Śrskuršarnefnd samkvęmt lögum um hollustuhętti og mengunarvarnir
4/2005
Śrskuršarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.
Įr 2005, föstudaginn 2. september kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar į skrifstofu formanns nefndarinnar aš Sölvhólsgötu 7, Reykjavķk. Mętt voru Gķsli Gķslason, Gušrśn Helga Brynleifsdóttir og Lįra G. Hansdóttir.
Fyrir var tekiš mįl nr. 4/2005 Ölgeršin Egill Skallagrķmsson gegn Umhverfisstofnun.
Ķ mįlinu er kvešinn upp svofelldur
śrskuršur
I.
Stjórnsżslukęra Helgu Melkorku Óttarsdóttur hdl. f.h. Ölgeršarinnar Egils Skallagrķmssonar ehf., hér eftir nefnd kęrandi er dags. 11. aprķl, 2005 og var móttekin 13. aprķl. Kęrš er įkvöršun Umhverfisstofnunar, hér eftir nefnd kęrši, um aš skilyrša leyfi til vķtamķnbętingar į Kristal Plśs. Gögn sem kęrunni fylgdu eru:
1) Afrit af umsögn Lżšheilsustöšvar dags. 26. janśar, 2005 um umsókn kęranda um ķblöndun bętiefna ķ léttkolsżršan gosdrykk, Kristal plśs įsamt afriti bréfs frį kęrša til kęranda dags. 28. janśar, 2005 žar sem gefinn er kostur į andmęlum.
2) Afrit af bréfi kęranda til kęrša dags. 1. febrśar, 2005, athugasemdir viš umsögn Lżšheilsustöšvar.
3) Afrit af bréfi kęrša til kęranda dags. 10. febrśar 2005, įkvöršun um leyfi til notkunar į nokkrum bętiefnum įsamt afriti af leyfi.
4) Afrit af bréfi kęrša til kęranda dags. 21. febrśar, 2005, rökstušningur kęrša vegna įkvöršunar.
Afrit af gögnum kęranda var sent kęrša sem skilaši greinargerš dags. 11. maķ, 2005. Afrit af greinargerš kęrša var send kęranda og skilaši kęrandi andmęlum sķnum meš bréfi dags. 27. maķ, 2005. Sérstök beišni kęrša var aš andmęli yršu send til aš unnt yrši aš gera athugasemdir. Var slķkt gert meš bréfi dags. 11. jślķ s.l. Engar frekari athugasemdir voru geršar.
II.
Lögmašur kęranda kęrir įkvöršun kęrša um setningu skilyršis fyrir leyfi til vķtamķnbętingar Kristal PLŚS. Kröfur kęranda eru aš fellt verši śr gildi skilyrši um eftirfarandi merkingu Kristal PLŚS :” Ekki ętlaš til neyslu fyrir börn yngri en 7 įra.”
Kvešur lögmašur kęranda aš kęrandi hafi hafiš markašssetningu vķtamķnsbętts vatnsdrykkjar, Kristal PLŚS ķ upphafi įrs 2005. Hinn 4. janśar s.l hafi Umhverfis- og heilbrigšisstofa Reykjavķkur bannaš dreifingu į drykknum žar sem ekki hefši veriš sótt um leyfi til vķtamķnbętingar skv. 19. gr. rgl. nr. 285/2002. Meš śrskurši 2/2005 hafi śrskuršarnefnd um hollustuhętti og mengunarvarnir komist aš žeirri nišurstöšu aš óheimilt hefši veriš aš setja dreifingarbann į vöruna. Kvešur lögmašur aš kęrandi hafi sótt um leyfi til vķtamķnbętingar drykkjarins 11. janśar 2005 og hafi kęrši veitt leyfiš žann 10. febrśar s.l. meš žvķ skilyrši aš merkingin :”Ekki ętlaš til neyslu fyrir börn yngri en 7 įra” kęmi fram į umbśšum vörunnar eša įföstum merkimiša. Hafi kęrandi óskaš eftir skriflegum rökstušningi fyrir skilyrši um sérstaka merkingu žann 15, febrśar s.l. og hafi svar kęrša borist 21. febrśar s.l.
Um mįlsįstęšur vķsar lögmašur kęranda til žess aš skilyrši kęrša fyrir leyfi til vķtamķnbętingar Kristal PLŚS sé hvorki mįlefnalegt né lögmętt. Vķsar kęrandi til žess aš fram komi ķ skriflegum rökstušningi kęrša aš įkvöršun žeirra um skilyršingu grundvallist į hugsanlegri hęttu sem börnum innan 7 įra aldurs stafi af ķblöndun fólasķns ķ drykki. Kęrandi hafnar žvķ aš hętta stafi af ķblöndun fólasķns ķ drykkinn hvorki fyrir börn né ašra. Vķsar lögmašur kęranda til nżlegs dóms Evrópudómstólsins nr. C-41/02 žar sem fram komi aš viškomandi ašildarrķki hefši ekki sżnt fram į meš neinum vķsindalegum gögnum aš mönnum stafaši raunveruleg hętta af neyslu m.a. fólasķns, sama hve mikiš žaš vęri yfir rįšlögšum dagsskammti. Vķsar lögmašur kęranda til žess aš hiš sama eigi viš ķ mįli žessu ekki hafi veriš sżnt fram į meš vķsindalegum gögnum aš ķblöndun fólasķns ķ žvķ magni sem um ręšir hér ž.e. 30 µg ķ 100 ml., ķ vatnsdrykkinn Kristal PLŚS gęti fališ ķ sér žį hęttu fyrir börn aš žaš réttlęti sérstaka merkingu hans. Žar skipti meginmįli aš neysla barna undir sjö įra aldri į vatnsdrykkjum s.s. umręddum drykk, sé lķtil sem engin og fyrirsjįanlegt sé aš hiš sama muni eiga viš um žennan drykk. Žį kemur ennfremur fram aš ķ nżlegri rannsókn kęranda, framkvęmdri af nemendum ķ markašsrannsóknum viš Tęknihįskóla Ķslands, komi fram aš 93.4 % foreldra barna į aldrinum 4-12 įra velji drykki fyrir börn sķn. Ennfremur aš 82.4 % foreldra velji frekar ókolsżrt vatn fyrir börnin.
Kvešur lögmašur kęranda aš ķ įkvöršun kęrša og rökstušningi sé ekki vikiš einu orši aš neyslu barna į vatni eša gosdrykkjum eša lķklegri neyslu žeirra į Kristal PLŚS, žrįtt fyrir aš skilyrši um sérstaka merkingu grundvallist į žvķ aš börnum gęti stafaš hętta af višbętingu fólasķns ķ vatnsdrykk. Telji kęrandi ljóst aš žegar af žessari įstęšu sé grundvöllur skilyršasetningar kęrša brostinn enda beri stjórnvöldum aš eigin frumkvęši aš gęta žess aš mįlsatvik stjórnsżslumįls séu nęgjanlega upplżst įšur en įkvöršun er tekin ķ žvķ. Vķsar lögmašur til 10. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 varšandi žetta. Žvķ skilji kęrandi ekki hvernig hętta geti stafaš af drykknum žegar engin gögn séu fyrir liggjandi um neyslu barna į sambęrilegum drykkjum. Lögmašur kęranda bendir į aš sérstaka įherslu verši aš leggja į aš ķ rökstušningi kęrša segi aš įvallt sé framkvęmt įhęttumat žegar fjallaš sé um umsóknir um ķblöndun bęriefna. Įhęttumatiš sé sagt felast ķ mati į žeirri hęttu sem neytendum kunni aš stafa af neyslu vöru ķ žvķ magni sem lķklegt sé aš hennar verši neytt. Kęrandi sjįi hvergi aš slķkt mat hafi veriš framkvęmt af kęranda. Telur kęrandi hverfandi lķkur į aš 2-6 įra börn verši neytendur drykkjarins sem eingöngu sé seldur ķ hįlfslķtra umbśšum og verši töluvert dżrari en gosdrykkir. Kęrandi minnir į aš umsögn Lżšheilsustöšvar miši viš aš börn neyti 7 flaskna į viku. Kęrandi kvešur gera verši žį kröfu aš kęrši geri greinarmun į neyslu og ofneyslu fólasķns og ķtrekar aš ķ 100 ml. af Kristal Plśs séu 30 µg af višbęttu fólasķni eša 150 µg ķ hverjum 500 ml.. Vķsindanefnd Evrópusambandsins hafi gefiš śt aš efri mörk mišaš viš fólinsżru hjį börnum į aldrinum 1-6 įra séu 200-300 µg į dag. Neysla į umręddum drykk sé žvķ ekki skašleg ķ sjįlfu sér.
Lögmašur kęranda vķsar til žess aš įkvöršun kęrša brjóti ķ bįga viš sjónarmiš um jafnręši og samręmi sbr. 11. gr. stjórnsżslulaga. Samkvęmt upplżsingum kęranda viršist hann eini ašilinn sem hafi žurft aš sęta slķku skilyrši um merkingu vöru sinnar, žó fólasķni sé bętt viš fjölmargar vörur s.s. morgunkorn, hrķsgrjón og.fl. Telji žvķ kęrandi aš žó um ólķkar vörur sé aš ręša séu mįl sambęrileg sérstaklega hvaš varši morgunkorn. Ķ 100 gr af Cheerios séu til aš mynda 666.7 µg af fólasķni ž.e. rśmlega tvöfaldur rįšlagšur dagsskammtur fyrir 6 įra börn, en ķ 100 ml. af Kristal PLŚS, sé umtalsvert minna. Ķ samręmi viš žetta mętti ętla aš meiri įstęša vęri til žess aš vara sérstaklega viš neyslu barna į morgunkorni. Stašreyndin sé hins vegar sś aš ķslensk heilbrigšisyfirvöld geri enga kröfu til žessa. Bent skal į aš öll markašssetning morgunkorns mišast viš börn žó neysla 2 og 6 įra barna į fólasķni sé yfir efri mörkum. Telji kęrandi žvķ aš žessi stjórnsżsluframkvęmd geti ekki samręmst jafnręšisreglum og skilyršing um sérstaka merkingu Kristal Plśs sé žvķ ólögmęt.
Lögmašur kęranda vķsar til sķšara mįlslišs 12. gr. stjórnsżslulaga um aš ašeins skuli taka ķžyngjandi įkvöršun žegar lögmętu markmiši sem stefnt sé aš verši ekki nįš meš öšru og vęgara móti. Skuli žess žį gętt aš ekki sé fariš strangar ķ sakirnar en naušsyn beri til. Telji žvķ kęrandi aš kęrši hafi ekki gętt mešalhófs meš fullnęgjandi hętti viš śrlausn mįlsins. Ekki hafi veriš naušsynlegt aš taka ķžyngjandi įkvöršun um aš skilyrša leyfi til vķtamķnbętingar. Žį telji kęrandi ennfremur aš oršalag merkingarinnar sé strangara en tilefni sé til. Nį hefši mįtt markmiši um vernd heilsu barna meš vęgari hętti, t.d. meš žvķ aš merkja sérstaklega hver sé rįšlagšur dagskammtur fólasķns fyrir börn undir 7 įra aldri. Hafa verši ķ huga įhrif merkingar į vöru meš žessum hętti. Hafi kęrandi nś žegar oršiš fyrir verulegum fjįrhagslegum skaša vegna mįlsmešferšar kęrša. Tališ sé aš merking sś sem kęrši krefjist sé aš įstęšulausu til žess fallin aš skapa neikvęša ķmynd af umręddri vöru.
Lögmašur kęranda bendir į aš kęrandi hafi ekki notiš andmęlaréttar vegna umrędds skilyršis. Telur lögmašur aš žetta sé verulegur įgalli į mįlsmešferš varšandi skilyršissetninguna sbr. 13. gr. stjórnsżslulaga. Kęrandi hafi ekki įtt von į slķku skilyrši enda viršist žaš einsdęmi ķ leyfisveitingum kęrša į grundvelli 19. gr. rgl. nr. 285/2002. Skilyrši sé ķžyngjandi og mikilvęgt atriši ķ mįlinu. Žessi įgalli ķ mįlsmešferš leiši til žess aš skilyršiš sé ólögmętt.
Um lagagrundvöll skilyršis kęrša kvešur kęrandi aš ķ 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukefni ķ matvęlum komi fram aš žar til reglugerš um ķblöndun bętiefna ķ matvęli hafi veriš sett geti Umhverfisstofnun veitt leyfi til notkunar bętiefna. Ekki sé vikiš aš setningu skilyrša og telji kęrandi žvķ aš žessi vöntun veiti kęrša ekki meira svigrśm viš mat sitt į įkvaršanir heldur auki mikilvęgi žess aš hafiš sé yfir allan vafa aš mįlefnaleg og lögmęt sjónarmiš liggi įkvöršun žess aš öllu leyti til grundvallar. Ennfremur telji kęrandi ljóst aš įkvöršun kęrša um aš merkja vöruna sérstaklega sé ķ ósamręmi viš framkvęmd ķ öšrum Evrópurķkjum. Sé ķ žessu sambandi rétt aš vekja sérstaka athygli į žvķ aš ķ Austurrķki, Sviss, Póllandi, Portśgal Spįni, Žżskalandi og Finnlandi sé aš finna į markaši vķtamķnbętta vatnsdrykki meš sama vķtamķninnihaldi og hlutföllum, ž.į.m. fólķnsżru, Yfirvöld žessara landa geri ekki kröfu um sérstaka merkingu og žvķ mętti samkvęmt reglunni um gagnkvęma višurkenningu, flytja žessa vöru til Ķslands og markašssetja įn merkingar. Lögmašur kęranda bendir į aš ķ įkvöršun kęrša sé vķsaš til 10. og 30. gr. sbr. 9. gr. rgl. nr. 588/1993 um merkingu, auglżsingu og kynningu matvęla. Ķ 9. gr. komi fram meš hvaša upplżsingum sé skylt aš merkja matvęli m.a. notkunarleišbeiningum. Telji kęrandi einsżnt aš umrędd įkvęši veiti kęrša ekki heimild til aš skylda umbjóšanda sinn til aš merkja Kristal Plśs meš umręddum hętti. Tilgreind įkvęši beri meš sér aš eiga viš um notkun og rétta mešhöndlun en ekki neyslu. Ekkert komi fram ķ žessari reglugerš né sérreglugerš um merkingu nęringargildis matvęla nr. 586/1993 um višvaranir eša sérmerkingar sambęrilegar viš žęr sem kęrši geri nś kröfu um.
Lögmašur kęranda ķtrekar kröfur sķnar og bendir į :
1) Višbęting fólasķns ķ tilgreindum drykk skapi ekki hęttu į heilsutjóni hvorki fyrir börn né ašra. Įstęšulaust sé žvķ aš merkja hann sérstaklega.
2) Kęrši hafi ekki krafist žess aš ašrar vörur, sem innihaldi jafnvel meira fólasķn og séu sérstaklega markašassettar fyrir börn séu merktar meš sambęrilegum hętti, žvķ sé jafnręšisregla brotin.
3) Mešalhófs hafi ekki veriš gętt varšandi oršalag merkingar.
4) Engin įkvęši viršist vera aš finna ķ lögum eša reglugeršum um hlišstęšar sérmerkingar.
Lögmašur ķtrekar žvķ kröfur kęranda um aš skilyrši um merkingar verši fellt śr gildi, enda fįi žaš ekki stašist, hvorki aš efni né formi til.
Lögmašur kęranda sendi andmęli dags. 27. maķ 2005, viš greinargerš kęrša.
Ķtrekar lögmašur žar aš merking sś sem kęrši hafi krafist gefi drykknum mjög neikvęša ķmynd. Lögmašur kęranda telur vafalaust aš margumręddur drykkur sé ekki skašlegur ķ sjįlfu sér. Bent er į aš ekki hafi veriš framkvęmt fullt įhęttumat, mišaš viš eigin stašla kęrša og komi žaš fram ķ greinargerš kęrša. Lögmašur mótmęlir žvķ aš kęrši bendi į aš kęrandi hafi ekki lagt fram nein gögn um skašleg įhrif af ofneyslu barna į fólasķni. Telur lögmašur kęranda meš žessari yfirlżsingu oršin endaskipti į hlutverkum. Žetta sé ekki ķ verkahring kęranda. Er og bent į aš višurkennt sé m.a. ķ fjölda dóma EB-dómstólsins aš hömlur viš markašssetningu vara meš ķblöndušum bętiefnum verši ekki settar nema aš undangengnu ķtarlegu įhęttumati. Slķkt hefur ekki veriš framkvęmt. Kęrandi bendir į aš gögn sem kęrši bendi į séu ritgeršir hįskólanema sem bendi til umtalsveršrar neyslu barna yngri en 7 įra į gosi. Slķkt telur kęrandi į engan mįta sambęrilegt. Lögmašur kęranda bendir į aš kęrši kvešist byggja skilyrši sitt į žvķ aš börn neyti nś žegar of mikils fólasķns skv. upplżsingum frį Lżšheilsustöš og geti öll višbót leitt til skašlegrar ofneyslu. Kęrandi mótmęlir žessari villandi einföldun į mįlinu og ķtrekar aš kęrši hafi ekki sżnt fram į aš framkvęmt hafi veriš ķtarlegt įhęttumat. Jafnręši. Lögmašur kęranda bendir į aš kęrši telur fullyršingu kęranda um aš skv. upplżsingum hans sé hann sį eini sem sętt hafi skilyršingu um merkingu vera stašlausa stafi. Kęrandi bendir į aš eina sambęrilega varan sem finna megi į listum kęrša um veitt leyfi (til fólasķnsbętingar) sé River White Rice, žar sem ekki sé aš sjį aš sett hafi veriš skilyrši um merkingar. Lögmašur kęranda mótmęlir fullyršingum kęrša um aš verši sótt um leyfi žį muni mįlsmešferš kęrša vera sś sama viš alla. Kvešur lögmašur kęranda žaš fela ķ sér aš kęrandi njóti jafnręšis viš žann ašila į markaši sem sé helsta uppspretta fólasķnsneyslu barna, žegar, og ef, sį ašili hęttir aš markašssetja vörur sķnar ķ óleyfi. Lögmašur ķtrekar aš fullyršingar kęranda um aš hann njóti ekki jafnręšis į markaši standi.
Mešalhóf. Lögmašur ķtrekar aš merking sś sem kęrši hefur krafist sé aš įstęšulausu til žess fallin aš skapa neikvęša ķmynd af vörunni. Žį er žvķ haršlega mótmęlt aš kęrši hefši getaš gengiš skrefinu lengra og bannaš ķblöndunina ef litiš sé til dómaframkvęmdar Evrópudómstólsins. Lögmašur kęranda telur žetta stašlausar fullyršingar og sé ekki hęgt aš réttlęta ašgeršir sem gangi of langt, meš žvķ aš benda į aš heimilt hefši veriš aš ganga enn lengra.
Andmęlaréttur. Kęrandi ķtrekar žį skošun aš rétt hefši veriš aš veita honum fęri į aš tjį sig um skilyrši žaš sem kęrši setti viš leyfisveitinguna. Ekki hafi veriš hęgt aš gera rįš fyrir žvķ aš kęrandi hafi tališ žaš “lķklegt “ aš ķblöndun fólasķns yrši ķ “besta falli skilyrt” eins og kęrši haldi fram eša aš slķkt hafi veriš “öllum ljóst”. Bendir lögmašur kęranda į aš andmęlarétti sé einmitt ętlaš aš veita ašilum mįls tękifęri til aš tjį sig.
Lagagrundvöllur skilyršis kęrša. Lögmašur bendir į aš ķ umfjöllun kęrša um lagagrundvöll vķsi kęrši ķ skilgreiningu dr. Pįls Hreinssonar į matskenndum stjórnvaldsįkvöršunum og segi :” Įkvöršun stofnunarinnar į grundvelli 19. gr. reglugeršarinnar er matskennd stjórnvaldsįkvöršun žar sem lög og stjónvaldsfyrirmęli įkvarša ekki žau skilyrši sem žurfa aš vera fyrir hendi svo įkvöršun verši tekin ķ mįlinu.” Lögmašur kęranda bendir į aš kęrša hafi yfirsést mikilvęgur žįttur ķ skilgreiningunni en dr. Pįll segi ķ tilvitnušum fręširitum aš matskenndar stjórnvaldsįkvaršanir séu įkvaršanir stjórnvalda žegar lög eša stjórnvaldsfyrirmęli įkvarša ekki aš öllu leyti žau skilyrši sem žurfa aš vera fyrir hendi svo įkvöršun verši tekin og/eša veita stjórnvöldum aš einhverju leyti mat į žvķ hvert efni įkvöršunar skuli vera. Aš žessu gefnu vilji kęrandi undirstrika žį fullyršingu sķna aš 19. gr. rgl. nr. 285/2002 sé verulega óskżrt įkvęši žar sem žar sé ķ engu lżst žeim višmišum sem kęrša beri aš fylgja viš veitingu leyfa. Kęrandi kannist ekki viš žį óskrįšu meginreglu sem kęrši vķsi til enda komi fram hjį dr. Pįli Hreinssyni aš margs sé aš gęta žegar stjórnvald taki matskennda stjónrvaldsįkvöršun en t.a.m. leiši žaš af lögmętisreglu stjórnsżslunnar aš įkvaršanir verši aš vera ķ samręmi viš lög og eiga sér višhlķtandi stoš ķ žeim. Ennfremur aš žegar stjórnvöld taki ķžyngjandi stjórnvaldsįkvaršanir žį žurfi žęr aš eiga sér skżra lagastoš og séu slķkar įkvaršanir aušžekkjanlegar žar sem almennt eigi aš vera skżr heimild ķ lögum fyrir slķkum įkvöršunum. Lögmašur kęranda mótmęlir tilvķsun kęrša til 10. og 30. gr. sbr. 9. gr. reglugeršar nr. 588/1993 um merkingu, auglżsingu og kynningu matvęla og bendir enn į aš žau įkvęši varši leišbeiningar um notkun vöru, en ekki neyslu. Telur kęrandi aš įkvęšin geti ekki veriš grundvöllur skilyršisins. Lögmašur kęranda vķkur aš ósk kęrša til žess aš fį aš koma frekari sjónarmišum į framfęri ef įstęša žyki til. Kęrandi telji aš hann hafi ekki fęrt fram mįlsįstęšur og rökstušning sem kęrši žurfi aš andmęla sérstaklega, enda sé ekki vani aš stjórnvald geti haft uppi andmęli viš andmęlum, en įskilur sér sama rétt komi til žess aš frekari andmęli berist. Lögmašur ķtrekar aš fellt verši śr gildi skilyrši um merkingu Kristal PLŚS.
III.
Greinargerš kęrša er dagsett 11. maķ 2005.
Mįlavöxtum lżsir kęrši į žann veg aš žegar umsókn um leyfi hafi borist frį kęranda hafi hśn veriš send Lżšheilsustofnun til umsagnar. Žį hafi kęranda gefist kostur aš tjį sig um umsögn Lżšheilsustofnunar sem kęrandi hafi gert meš athugasemdum ķ bréfi dagsettu 1. febrśar 2005.
Eftir aš hafa framkvęmt įhęttumat fyrir vöru kęranda, fariš yfir umsögn Lżšheilsustofnunar og athugasemdir kęranda viš umsögninni hafi veriš tekin įkvöršun um aš veita kęranda leyfi fyrir vķtamķnbętingu aš žvķ tilskildu aš notkunarleišbeiningar um aš varan vęri ekki ętluš til neyslu fyrir börn yngri en 7 įra kęmu fram į umbśšum vörunnar eša į įföstum merkimiša. Žetta kemur fram ķ įkvöršun kęrša dagsettri 10. febrśar s.l. Kęrša hafi sķšar borist ósk um rökstušning fyrir įkvöršun og komi sį rökstušningur fram ķ bréfi dags. 21. febrśar s.l.
Mįlsįstęšur kęranda.
Ķ kęru er vķsaš til dóms Evrópudómstólsins nr. C-41/02 og fullyrt aš ķ žessum dómi hafi viškomandi ašildarrķki ekki sżnt fram į meš neinum vķsindalegum rökum aš raunveruleg hętta stafi af neyslu fólasķns, sama hve hįtt žaš sé yfir rįšlögšum dagskammti. Kęrši kvešst benda į aš skv. tilgreindum dómi og greinargerš meš honum hafi helstu rök ašildarrķkisins fyrir mįli sķnu veriš landsreglur sem kveši į um aš nęringarfręšileg žörf fyrir ķblöndun viškomandi bętiefna žurfi aš vera fyrir hendi til aš ašildarrķki leyfi ķblöndum og hafi ekki veriš gerš alvarleg tilraun til aš sżna fram į hęttu vegna neyslu einstakra bętiefna. Tilvitnašur dómur fjalli žvķ einkum um lögmęti žess aš leggja til grundvallar nęringarfręšilega žörf fyrir viškomandi ķblöndun bętiefna og hafi veriš komist aš žeirri nišurstöšu aš žaš vęri ekki heimilt. Žaš sjónarmiš kvešst kęrši ekki į nokkurn hįtt hafa lagt til grundvallar viš įkvöršun sķna, enda hafa žessi og fyrri dómar Evrópudómstólsins stašfest aš nęringarfręšileg žörf sé ekki mįlefnalegt sjónarmiš viš įkvöršunartöku um aš heimila eša hafna ķblöndun bętiefna ķ matvęli. Nišurstaša kęrša vegna umsóknar kęranda um vķtamķnbętingu ķ Kristal PLŚS hafi žvert į móti byggst į mati į hverju bętiefni fyrir sig m.t.t. hęttu sem stafaš gęti af neyslu žeirra og nišurstašan hafi oršiš sś aš hętta stafaši af fólasķni fyrir tilgreindan, en viškvęman hóp neytenda ž.e. börn yngri en 7 įra.
Kęrši kvešst algerlega ósammįla žvķ aš hann hafi ekki sżnt fram į meš vķsindalegum gögnum aš ķblöndun fólasķns ķ Kristal PLŚS geti fališ ķ sér hęttu fyrir börn. Kęrši kvešst undrast slķka umręšu enda hafi žaš komiš skżrt fram m.a. ķ skriflegum rökstušningi kęrša fyrir įkvöršun sinni hvaša mįlsžętti stofnun hafi haft mestar įhyggjur af. Ķ rökstušningi kvešur kęrši aš fram komi aš afar ólķklegt sé aš fólasķn sem slķkt valdi beinum eiturįhrifum, en aš ofneysla į fólasķni gęti aftur į móti duliš einkenni B12 vķtamķnskorts sem haft gęti alvarlegar afleišingar ķ för meš sér, vęri žaš lįtiš afskiptalaust. Žetta eigi viš hvort heldur um sé aš ręša barn eša fulloršinn sem žjįist af B12-vķtamķnskorti. Žar sem hluti ķslenskra barna fįi nś žegar of mikiš af fólasķni śr fęšunni hafi kęrši skilyrt įkvöršun sķna meš notkunarleišbeiningum.
Kęrši vķsar til žess aš kęrandi telji hann ekki hafa kannaš neyslu barna į vatni eša gosdrykkjum. Vķsar kęrši til žess aš rétt sé aš geta žess hvernig almennt įhęttumat fari fram žegar sótt sé um leyfi fyrir ķblöndun bętiefna ķ matvęli og sé žvķ einnig lżst ķ skriflegum rökstušningi sķnum fyrir įkvöršun.
1) afla žurfi upplżsinga um heildarneyslu žjóšarinnar og įkvešinna žjóšfélagshópa į žeim bętiefnum sem til standi aš ķblanda. Žessar upplżsingar sé aš finna hjį Lżšheilsustöš og žvķ naušsynlegt meš vķsan til rannsóknarreglu stjórnsżslurettar sbr. 10. gr. stjórnnsyslulaga nr. 37/1993 aš leita umsagnar hennar įšur en įkvöršun sé tekin ķ mįlinu.
Sé neysla į bętiefninu įstęttanleg, sé nęst litiš til eftirfarandi :
2) Leggja žurfi mat į žį hęttu sem neytendum kunni aš stafa af neyslu vörunnar ķ žvķ magni sem lķklegt sé aš hennar verši neytt.
Kęrši kvešur aš geta verši žess aš žegar neysla žjóšarinnar sé skošuš žį sé skošašur sį hópur sem mest fįi af viškomandi bętiefni. Samkvęmt vķsindalegum ašferšum, skuli nota neyslu 95 hundrašshluta neytenda sem višmišun žannig aš sé neysla stęrsta hluta neytenda (95%) undir efri mörkum sé óhętt aš bęta vķtamķninu ķ matvęlin. Eins og įšur hafi komiš fram hafi veriš sett efri mörk fyrir fólasķn og séu žau gefin upp m.t.t. aldurs. Fyrir mörg nęringarefni skorti nęgjanleg vķsindaleg gögn til aš setja efri mörk, en žaš eigi ekki viš um fólasķn.
Ķ umsögn Lżšheilsustofnunar sé getiš um neyslu barna į fólasķni og žar sé vķsaš ķ nišurstöšur rannsókna sem framkvęmdar hafi veriš af Rannsóknarstofu ķ nęringarfręši. Neyslutölur sżni aš ekkert rśm sé til frekari fólasķnbętingar ķ matvęli sem ętlaš sé aš fara į ķslenskan markaš nema žess sé sérstaklega gętt aš fólasķnbęttra matvęla verši ekki neytt af börnum yngri en 7 įra. Til žess aš kęrši skošaši žętti ķ skrefi nśmer 2 sem vęri aš kanna neyslu į vatni eša gosdrykkjum hefši žurft aš vera svigrśm til ķblöndunar fólasķns ķ drykkinn sem ķ žessu tilviki hafi ekki veriš og žar af leišandi hafi ekki veriš skošuš neysla į sambęrilegum drykkjum viš Kristal PLŚS. Kęrši bendir į aš žess utan séu ekki sambęrilegir drykkir viš Kristal PLŚS hér į markaši, ž.e. orkusnaušur drykkur sem sé vķtamķnbęttur meš 6 tegundum B-vķtamķns.
Kęrši vķsar til markašsrannsóknar sem kęrandi nefni. Komi žar fram aš kęrandi hafi lįtiš framkvęma könnun sem gefiš hafi nišurstöšu. Kęrši bendir į aš hann geti ekki tjįš sig frekar um gögnin žar sem stofnunin hafi žau ekki undir höndum. Žó verši aš teljast undarlegt af hįlfu kęranda aš setja žessi gögn fram meš žeim hętti sem gert er til aš sżna aš neysla į Kristal PLŚS sé mjög takmörkuš žegar komi aš börnum, einkum ķ ljósi žess aš ķ umsókn kęranda dagsettri 6. janśar s.l. og ķ umsókn sem lögš hafi veriš fram sem višbótargögn 11. janśar s.l. sé sérstaklega tekiš fram aš margumręddum drykk sé ętlaš aš koma ķ staš neyslu į gosdrykkjum. Ekki sé minnst į aš drykknum sé ętlaš aš koma ķ staš neyslu į öšru vatni. Gosdrykkjaneysla ķslenskra barna yngri en 7 įra sé umtalsverš og vķsar kęrši um žaš til mastersritgeršar Björns S. Gunnarssonar. Telur kęrši aš reikna verši meš neyslu fyrrgreinds aldurshóps į Kristal PLŚS ef kęrandi nįi yfirlżstu markmiši sķnu. Ekkert žaš sé ķ merkingu, auglżsingu og kynningu Kristals PLŚS sem geri žaš aš verkum aš foreldrar muni ekki velja drykkinn fyrir börn sķn ef engar merkingar vęru į umbśšum, meš tilgreindum notkunarleišbeiningum. Žessari merkingu sé einmitt ętlaš aš nį til foreldra til aš upplżsa žį um aš žetta sé ekki heppilegur drykkur fyrir börn. Mat kęrša sé aš žetta sé ein besta ašferšin til žess.
Skilyrši sitt kvešst kęrši byggja į žvķ aš börn neyti nś žegar of mikils fólasķns skv. upplżsingum frį Lżšheilsustofnun og geti öll višbót leitt til skašlegrar ofneyslu.
Jafnręši. Kęrši hafnar žvķ aš ekki hafi veriš gętt jafnręšis viš įkvöršunartöku um aš leyfa eša hafna ķblöndun bętiefna į grundvelli 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukefni ķ matvęlum meš sķšari breytingum, į grundvelli žeirra umsókna sem borist hafa stofnuninni til mešferšar. Kvešur kęrši fjölmargar umsóknir berast sér į hverju įri um leyfi til ķblöndunar bętiefna og sé żmist veitt leyfi eša umsóknum hafnaš eftir aš įhęttumat, eins og lżst sé aš framan, hafi fariš fram. Fyrirtękjum hafi og veriš sett skilyrši um merkingar matvęla. Žannig hafi markašssetning kalkbętts įvaxtasafa veriš skilyrt įriš 2000 og skilyrši sett um merkingu Benecols įriš 2004. Hafi skilyrši lotiš aš žvķ aš varan vęri ekki ętluš börnum. Žvķ sé žaš stašlaus fullyršing af hįlfu kęranda aš hann viršist vera sį eini sem hefur žurft aš sęta skilyršum um sérstaka merkingu vöru sinnar. Kęrši kvešst žvķ ķ hvķvetna hafa gętt jafnręšis sbr. 11. gr. stjórnsżslulaga viš mešferš umsóknar kęranda um leyfi til ķblöndunar bętiefna. Kęrši kvešur žó aš skipulag matvęlaeftirlits sé ķ lögum og stjórnvaldsfyrirmęlum meš žeim hętti aš heilbrigšisnefndir sveitarfélaga fari meš eftirlitiš undir yfirumsjón kęrša aš žvķ leyti sem žaš sé ekki fališ öšrum. Yfirumsjónarhlutverk kęrša feli ekki ķ sér heimildir til aš grķpa til ašgerša svo sem stjórnvaldsžvingana, gagnvart žeim ašilum sem ekki sęki um leyfi til ķblöndunar en kjósi ķ trįssi viš réttarreglur žar um aš markašssetja og dreifa vörum sķnum įn žess aš hafa fyrst sótt um leyfi til kęrša. Raunar hafi kęrandi ķ upphafi haft žann hįttinn į. Śrręšaleysi heilbrigšisnefnda geti ekki komiš nišur į įkvöršun kęrša viš afgreišslu žeirra umsókna sem honum berist.
Kęrši bendir į ašhann hafi gętt sérstaklega aš žvķ aš kęrandi hefši į hverjum tķma öll žau sömu gögn og kęrši hafši undir höndum og byggši į viš įkvöršunartöku. Ķtrekar kęrši aš įkvöršun um aš binda leyfi til ķblöndunar skilyrši ķ žessu tilviki hafi byggt į mįlefnalegum sjónarmišum um jafnręši viš įkvaršanatöku.
Mešalhóf. Kęrši kvešst telja aš gętt hafi veriš mešalhófs viš įkvaršanatökuna. Vķsaš er žegar til žess aš börnum yngri en 7 įra gęti stafaš hętta af neyslu drykkjarins žar eš žaš magn sem žau fį af fólasķni śr fęšunni sé nś žegar yfir efri mörkum fyrir neyslu vķtamķnsins. Ekki sé žvķ frekara rśm fyrir višbętingu žess. Til aš nį žvķ lögmęta markmiši aš vernda neytendur fyrir hęttu samfara neyslu matvęla sem sé ein af meginreglum laga um matvęli nr. 93/1995 og finna megi staš m.a. ķ 3. og 10. gr. laganna, hafi veriš naušsynlegt aš skilyrša heimild til ķblöndunarinnar meš žeim hętti sem gert sé ķ įkvöršun kęrša og koma ķ veg fyrir hęttu į žvķ aš tiltekinn neytendahópur yrši fyrir skaša af völdum drykkjarins. Kęrši telur ennfremur aš ekki hefši veriš unnt aš nį tilgreindu lögmętu markmiši meš öšru vęgara móti en gert hafi veriš. Sś uppįstunga kęranda aš merkja drykkinn meš rįšlögšum dagskammti fólasķns fyrir žennan aldurshóp hefši ekki nįš tilvķsušu lögmętu neytendaverndarmarkmiši sem getiš er aš framan. Skv. umsögn Lżšheilsustofnunar sé ekki rśm fyrir frekari fólasķnbętingu matvęla sem neytt sé af börnum yngri en 7 įra og žį skipti engu mįli hver sé rįšlagšur dagskammtur vķtamķnsins fyrir žennan aldurshóp, žvķ rįšlagšur dagskammtur segi til um žaš magn sem ęskilegt sé aš einstaklingar fįi į hverjum degi en ekkert um hęttuna sem skapist af ofneyslu.
Andmęlaréttur. Kęrši hafnar žvķ alfariš aš ekki hafi veriš gętt andmęlaréttar meš fullnęgjandi hętti viš mešferš mįlsins hjį stofnuninni og telur aš efnislegur grundvöllur mįlsins hafi veriš nęgilega upplżstur įšur en stofnunin hafi tekiš efnislega rétta įkvöršun ķ mįlinu. Kęrši hafi leitaš umsagnar Lżšheilsustofnunar žar sem manneldiskannanir hafi veriš framkvęmdar af Manneldisrįši, sem sé nś hluti af Lżšheilsustofnun og öll gögn um neyslu landsmanna į nęringarefnum og matvęlum séu vistuš žar. Ķ įliti Lżšheilsustofnunar komi skżrt fram aš stöšin hafi eingöngu įhyggjur af ofneyslu fólasķns en taldi aš ekki žyrfti aš hafa miklar įhyggjur af ofneyslu annarra vķtamķna sem bętt sé ķ Kristal PLŚS. Žvķ var fólasķn sérstaklega skošaš og įlit gefur įn nokkurs vafa til kynna aš börnum 2 til 6 įra gęti stafaš hętta af tilgreindum drykk. Kęrši kvešur aš kęranda hafi veriš gefinn kostur į aš koma aš sjónarmišum sķnum og athugasemdum. Hafi umsögn borist frį kęranda 1. febrśar. Ķ athugasemdum takmarki kęrandi umfjöllun viš fólasķn enda taldi kęrandi lķklegt aš višbęting annarra vķtamķna en fólasķns yrši heimiluš.
IV.
Lögmašur kęranda kęrir įkvöršun kęrša um aš veiting leyfis til vķtamķnbętingar Kristal PLŚS sé hįš skilyrši um eftirfarandi merkingu drykkjarins : “Ekki ętlaš til neyslu fyrir börn yngri en 7 įra.” Telur lögmašur kęranda ekki lagastoš fyrir įkvöršun kęrša og krefst žess aš įkvöršun varšandi skilyršingu verši felld śr gildi. Kęrši krefst žess aš įkvöršun sķn verši stašfest og vķsar m.a. til rgl. 588/1993 svo og óskrįšrar meginreglu ķslensks stjórnsżsluréttar aš matskenndar stjónrvaldsįkvaršanir megi binda skilyršum įn žess aš žess sé getiš ķ lögum sérstaklega. Slķk skilyrši verši aš byggjast į mįlefnalegum sjónarmišum, megi ekki vera verulega ķžyngjandi m.t.t. ašalefnis įkvöršunar og hafa ešlileg efnisleg tengsl viš ašalefni įkvöršunarinnar.
Ķ 19. gr. rgl. nr. 285/2000 kemur fram ķ įkvęši til brįšabirgša aš žar til reglugerš um ķblöndun bętiefna ķ matvęli hafi veriš sett geti Hollustuvernd rķkisins veitt leyfi til notkunar bętiefna. Um er aš ręša heimildarįkvęši sem ašeins varšar veitingu eša höfnun leyfis til ķblöndunar bętiefna ķ matvęli. Sérstök reglugerš varšandi ķblöndun bętiefna ķ matvęli hefur ekki veriš sett og er žvķ įkvęši žetta ķ gildi. Ķ reglugerš nr. 588/1993 um merkingu, auglżsingu og kynningu matvęla kemur fram sitthvaš varšandi merkingu auglżsingu og kynningu matvęla. Ekki er unnt aš fallast į meš kęrša aš įkvęši 10. og 30. gr žeirrar reglugeršar geti veriš lagagrundvöllur skilyršingarmerkingar į Kristal PLŚS. Benda veršur į aš tilgreind reglugerš er sett įšur en rgl. nr. 285/2000 meš tilgreindu brįšabirgšaįkvęši var sett. Ekki veršur heldur tališ aš IV. kafli rgl. um aukefni nr. 285/2002 eigi viš um ķblöndun bętiefna. Meš tilvķsan til framangreinds er ekki unnt aš fallast į žaš meš kęrša aš nęgileg lagastoš sé fyrir skilyršingu leyfis fyrir Kristal PLŚS. Fallist er žvķ į kröfur kęranda. Ķ samręmi viš framangreint er ógilt skilyrši um eftirfarandi merkingu Kristal PLŚS : “Ekki ętlaš til neyslu fyrir börn yngri en 7 įra.”.
ŚRSKURŠARORŠ:
Fallist er į kröfu kęranda. Skilyrši kęrša um eftirfarandi merkingu Kristal PLŚS : “Ekki ętlaš til neyslu fyrir börn yngri en 7 įra “, er fellt śr gildi.
___________________________________
Lįra G. Hansdóttir
__________________________ ___________________________
Gķsli Gķslason Gušrśn Helga Brynleifsdóttir
