Śrskuršarnefnd almannatrygginga
Śrskuršur nr. 74/2008
Fimmtudaginn 13. maķ 2008
A
gegn
Tryggingastofnun rķkisins
Ś r s k u r š u r
Mįl žetta śrskurša Frišjón Örn Frišjónsson hrl., Gušmundur Siguršsson lęknir og Žurķšur Įrnadóttir lögfręšingur.
Meš kęru, dagsettri 18. mars 2008 kęrir B f.h. A, til śrskuršarnefndar almannatrygginga synjun Tryggingastofnunar rķkisins į greišslu barnalķfeyris.
Óskaš er endurskošunar.
Mįlavextir eru žeir aš Tryggingastofnun rķkisins nżtti sér heimild sķna til aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags vegna sama tķmabils.
Ķ rökstušningi meš kęru segir mešal annars:
„A er tveggja barna móšir sem er metin til 75% örorku og uppfyllir žannig skilyrši til aš fį greiddan barnalķfeyri, skv. 1 mgr. 20. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar. Tryggingastofnun synjaši hins vegar umsókn A um barnalķfeyri meš stoš ķ 4. mgr. 64. gr. laganna.
Įkvęši 4. mgr. 64. gr. laga nr. 100/2007 hljóšar svo:
„Žegar svo hįttar til aš Tryggingastofnun hefur milligöngu um mešlagsgreišslur meš barni skv. 1. mgr. 63. gr. og hiš mešlagsskylda foreldri öšlast rétt til barnalķfeyris skv. 20. gr. vegna barnsins er stofnuninni žó heimilt aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags vegna sama tķmabils.“
Samkvęmt skżru oršalagi įkvęšisins er stofnuninni heimilt en ekki skylt aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags. Tryggingastofnun getur žannig ekki beitt įkvęšinu sjįlfkrafa um öll mįl heldur er stofnuninni skylt aš vega og meta hvort rétt sé aš beita heimildinni ķ hverju tilviki fyrir sig. Mat og įkvöršun stofnunarinnar skal miša aš žvķ aš nį žeim markmišum sem stefnt er aš meš greišslu barnalķfeyris.
Samkvęmt 4. mgr. 20. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, skal barnalķfeyrir greišast til foreldra barna, enda séu žau į framfęri žeirra. Af įkvęšinu er ljóst aš barnalķfeyri er ętlaš aš ašstoša foreldra viš framfęrslu barna sinna og er greišslunum žannig ķ raun ętlaš aš koma börnunum sjįlfum til góša.
Börn A eru į framfęri hennar til jafns viš föšur barnanna. Lögheimili barnanna getur eingöngu veriš skrįš hjį öšru foreldrinu, skv. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 21/1990, um lögheimili, sbr. 1. mgr. 31. gr. barnalaga nr. 76/2003. Žrįtt fyrir formlega lögheimilisskrįningu dvelja börnin ķ raun og veru jafnmikiš hjį móšur sinni og föšur, n.t.t. viku ķ senn hjį hvoru foreldri. Žaš er žannig börnunum fyrir bestu aš A fįi greiddan barnalķfeyri til sķn enda eru tekjur hennar lįgar. Fįi A ekki greiddan barnalķfeyri veršur framfęrsla barnanna henni žungbęrari sem bitnar um leiš óhjįkvęmilega į hagsmunum barnanna.
Greišsla barnalķfeyris og innheimta mešlags eru óskyld verkefni innan stjórnsżslunnar žar sem meginreglan er aš Tryggingastofnun greišir barnalķfeyri en Innheimtustofnun sveitarfélaga innheimtir mešlag. Tryggingastofnun fyrirframgreišir mešlag skv. 1. mgr. 63. gr. laganna en Innheimtustofnun sveitarfélaga endurgreišir stofnuninni eftir žvķ sem innheimtist, skv. 2. mgr. 64. gr. Įkvęši 4. mgr. 64. gr. laga nr. 100/2007 er undantekning frį meginreglunni um innheimtu mešlags og ber aš skżra žröngt. Įkvęšiš er innheimtuhagręši fyrir stofnunina žar sem greišslum stofnunarinnar til öryrkja er skuldajafnaš viš kröfu stofnunarinnar į hendur sama fólki...
Tryggingastofnun rķkisins lét barnalķfeyrisgreišslur A ganga sjįlfkrafa til föšur barnanna įn žess aš rannsaka mįliš eša meta ašstęšur ķ heild sinni. Stofnunin braut žannig gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 og meginreglu stjórnsżsluréttar um skyldubundiš mat. Žegar af žeirri įstęšu er įkvöršunin, um synjun į greišslu barnalķfeyris til A, ólögmęt... “
Śrskuršarnefndin óskaši eftir greinargerš Tryggingastofnunar meš bréfi dagsettu 27. mars 2008, žar segir mešal annars:
„Kęrš er sś įkvöršun Tryggingastofnunar aš lįta barnalķfeyri meš börnum kęranda renna til greišslu mešlags sem fašir barnanna er rétthafi aš samkvęmt samningi foreldra, stašfestum af sżslumanni.
Samkvęmt 1. mgr. 20. gr. laga um almannatryggingar nr. 100/2007 er barnalķfeyrir greiddur meš börnum yngri en 18 įra ef annaš hvort foreldra er lįtiš eša er örorkulķfeyrisžegi. Samkvęmt 5. mgr. 20. gr. greišist barnalķfeyrir foreldrum barnanna, enda séu žau į framfęri žeirra, eša öšrum sem annast framfęrslu žeirra aš fullu.
Žegar svo hįttar til aš Tryggingastofnun hefur milligöngu um mešlagsgreišslur meš barni skv. 1. mg. 63. gr. laga um almannatryggingar og hiš mešlagsskylda foreldri öšlast rétt til barnalķfeyris skv. 20. gr. vegna barnsins, er stofnuninni heimilt aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags fyrir sama tķmabil, sbr. 4. mgr. 64. gr. laga um almannatryggingar. Veršur žį ekki um kröfu į hendur mešlagsskyldum ašila aš ręša fyrir žaš tķmabil.
Lagaįkvęši žetta er hugsaš til hagręšis fyrir alla sem aš geišslu og innheimtu mešlaga koma. Framkvęmd sś sem žaš męlir fyrir um felur ķ sér aš krafa vegna mešlags er ekki send Innheimtustofnun sveitarfélaga til innheimtu. Žaš žżšir aš umsżsla bęši Tryggingastofnunar og Innheimtustofnunar vegna mešlagskrafna minnkar, auk žess sem mešlagsskyldur ašili losnar viš aš fį kröfu frį Innheimtustofnun vegna mešlagsins. Įkvęšiš gerir jafnframt ótvķrętt rįš fyrir žvķ aš žaš firri einstakling ekki mešlagsskyldu aš vera metinn til örorku. Tryggingastofnun lķtur žvķ svo į aš beita beri žeirri heimild sem lagaįkvęšiš felur ķ sér ķ öllum tilvikum sem žess er kostur.“
Greinargerš var send kęranda til kynningar meš bréfi dagsettu 25. arpķl 2008 og henni gefinn kostur į aš koma aš athugasemdum og/eša višbótargögnum. Slķkt barst ekki.
Nišurstaša śrskuršarnefndar:
Mįl žetta varšar heimild Tryggingastofnunar til aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags vegna sama tķmabils.
Ķ rökstušningi fyrir kęru segir aš kęrandi hafi įtt rétt til greišslu barnalķfeyris enda sé ljóst samkvęmt 4. mgr. 20. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar aš barnalķfeyri sé ętlaš aš ašstoša foreldra viš framfęrslu barna sinna og greišslunum žannig ķ raun ętlaš aš koma börnunum sjįlfum til góša. Fįi kęrandi ekki greiddan barnalķfeyri verši framfęrsla barnanna henni žungbęrari sem bitni um leiš óhjįkvęmilega į hagsmunum barnanna. Tryggingastofnun rķkisins hafi lįtiš barnalķfeyri kęranda ganga sjįlfkrafa til föšur barnanna įn žess aš rannsaka mįliš eša meta ašstęšur ķ heild sinni. Stofnunin hafi žannig brotiš gegn rannsóknarskyldu 10. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 og meginreglu stjórnsżsluréttar um skyldubundiš mat. Žegar af žeirri įstęšu, sé įkvöršunin um synjun į greišslu barnalķfeyris til hennar, ólögmęt.
Ķ greinargerš Tryggingastofnunar kemur fram aš greišsla barnalķfeyris meš börnum kęranda hafi veriš lįtinn renna til greišslu mešlags sem fašir barnanna sé rétthafi aš samkvęmt samningi foreldra, stašfestum af sżslumanni. Žegar žannig hįtti til aš Tryggingastofnun hafi haft milligöngu um mešlagsgreišslur meš barni sbr. 1. mgr. 63. gr. laga um almannatrygginar og hiš mešlagsskylda foreldri hafi öšlast rétt til barnalķfeyris vegna barnsins sbr. 20. gr. laganna, sé stofnuninni heimilt aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags fyrir sama tķmabil sbr. 4. mgr. 64. gr. laga um almanntryggingar.
Hver sį sem fęr śrskurš stjórnvalds um mešlag meš barni sem hann hefur į framfęri sķnu, eša um ašrar greišslur skv. IX. kafla barnalaga, nr. 76/2003, getur snśiš sér til Tryggingastofnunar rķkisins og fengiš fyrirframgreišslu mešlags eša framfęrsluframlaga samkvęmt śrskuršinum sbr. 1. mgr. 63. gr. laga um almannatrygginga. Samkvęmt 4. mgr. 64. gr. laganna er heimilt aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags vegna sama tķmabils žegar svo hįttar til aš Tryggingastofnun hefur milligöngu um mešlagsgreišslu meš barni skv. 1. mgr. 63. gr. og hiš mešlagsskylda foreldri öšlast rétt til barnalķfeyris vegna barnsins.
Samkvęmt 1. mgr. 20. gr. laga um almannatryggingar er barnalķfeyrir greiddur meš börnum yngri en 18 įra, ef annaš hvort foreldra er lįtiš eša er örorkulķfeyrisžegi. Kęrandi sem er 75% öryrki įtti rétt į greišslu barnalķfeyris sbr. 1. mgr. 20. gr. laga um almannatryggingar.
Samkvęmt gögnum mįlsins hafši kęrandi undirritaš samkomulag um sameiginlega forsjį og mešlagsgreišslur hjį D žann 15. desember 2004. Žar kemur fram aš hśn skuli greiša föšur barnanna einfalt mešlag meš žeim frį 1. janśar 2005 til 18 įra aldurs.
Tryggingastofnun rķkisins hafši milligöngu um mešlagsgreišslur meš börnum kęranda skv. 1. mgr. 63. gr. laga um almannatryggingar. Meš hlišsjón af žvķ var stofnuninni heimilt aš lįta greišslur barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags vegna sama tķmabils sbr. 4. mgr. 64. gr. laganna. Ķ samręmi viš žaš veršur ekki af kröfu į hendur kęranda sem mešlagsskyldum ašila fyrir sama tķmabil.
Aš mati śrskuršarnefndar almannatrygginga er mikš hagręši fólgiš ķ žvķ fyrir innheimtuašila aš geta skuldajafnaš greišslum žegar greišslur fara um hendur sama ašila. Ķ žvķ ljósi veršur ekki séš aš žaš komi nišur į fjįrhag kęranda aš greišsla barnalķfeyris sem hśn įtti rétt til sé lįtin ganga til greišslu mešlags sem henni ber aš greiša samkvęmt samkomulagi sem undirritaš var hjį D žann 15. desember 2004. Įkvöršun Tryggingastofnunar rķksins um aš lįta greišslu barnalķfeyris ganga til fyrirframgreišslu mešlags fyrir sama tķmabil er stašfest.
Ś R S K U R Š A R O R Š:
Stašfest er įkvöršun Tryggingastofnunar rķkisins um lįta greišslu barnalķfeyris til A, ganga til fyrirframgreišslu mešlags sem henni bar aš greiša, fyrir sama tķmabil.
F.h. śrskuršarnefndar almannatrygginga
Frišjón Örn Frišjónsson
formašur
