsar til žess aš kęrši byggi įkvöršun sķna į 19. gr. tilgreindrar reglugeršar og 29. gr. hennar ekki 28. gr.
Kęrši vķsar til žess aš ekki sé aš svo stöddu lagt mat į hvort hętta sé į aš umrędd vara geti valdiš heilsutjóni eša ekki, enda sé žaš ekki ašalatriši mįls. Brot kęranda sé alfariš gegn 19. gr. rgl. 285/2002 og öšrum įstęšum hafi ekki veriš haldiš fram af kęrša. Ekki žurfi rökstuddan grun til stušnings žeirri skošun, žegar brotiš liggur fyrir, višurkennt af kęranda, sem hafi bešist afsökunar į broti sķnu, sbr. bréf kęranda til kęrša dags. 6. janśar 2005. Ķ sama bréfi višurkenni kęrandi ķ raun aš leyfisveiting sé forsenda fyrir markašssetningu vöru sinnar og tilkynni kęrša aš hann hafi sótt um leyfi fyrir vörunni.
Kęrši kvešst ekki fara śt fyrir valdheimildir sķnar ķ mįli žessu eins og kęrandi haldi fram. Žvert į móti sinni stofan skyldu sinni skv. l. nr. 7/1998 meš sķšari breytingum og l. nr. 93/1995 og tekur upp 1. mgr. 22. gr. :”Heilbrigšisnefnd hefur undir yfirumsjón Umhverfisstofnunar opinbert eftirlit meš framleišslu og dreifingu matvęla aš svo miklu leyti sem žaš er ekki fališ öšrum ašilum Umhverfisstofnun skrįir naušsynlegar upplżsingar um framleišslu og dreifingu matvęla vegna matvęlaeftirlits. Žį er rįšherra, aš höfšu samrįši viš svęšisnefndir į heilbrigšiseftirlitssvęšum heimilt aš fela stofnuninni eftirlit meš afmörkušum žįttum“. Kvešur kęrši aš žarna komi fram skżr verkaskipting stjórnvalda viš matvęlaeftirlit hér į landi sem ekki hafi veriš véfengd til žessa. Matvęlaeftirlit starfi ķ umboši heilbrigšisnefndar sbr. 15. gr. l. nr. 7/1998. Ašgreiningarregla stjórnsżsluréttar į žessu sviši hafi žannig veriš skilgreind af löggjafarvaldinu sem skżr verkaskipting milli stjórnsżsluašila. Kęrši vķsar til yfirlżsingar kęranda um 43 innfluttar bętiefnabęttar drykkjarvörur sem séu fįanlegar meš sömu innihaldsefnum og e.t.v. fleirum og drykkur kęranda. Kęrši hafi fariš yfir lista og falli 14 drykkjanna undir sérreglugeršir, 5 séu ķ dreifingarbanni og fleiri skżringar eru hjį kęrša ķ greinargerš. Kęrši bendir į aš ekki hafi veriš settar samręmdar reglur um bętiefnabętingu matvęla į Evrópska efnahagssvęšinu og flęši vörur frjįlst milli landa į svęšinu sem og frį öšrum innflutningslöndum. Innflutt matvęli séu žvķ ekki alla jafna skošuš af yfirvöldum įšur en žau séu sett į markaš og žaš sé įvallt į įbyrgš viškomandi innflytjanda eša innlends framleišanda aš matvęli sem sett séu hér į markaš uppfylli įkvęši žeirra laga og reglugerša sem um žęr gildi. Žvķ verši kęrši aš stöšva vöru sem ekki uppfylli ķslenskar reglur eftir aš hśn sé komin į markaš. Žeirri fullyršingu kęranda aš kęrši beini ašgeršum sķnum eingöngu gegn innlendum framleišendum en ekki innfluttum vörum svarar kęrši žvķ aš hann kanni allan markašinn įn tillits til upprunalands vöru eša framleišanda. Bendir hann į aš stofan hafi stöšvaš dreifingu į įtta matvęlategundum frį įramótum. Žvķ sé vandséš hvernig kęrandi geti haldiš žvi fram aš kęrši geri upp į milli innlendra og erlendra framleišenda. Žį vķsar kęrši til yfirlżsingar kęranda um brot į mešalhófsreglu stjórnsżslulaga. Bendir hann į aš śrręši stofunnar sé ķ 29. gr. laganna žar sem fram komi aš stöšva megi eša takmarka framleišslu og dreifingu matvęla og leggja hald į žau žegar rökstuddur grunur sé um aš matvęli uppfylli ekki įkvęši laganna. Žvķ hafi kęrši einmitt sinnt reglum um mešalhóf meš žvķ aš velja vęgustu ašferšir ž.e. aš stöšva dreifingu hennar. Vęgari śrręši sé ekki aš finna. Įskilnaši kęranda um kröfu um skašabętur hafnar kęrši alfariš og krefst žess aš įkvöršun kęrša um dreifingarbann verši stašfest.
IV.
Deilt er um dreifingarbann sem kęrši setti į vķtamķnbętta drykki kęranda. Lögmašur kęrša kęrir įkvöršun og telur aš hana beri aš ógilda enda hafi hśn ekki lagastoš og sé ķ andstöšu viš įkvęši stjórnsżslulaga. Lögmašur kęrša krefst stašfestingar į įkvöršun um dreifingarbann og vķsar til 19. gr. rgl. nr. 285/2000 og 29. gr. l. nr. 93/1995. Ķ 19. gr. tilgreindrar rgl. kemur fram ķ įkvęši til brįšabirgša aš žar til reglugerš um ķblöndum bętiefna ķ matvęli hafi veriš sett geti Hollustuvernd rķkisins veitt leyfi til notkunar bętiefna. Um er aš ręša heimildarįkvęši. Umsóknir um leyfi skal senda Umhverfisstofnun sem getur veitt slķkt leyfi. Eigi veršur séš aš refsingar og višurlög ķ reglugerš um aukefni ķ matvęlum nr. 285/2000 meš stoš ķ lögum um matvęli 11. kafla laga nr. 93/1995, eigi viš um śrręši stjórnvalda um bętiefni ķ matvęlum. Greinargeršin fjallar um aukefni og einvöršungu er ķ henni brįšabirgšaįkvęši um bętiefni og umsóknir vegna žeirra. Ekkert er frekar ķ lögum um matvęli sem styšur ašgeršir kęrša. Veršur žvķ aš fallast į žaš meš kęranda aš ekki hafi veriš heimilt aš setja dreifingarbann į vöruna Kristal plśs.
ŚRSKURŠARORŠ:
Fallist er į kröfur kęranda um aš óheimilt hafi veriš aš setja dreifingarbann į vöru kęranda.
__________________________________
Lįra G. Hansdóttir
__________________________ ___________________________
Gķsli Gķslason Gušrśn Helga Brynleifsdóttir
