Śrskuršir umhverfisrįšuneytis
Mįl 02050043
Rįšuneytinu hefur borist kęra AquaCo ehf. vegna śrskuršar Skipulagsstofnunar frį 27. maķ 2002 um mat į umhverfisįhrifum fyrirhugšašrar stękkunar įlvers Noršurįls į Grundartanga.
I. Hinn kęrši śrskuršur og mįlsatvik
Ķ matsskżrslu er kynnt stękkun Noršurįls į Grundartanga sem hefur ķ för meš sér framleišsluaukningu ķ allt aš 300.000 tonn į įri. Helstu mannvirki fyrirhugašrar stękkunar eru tveir kerskįlar, žurrhreinsivirki, nżr sśrįlsgeymir, stękkun į žjónustubyggingum og efnisflutningakerfi, stękkun į steypuskįla og stękkun į skautsmišju. Auk žess veršur gįmasvęši viš höfnina stękkaš. Noršurįl hefur nś starfsleyfi fyrir allt aš 180.000 tonna įrsframleišslu og gildir žaš til įrsins 2008.
Skipulagsstofnun kvaš žann 27. maķ 2002, upp śrskurš sinn um mat į umhverfisįhrifum fyrirhugašrar framkvęmdar ķ samręmi viš 11. gr. laga nr. 106/2000, um mat į umhverfisįhrifum. Nišurstaša stofnunarinnar var aš fallist vęri į fyrirhugaša stękkun Noršurįls į Grundartanga eins og hśn var kynnt ķ framlögšum gögnum framkvęmdarašila.
II. Kröfur og mįlsįstęšur kęrenda
Ķ kęru AquaCo ehf. kemur fram aš fyrirtękiš hefur įtt og rekiš fiskeldisstöšina Strönd ķ Hvalfirši um įrabil. Fyrirtękiš hafi nś hafiš undirbśning į umfangsmiklu žorskeldi ķ stöšinni og hafi leyfi til aš vera meš allt aš 200 tonn į įri af žorski ķ sjókvķum framan viš stöšina. Einnig hafi fyrirtękiš veriš meš ķ ręktun um 200.000 bleikju og regnbogaseiši ķ seišastöš félagsins aš Bakka ķ Ölfusi, sem flutt verša ķ stöšina til įframeldis. Sjó śr firšinum verši dęlt ķ landkerin um inntak framan viš stöšina.
Kęrandi bendir į aš samkvęmt matsskżrslu muni stękkun įlvers Noršurįls hafa ķ för meš sér aukningu į losun mengandi śrgangsefna bęši ķ sjó og andrśmsloft. Bendir hann į aš fiskeldisstöšin Strönd sé einungis ķ um 4,5 sjómķlna fjarlęgš frį įlverinu og telur kęrandi aš stöšin sé innan žynningarsvęšis įlversins. Ķ kęru kemur fram aš į innfalli sé straumhraši ķ firšinum allt aš 2 sjómķlur og mengandi śrgangs- og losunarefni frį įlverinu geti žvķ borist aš fiskeldisstöšinni į einungis 2-3 klst. Mengun ķ andrśmslofti geti hins vegar borist miklu hrašar standi vindar žannig. Žį bendir kęrandi į aš ķ matsskżrslu komi fram aš mikil aukning verši į skipaferšum til įlversins. Aš hans mati fylgir žvķ mikil hętta žar sem skipin flytji efni sem eru skašleg nįttśru og lķfrķki, auk žess sem žau flytji meš sér ballest, sem tekin er um borš erlendis en losuš hvar sem er. Kęrandi er ekki fylgjandi žvķ aš fram fari vothreinsun į śtblęstri frį įlverinu žar sem slķkt muni valda aukningu į mengunarefnum ķ sjó. Kęrandi bendir į aš nżlega hafi borist fréttir frį Noregi žar sem komiš hafi ķ ljós aš mengun frį įlverum hafi valdiš skaša į fiski ķ fjöršum viš įlverin. Aš lokum bendir kęrandi į aš fram komi ķ matsskżrslu aš eitt af ašalsżnum rannsóknar į lķfrķki framan viš įlverksmišjuna hafi glatast.
Kęrandi krefst žess aš fram fari ķtarlegar rannsóknir vegna mengunar frį įlverinu sérstaklega gagnvart sjįvarlķfrķki og aš ekki glatist jafn mikilvęg sżni viš slķkar rannsóknir eins og fram hefur komiš. Aš öšru leyti koma ekki fram ķ kęru hverjar eru kröfur kęranda.
III. Einstök kęruatriši og umsagnir um žau
1. Almennt
Meš vķsan til 2. mgr. 13. gr. laga um mat į umhverfisįhrifum var framangreind kęra send žann 1. įgśst 2002 til umsagnar Skipulagsstofnunar, Heilbrigšiseftirlits Vesturlands, Noršurįls, Veišimįlastjóra, Hafrannsóknarstofnunar, Hvalfjaršarstrandarhrepps og Skilmannahrepps. Frestur til aš veita umsagnir var til 16. įgśst 2002. Umsagnir bįrust frį Skipulagsstofnun og Heilbrigšiseftirliti Vesturlands žann 21. įgśst 2002, Noršurįli og Veišimįlastjóra žann 14. įgśst 2002, Hafrannsóknarstofnuninni og Skilmannahreppi žann 16. įgśst 2002 og Hvalfjaršarstrandarhreppi žann 7. įgśst.
Framangreindar umsagnir voru sendar til kęrenda til athugasemda meš bréfum rįšuneytisins žann 21. og 28. įgśst 2002. Athugasemdir bįrust frį frį kęranda meš bréfum žann 4. og 6. september 2002.
2. Umhverfisįhrif framkvęmdar
Ķ umsögn Hollustuverndar rķkisins um kęru Aquaco ehf. segir: Vegna žeirra atriša sem koma fram ķ kęru AquaCo vill Hollustuvernd rķkisins taka fram eftirfarandi:
1. Ķ kęrunni er fullyrt aš fiskeldistöšin Strönd sé innan žynningarsvęšis fyrir įlveriš. Ķ fyrsta lagi bendir Hollustuvernd rķkisins į aš ķ tillögu aš starfsleyfi er ekki gert rįš fyrir vothreinsun og žvķ veršur ekki skilgreint žynningarsvęši ķ sjó. Auk žess nęr žynningarsvęši sem kynnt var ķ matsskżrslu innan viš 1/2 sjómķlu ķ įttina aš Strönd.
2. Fleiri skipaferšir aš Grundartanga auka aš vissu leyti įhęttu į slysum, t.d. af olķu eša fljótandi kjölfestu, en žaš er sama hvort žaš er vegna įlversstękkunar eša aukningu almennra umsvifa. Išnašarhöfn hefur veriš stašsett viš Grundartanga ķ aldarfjóršung. Efnin sem flutt eru inn vegna įlversins (sśrįl og forbökuš rafskaut) eru ekki skašleg nįttśru eša lķfrķki og žvķ ekki įstęša til žess aš óttast stórkostlegt nįttśruslys" vegna žeirra.
3. Flest žau efni sem talin eru upp ķ stjórnsżslukęru AquaCo eru ekki talin skašleg ķ sjó. Helst gętu PAH efni og žungmįlmar haft įhrif į lķfrķki sjįvar ef žau eru ķ miklu magni. Žessi efni eru hins vegar tiltölulega lķtiš tengd įlverum. Žaš eru helst losun PAH efna sem fylgja rafskautaverksmišjum fyrir įlver, en rafskautaverksmišja er ekki į dagskrį ķ žessari umfjöllun. Einnig ķtrekar Hollustuvernd rķkisins aš ekki er gert rįš fyrir vothreinsun og žvķ veršur ekki um aš ręša beina losun efna ķ sjó.
4. Hvalfjöršur er ekki lķtill fjöršur. Sjįvarfallastraumar og annaš innstreymi sjįvar er inn fjöršinn aš sunnanveršu og śt aš noršanveršu. Įlveriš er žvķ undan straumi séš frį fiskeldisstöšinni.
5. Samkvęmt śrskurši Skipulagsstofnunar er ekki krafist vothreinsunar, og ekki er gert rįš fyrir vothreinsun ķ tillögu aš starfsleyfi. Meš vothreinsun yrši mengunarefnum veitt til sjįvar sem annars dreifast meš vindi. Andstętt viš žaš sem haldiš er fram ķ stjórnsżslukęru veldur vothreinsun auknum kostnaši.
6. Ķ kęru er umfjöllun um mengun sjįvar frį įlverum ķ Noregi. Hollustuvernd rķkisins bendir į aš sś umręša hefur aš mestu veriš tengd įlverum sem nota Söderberg tękni og vothreinsun, en ekki forbökuš skaut og žurrhreinsun eins og hér er gert.
7. Hollustuvernd rķkisins tekur undir aš žaš er óheppilegt aš rannsóknabśr tapist og tryggja veršur aš slķkt endurtaki sig ekki. Hins vegar bendir stofnunin į aš sżni nęr fiskeldisstöšinni glötušust ekki og nišurstöšur śr žeim liggja fyrir. Hvaš varšar ašrar rannsóknir į lķfrķki og mengun umhverfis Grundartanga vķsast til umręšu og įkvęša um vöktun ķ matsskżrslu og tillögu aš starfsleyfi.
Af framanritušu telur Hollustuvernd rķkisins aš rök bendi ekki til žess aš stękkun įlvers Noršurįls į Grundartanga muni hafa bein skašleg įhrif į lķfrķki sjįvar og valdi žannig skakkaföllum į fiskeldi viš Saurbę."
Skipulagsstofnun bendir ķ umsögn sinni į aš ķ kęrunni sé ekki fjallaš um śrskurš Skipulagsstofnunar, mįlsmešferš eša nišurstöšu og engar kröfur geršar sem aš honum beinast. Telur Skipulagsstofnun žvķ ekki įstęšu til efnislegrar umfjöllunar um kęruna. Varšandi umfjöllun og nišurstöšur um įhrif fyrirhugašrar stękkunar į lķfrķki Hvalfjaršar vķsar Skipulagsstofnun til kafla 5.3 og 5.4 ķ śrskuršinum.
Fram kemur ķ umsögn Heilbrigšiseftirlits Vesturlands aš starfsleyfi til Aquaco ehf. var gefiš śt žann 20. nóvember 2000 fyrir framleišslu į allt aš 200 tonnum regnbogasilungs ķ sjókvķum śt af Strönd, Hvalfjaršarstrandarhreppi. Hinn 5. jślķ 2002 var leyfinu breytt aš beišni rekstrarhafa žannig aš ķ staš regnbogasilungs var leyfš allt aš 200 tonna framleišsla į žorski. Žegar starfsleyfi var gefiš śt, hafi umsękjanda veriš ljóst aš eldiskvķar lęgju nįlęgt siglingarleiš. Žvķ óskaši heilbrigšisnefnd m.a. eftir umsögn frį hafnaryfirvöldum į Akranesi įšur en leyfi var gefiš śt og sett var inn sérstakt įkvęši vegna žessa ķ gr. 1.8. ķ starfsleyfi. Ķ umsögninni kemur einnig fram aš ekki hafi veriš stundaš fiskeldi um nokkurt įrabil śti fyrir Strönd.
Ķ umsögn Heilbrigšiseftirlits Vesturlands kemur jafnframt fram aš nokkrir heilbrigšisnefndarmenn hafi sótt kynningarfundi Noršurįls, m.a. žann sem fjallaši um fyrirhugaša stękkun įlversins ķ allt aš 300.000 tonna framleišslu. Į žeim fundum hafi m.a. veriš fjallaš um töluleg gildi vegna mengunarmęlinga og ekki vęri aš sjį aš mengun fęri yfir eša lęgi nęrri žeim žröskuldum sem finna mį ķ gildandi starfsleyfi fyrirtękisins. Samkvęmt fyrirliggjandi upplżsingum frį Hollustuvernd rķkisins breytist žynningarsvęši verksmišjunnar ekkert viš fyrirhugaša stękkun. Aš lokum segir ķ umsögninni aš Heilbrigšisnefnd Vesturlands hafi ekki gert efnislegar athugasemdir viš skżrslu vegna mats į umhverfisįhrifum į stękkun Noršurįls ķ allt aš 300.000 tonna framleišslu.
Fram kemur ķ umsögn Hvalfjaršarstrandarhrepps og Skilmannahrepps aš heimamenn kannast ekki viš žį starfsemi sem lżst er ķ kęru aš fram fari į Strönd, nešan Hallgrķmskirkju ķ Saurbę. Aš öšru leyti vķsa hrepparnir til umsagna sinna til Skipulagsstofnunar, en žar er lögš įhersla į aš mengun af völdum įlversins verši haldiš ķ lįgmarki og reynt verši aš takmarka hljóšmengun frį įlverinu sem valdiš hefur nįgrönnum žess óžęgindum.
Ķ umsögn Veišimįlastjóra er bent į aš Hvalfjöršur er frišunarsvęši gagnvart eldi į frjóum eldislaxi vegna nįlęgšar viš laxveišiįr. Žvķ sé ljóst aš eldi į laxfiskum ķ Hvalfirši veršur mjög takmarkaš en ekki liggi fyrir afstaša sjįvarśtvegsrįšuneytis og Fiskistofu gagnvart stórfelldu eldi sjįvarfiska į svęšinu.
Ķ umsögn Hafrannsóknarstofnunarinnar kemur fram aš samkvęmt matsskżrslu Noršurįls sé gert rįš fyrir žurrhreinsun (reykhreinsivirki) viš įlveriš og žvķ sé engin hętta į aš mengandi efni berist meš sjó aš eldisstöšinni. Aš vķsu sé ekki hęgt aš śtiloka aš mengandi efni frį reykhreinsivirki lendi ķ sjó, sbr. loftdreifingarspį ķ matsskżrslu, en žaš yrši ķ mjög litlum męli og hępiš aš žaš ylli skaša į fiskeldi. Ef įlveriš vęri hins vegar śtbśiš meš vothreinsivirki sé mjög ólķklegt samkvęmt śtreiknašri dreifingaspį aš nokkur efni mundu berast aš eldisstöšinni nema hugsanlega PAH efni ķ mjög litlu magni ķ yfirborši. Dreifingarspįr fyrir önnur efni sżni aš efni žynnist mjög fljótt og leiti frekar śt śr firšinum en inn ķ hann. Žaš sé žó ekki hęgt aš śtiloka aš einhver efni gętu borist aš eldisstöšinni ķ einstaka tilvikum ef straumar og vindar legšust į eitt en slķk tilfelli teldust til undantekninga.
Varšandi hęttu į umhverfisslysi vegna aukinna skipaferša um höfnina į Grundartanga segir ķ umsögn Hafrannsóknarstofnunarinnar aš hętta į sjóslysum sé alltaf fyrir hendi, en hśn sé ekki meiri viš Grundartanga en ķ öšrum höfnum landsins. Vandamįl samfara flutningi og losun į ballestsjó séu vel žekkt og geti hugsanlega valdiš tjóni. Slķk vandamįl séu žó ekki einsdęmi fyrir Grundartanga og Hvalfjörš frekar en ašrar hafnir eša firši į landinu. Lausn į žvķ vandamįli į heimsvķsu hafi ekki fundist til žessa og žvķ sé ekki ljóst hvernig bregšast eigi viš vandamįlinu hér į landi.
Aš lokum segir ķ umsögn Hafrannsóknarstofnunar aš matsskżrsla Noršurįls geri mjög vel grein fyrir žeim žįttum er varša efni frį įlverinu sem skapaš geta sśrt regn. Mun minni hętta sé į sśru regni hér į landi en ķ Noršur-Evrópu. Samkvęmt dreifingarspį lendi minnihluti žeirra efna sem kęrandi telur upp ķ sjó og dreifist žar.
Varšandi žį fullyršingu kęranda aš fiskeldisstöšin Strönd sé innan žynningarsvęšis įlversins segir ķ umsögn Noršurįls: Ķ matsskżrslu framkvęmdarašila frį mars 2002 er fjallaš um dreifingu mengunar ķ sjó frį hugsanlegum vothreinsibśnaši viš įlveriš. Heildarnišurstaša fyrir dreifingu efna ķ sjó er sś aš öll efni sem reiknaš var fyrir, önnur en PAH efni, žynnast mjög fljótt śt frį śtrįs og nį bakgrunnsstyrk sjįvar. Ef til vothreinsunar kęmi žį gętu PAH efni safnast fyrir ķ seti umhverfis śtrįsina en žynnist sķšan ört. Į mynd 13.8 ķ matsskżrslu er kynnt hugsanlegt žynningarsvęši ķ sjó sem nęr ķ tęplega 2 km fjarlęgš frį įlverinu. Svęši ķ flokki I (óveruleg eša lķtil mengun) nęr ķ um 4,5 km fjarlęgš frį įlverinu en fiskeldisstöšin er hins vegar ķ um 8 km fjarlęgš frį įlverinu (mišaš viš stašsetningu nešan Saurbęjarkirkju) og žvķ langt utan skilgreinds žynningarsvęšis og einnig töluvert utan svęšis sem vęnta mį óverulegrar eša lķtillar mengunar."
Noršurįl tekur fram ķ umsögn sinni aš vothreinsibśnašur er ekki fyrirhugašur viš įlveriš į Grundartanga. Ķ śrskurši Skipulagsstofnunar frį maķ 2002 komi fram aš Noršurįl muni beita bestu fįanlegu tękni (BAT) ķ įlišnaši og ekki sé žörf į vothreinsun į śtblįstur frį įlverinu til višbótar viš žurrhreinsun. Hins vegar telji Skipulagsstofnun ekkert žvķ til fyrirstöšu aš vothreinsun verši sett į śtblįstur verksmišjunnar žar sem mengun frį vothreinsun mun verša įsęttanleg utan framlagšs žynningarsvęšis ķ sjó. Ķ umsögninni kemur einnig fram aš įlvinnsla er žurrt vinnsluferli og hefur ekki ķ för meš sér eiginlegt išnašarskólp. Sjór er notašur sem kęlivatn sem veitt er ķ lokušum kerfum og fer žvķ ómengašur aftur til sjįvar. Frįrennsli nęr žvķ einungis til afrennslis frį eldhśsi, starfsmannaašstöšu og af yfirborš og ķ žeim tilfellum séu notašar rotžręr, olķugildrur og siturlagnir. Varšandi losun efna frį flęšigryfjum bendir Noršurįl į aš förgun kerbrota ķ flęšigryfjur er višurkennd ašferš skv. BAT skżrslum ESB. Enn sem komiš er hafi ekki fundist nein merki neikvęšra umhverfisįhrifa vegna žessa og hafi Hollustuvernd rķkisins ekki gert athugasemdir viš žį tilhögun sem lögš er fram ķ matsskżrslu. Ķ śrskurši sķnum telji Skipulagsstofnun allar lķkur į žvķ aš förgun kerbrota frį įlverinu verši įsęttanleg en jafnframt beri aš leggja įherslu į vöktun įhrifa śtskolunar efna śr kerbrotagryfju.
Varšandi mengun ķ andrśmslofti bendir Noršurįl ķ umsögn sinni į aš utan žynningarsvęšis ķ lofti séu allar kröfur ķslenskra umhverfismarka og umhverfismarka ESB uppfylltar. Žynningarsvęši įlversins į Grundartanga nįi um 1,5 km ķ įttina aš Saurbęjarkirkju og žvķ sé fiskeldisfyrirtękiš ķ rśmlega 6,5 km fjarlęgš frį ystu mörkum žynningarsvęšisins. Telur Noršurįl óhugsandi aš loftmengun frį įlverinu muni berast slķka leiš og žvķ verši ekki um aš ręša aukna hęttu fyrir fiskeldiš af völdum losunar įlversins. Noršurįl bendir į aš ķ śrskurši Skipulagsstofnunar komi fram aš stofnunin telur aš Noršurįl hafi sżnt fram į aš žrįtt fyrir aš um verulega stękkun įlversins verši aš ręša séu įętluš śtblįsturmörk fyrirtękisins raunhęf forsenda fyrir afmörkun žynningarsvęšis, ž.e. aš nśverandi žynningarsvęši verši óbreytt eftir framleišsluaukningu įlversins ķ allt aš 300.000 tonn į įri. Žetta byggi į framlögšum gögnum og reynslu sem hefur fengist af rekstri fyrirtękisins og vöktun į styrk mengunarefna frį įlverinu.
Ķ umsögn Noršurįls kemur fram aš auknar skipakomur munu fylgja stękkun įlvers en žó minni en ella žar sem gert sé rįš fyrir stęrri förmum og lengri višlegutķma. Bendir Noršurįl į aš efni sem flutt séu til og frį įlverinu flokkist ekki undir žaš aš vera skašleg efni". Žvķ séu fullyršingar ķ kęru um hęttu į stórkostlegu nįttśruslysi" ekki į rökum reistar. Noršurįl telur ķ umsögn sinni ólķklegt aš įlveriš į Grundartanga muni valda sśru regni žar sem brennisteinsdķoxķš žynnist fljótt ķ andrśmsloftinu. Jafnframt telur Noršurįl varasamt aš bera saman starfsemi įlvera į Ķslandi og ķ Noregi eins og gert er ķ kęru. Ķ Noregi sé vothreinsun į öllum įlverum en meš vothreinsun flyst losun efna aš stórum hluta til sjįvar. Einnig séu įlver ķ Noregi flest eša aš hluta til af eldri gerš, svonefnd Söderberg įlver, en mengun frį žeim sé margfalt meiri en frį įlverum sem nota forbökuš rafskaut (Prebake) lķkt og gert er hér į landi. Hér sé žvķ um tvö ólķk framleišsluferli aš ręša sem geri allan samanburš rangan.
Varšandi kröfu kęranda um ķtarlegar rannsóknir į lķfrķki sjįvar ķ Hvalfirši segir ķ umsögn Noršurįls: Ķ matsskżrslu kemur fram aš įriš 2000 var gerš rannsókn į vegum Rannsóknastofnunar fiskišnašarins (Rf) į magni PAH-efna og ólķfręnna snefilefna (žung-mįlma) ķ mjśkvöšva kręklings į grunnsęvi viš Grundartanga. Ķ rannsókninni voru fyrst og fremst athuguš įhrif efna sem skolast śr flęšigryfjum vegna įgangs sjįvar. Undirverktaki Rf sį um aš setja śt kręklingabśr samkvęmt fyrirmęlum Rf. Sett voru śt kręklingabśr į 1 og 5 m dżpi į 5 stöšum innan viš 500 metra frį landi. Gróf stašsetning bśranna var sem hér segir: 2,6 km austan verksmišjusvęšis (višmišunarsżni) 1km austan verksmišjusvęšis, mitt į milli verksmišja, 1 km vestan verksmišjusvęšis og 3 km vestan verksmišjusvęšis.
Eitt ašalsżni rannsóknarinnar glatašist en žaš voru bśr į 1m og 5m dżpi framan viš verksmišjusvęšiš lķklegast vegna skipaumferšar. Rannsóknastofnun fiskišnašarins segir ķ skżrslu sinni aš hafa hefši įtt samrįš viš starfsmenn į verksmišjusvęšinu um heppilega stašsetningu bśrsins. Aš öšru leyti sżndu nišurstöšurnar engin įhrif įlversins eša kerbrotagryfja į krękling ķ nįgrenni Grundartanga. Žótt eitt sżni hafi glatast žį ęttu įhrif flęšigryfjanna, ef einhver vęru, aš hafa komiš fram ķ öšrum žįttum rannsóknarinnar vegna žess aš mestar lķkur eru į aš sjį ummerki verksmišjurekstrar framan viš og vestan viš athafnasvęšiš vegna žess aš mešalhafstraumar ķ Hvalfirši ganga frį austri til vesturs framhjį Grundartanga. Nišurstöšur męlinga į kręklingum austan og vestan viš verksmišjusvęšiš gįfu margfalt minna magn ólķfręnna snefilefna, PAH-efna og flśors ķ kręklingi en męlst hefur vķša annars stašar ķ Noršur-Atlantshafi. Įstęšan er rakin til žess hve miklir straumar og hröš vatnsskipti eru framan viš išnašarsvęšiš. Ķ ljósi žessa var ekki talin įstęša til aš endurtaka rannsóknina."
IV. Nišurstaša
1.
Ķ kęru koma ekki fram ašrar kröfur en žęr aš kęrandi krefst žess aš fram fari ķtarlegar rannsóknir vegna mengunar frį įlveri Noršurįls į Grundartanga. Meš hlišsjón af efni kęrunnar og athugasemdum kęranda telur rįšuneytiš aš lķta verši svo į aš ķ kęrunni felist einnig sś krafa aš śrskuršur Skipulagsstofnunar verši felldur śr gildi.
Ķ matsskżrslu er gerš grein fyrir nišurstöšum loftdreifingarspįr vegna śtblįsturs mengunarefna frį įlverinu aš Grundartanga mišaš viš 300.000 t įrsframleišslu. Į grundvelli žeirrar spįr er ķ matsskżrslu gerš tillaga aš žynningarsvęši, sbr. mynd 12.6 (bls. 105). Žar kemur fram aš langtķma- og sólarhrings mešaltal brennisteinsdķoxķšs įsamt langtķmastyrk loftborins flśorķšs hafa mestu dreifinguna og eru žvķ rįšandi viš įkvöršun į stęrš žynningarsvęšis. Samkvęmt reglugerš nr. 790/1999, um brennisteinsdķoxķš og svifryk ķ andrśmslofti eru umhverfismörk fyrir sólarhringmešaltal brennisteinsdķoxķšs 50 µg/m3 og viš žau mörk er mišaš viš afmörkun žynningarsvęšis fyrir žaš efni. Jafnframt er tekiš miš af norskum reglum um višmišunargildi fyrir loftboriš flśorķš į vaxtartķma gróšurs og er žaš 0,3 µg/m3. Samkvęmt žvķ sem fram kemur ķ matsskżrslu er gert rįš fyrir aš žynningarsvęši įlversins verši óbreytt eftir stękkun žess. Rįšuneytiš telur aš ķ matsskżrslu sé gerš fullnęgjandi grein fyrir įętlašri losun mengunarefna frį įlveri į Grundartanga mišaš viš 300.000 t framleišslu į įri. Aš mati rįšuneytisins uppfylla įętlanir og mengunarvarnir Noršurįls įkvęši ķslenskra laga og reglugerša og alžjóšlegra višmišana sem gilda hér į landi um losunar- og umhverfismörk.
Ķ kęru er žvķ haldiš fram aš fiskeldisstöš kęranda sé innan žynningarsvęšis įlversins, en hśn mun vera ķ um 4,5 sjómķlna fjarlęgš frį įlverinu. Ljóst er af gögnum mįlsins aš žaš er ekki rétt, enda nęr žynningarsvęši įlversins um 1,5 km ķ įttina aš fiskeldisstöšinni.
2.
Eins og fram kemur ķ matsskżrslu og umsögn Noršurįls er ekki gert rįš fyrir aš įlveriš aš Grundartanga verši bśiš vothreinsibśnaši. Fyrirhugašur mengunarvarnarbśnašur įlversins mun taka miš af bestu fįanlegri tękni (BAT) ķ įlišnaši, ķ samręmi viš 5. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhętti og mengunarvarnir og alžjóšlegar višmišanir į žvķ sviši. Samkvęmt nišurstöšu Skipulagsstofnunar um tillögu aš matsįętlun dags. 9. janśar 2001, var fariš fram į žaš aš ķ matsskżrslu vęri gerš könnun į žörf į vothreinsibśnaši samhliša žurrhreinsibśnaši og samanburšur geršur į umhverfisįhrifum fyrirhugašrar framkvęmdar meš og įn vothreinsunar. Gerš er grein fyrir žessum žįttum ķ 13. kafla matsskżrslunnar og er žynningarsvęši ķ sjó afmarkaš į mynd 13.8. Vothreinsibśnašur hreinsar mengunarefni śr śtblęstri įlvers og fęrir žau yfir ķ frįrennsliš. Heildarnišurstaša fyrir dreifingu efna ķ sjó frį hugsanlegum vothreinsibśnaši įlvers Noršurįl meš 300.000 t įrsframleišslu er sś aš öll efni sem reiknaš var fyrir, önnur en PAH-efni, žynnast mjög fljótt śt frį śtrįs og nį bakgrunnsstyrk sjįvar. PAH-efni gętu hins vegar safnast upp ķ nokkru magni ķ seti į um 8 km2 stóru svęši umhverfis śtrįsina. Fiskeldisstöš kęranda er stašsett nokkra kķlómetra utan viš žaš svęši žar sem óverulegrar eša lķtillar mengunar vegna PAH-efna mį vęnta, sbr. mynd 13.8 ķ matsskżrslu. Rįšuneytiš telur žvķ ekki įstęšu til aš ętla aš fiskeldisfyrirtękinu stafi hętta af völdum mengunarefna frį įlverinu į Grundartanga, jafnvel žó aš žaš vęri bśiš vothreinsibśnaši. Bęši Hollustuvernd rķkisins og Hafrannsóknarstofnun benda auk žess į ķ umsögnum sķnum aš samkvęmt dreifingarspįm leiti efni frį įlverinu frekar śt fjöršinn en inn hann og žvķ séu litlar lķkur į aš žau berist aš fiskeldisstöšinni.
Ķ kafla 13.8 ķ matsskżrslu er gerš grein fyrir samanburši į vothreinsun og žurrhreinsun. Vothreinsunar er helst žörf žar sem vešurfars- og landfręšilegar ašstęšur krefjast žess og styrkur brennisteinsdķoxķšs er hįr. Sśrt regn frį išnašarsvęšum ķ Evrópu telst ekki vandamįl hér į landi og loftdreifing er mjög góš ķ Hvalfirši. Rįšuneytiš tekur žvķ undir žaš mat Skipulagsstofnunar aš meš hlišsjón af nišurstöšum loftdreifingarspįr og vöktunar, vešurskilyršum į svęšinu og mengunarvarnarbśnaši žeim sem Noršurįl hyggst nota viš įlveriš verši ekki žörf į vothreinsun į śtblįstur frį įlverinu. Jafnframt tekur rįšuneytiš undir aš ekkert sé žvķ til fyrirstöšu aš vothreinsun verši sett į śtblįstur verksmišjunnar žar sem mengun frį vothreinsun muni verša lķtil utan framlagšs žynningarsvęšis ķ sjó.
Eins og fram kemur ķ matsskżrslu er rafgreining į sśrįli žurrt vinnsluferli og hefur žvķ ekki ķ för meš sér eiginlegt išnašarskólp. Sjór er notašur sem kęlivatn ķ lokušum kerfum og fer žvķ ómengašur aftur til sjįvar. Frįrennsli frį eldhśsi, starfsmannaašstöšu og af yfirborši veršur hreinsaš į višeigandi hįtt. Ef įlveriš veršur ekki bśiš vothreinsibśnaši er ekki um aš ręša ašra losun mengunarefna en frį flęšigryfju žar sem kerbrot frį įlverinu verša uršuš. Rįšuneytiš telur aš gerš sé nęgjanleg grein fyrir framangreindum atrišum ķ matsskżrslu Noršurįls.
Rįšuneytiš telur aš žó ekki sé hęgt aš śtiloka aš mengunarefni śr śtblęstri įlvers lendi ķ sjó, sbr. mynd 12.6 ķ matsskżrslu af žynningarsvęši vegna śtblįsturs įlversins, žį sé žaš ķ svo litlum męli aš ólķklegt sé aš žaš geti valdiš skaša į fiskeldi ķ žeirri fjarlęgš sem fiskeldisstöš kęranda er.
Eins og fram kemur ķ umsögn Hollustuverndar rķkisins og Noršurįls er notuš önnur tękni og annarskonar mengunarvarnarbśnašur viš įlver ķ Noregi en viš įlver Noršurįls į Grundartanga. Rįšuneytiš telur žvķ aš engin įstęša sé til aš ętla aš fullyršingar kęranda um neikvęš umhverfisįhrif af völdum įlvera ķ Noregi eigi viš um umhverfisįhrif af völdum įlversins aš Grundartanga.
3.
Ljóst er aš stękkun įlversins į Grundartanga mun hafa ķ för meš sér aukna skipaumferš. Skip žessi munu ekki flytja efni sem eru skašleg nįttśru eša lķfrķki. Rįšuneytiš telur žvķ ekki įstęšu til aš ętla aš auknar skipakomur muni hafa ķ för meš sér skašleg įhrif į umhverfi įlversins. Išnašarhöfn hefur lengi veriš aš Grundartanga. Eins og fram kemur ķ umsögn Hafrannsóknarstofnunar eru vandamįl tengd fljótandi kjölfestu (ballestsjó) og sś hętta į tjóni sem žvķ getur fylgt ekki bundin viš Grundartanga og Hvalfjörš heldur til stašar ķ öllum höfnum og fjöršum į landinu.
4.
Įriš 2000 var gerš rannsókn į vegum Rannsóknarstofnunar fiskišnašarins į magni PAH-efna og ólķfręnna snefilefna (žungmįlma) ķ mjśkvöšva kręklings į grunnsęvi viš Grundartanga. Kręklingi var komiš fyrir ķ bśrum į fjórum stöšum viš Grundartanga og žau sķšan tekin upp žrem mįnušum seinna. Bśr nęst verksmišjunni glatašist en nišurstöšur śr hinum žremur gįfu til kynna aš įhrif verksmišjurekstrarins vęru lķtil į žį žętti sem męldir voru. Mjög lķtill styrkur PAH-efna męldist ķ kręklingnum. Fram kemur ķ skżrslunni aš um sé aš ręša töluvert minni mengun į svęšinu en žekkist ķ samsvarandi rekstri t.d. ķ Noregi. Rįšuneytiš telur aš žrįtt fyrir aš eitt af sżnum rannsóknarinnar hafi glatast žį sé engin įstęša til aš draga ķ efa aš nišurstöšur hennar séu réttar. Fram kemur ķ matsskżrslu aš Noršurįl hyggst standa aš efnamęlingum ķ kręklingi į 5 įra fresti a.m.k. til įrsins 2009.
Meš vķsan til framangreinds er žaš nišurstaša rįšuneytisins aš ekki beri aš taka til greina kröfur kęranda. Śrskuršur Skipulagsstofnunar frį 27. maķ 2002 er žvķ stašfestur.
Śrskuršarorš.
Śrskuršur Skipulagsstofnunar frį 27. maķ 2002 er stašfestur.
